IV SA/Wa 2689/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Barszcz, Sędziowie sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, asesor WSA Elżbieta Granatowska (spr.), Protokolant ref. staż. Sylwia Replińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2024 r. sprawy ze skargi W.I. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 11 października 2023 r. nr DIŚ-III.415.14.2023.KJP w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Klimatu i Środowiska na rzecz skarżącego W.I. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 11 października 2023 r., znak: DIŚ-III.415.2023.KJP, Minister Klimatu i Środowiska, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."), umorzył postępowanie odwoławcze wszczęte w związku z odwołaniem W. I. od decyzji Marszałka Województwa Dolnośląskiego z dnia 2 czerwca 2016 r. nr DOW-Ś-VI.7222.7.2015.MOk, orzekającej o zmianie pozwolenia zintegrowanego dla instalacji fermy drobiu, udzielonego decyzją Marszałka z dnia 9 marca 2009 r. znak DMS/MB/7660-11/65-111/08, zmienioną decyzjami Marszałka: Nr PZ 167.1/2011 z dnia 6 lipca 2011 r., Nr PZ 167.2/2013 z dnia 21 listopada 2013 r., Nr PZ 167.3/2015 z dnia 22 grudnia 2015 r., Nr PZ 167.4/2016 z dnia 2 czerwca 2016 r. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Decyzją z dnia 2 czerwca 2016 r., wydaną na wniosek S. T. i S. T., Marszałek Województwa Dolnośląskiego, działając w oparciu o treść przepisów m. in. art. 188 ust. 2 pkt 1, 2 i 5, ust. 2b i ust. 5, art. 192 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. 2016 r. poz. 672; dalej: "p.o.ś.") zmienił pozwolenie zintegrowane, wydane decyzją z dnia 9 marca 2009 r. na prowadzenie instalacji do chowu drobiu, o liczbie stanowisk powyżej [...], zlokalizowanej na terenie Odchowalni Kurcząt w miejscowości [...] - [...], gmina [...]. Przedmiotem zmiany jest: 1) zwiększenie liczby stanowisk na fermie ze 100 000 sztuk do 200 000 sztuk (wzrost o 100%), 2) odbudowa kurnika nr 10, 3) zmiana profilu prowadzonej działalności na fermie z odchowu kur niosek na odchów brojlerów. Pismem z dnia 13 czerwca 2016 r. W. I., będący właścicielem nieruchomości położonej w odległości 150 m od terenu inwestycji, wniósł do Ministra Środowiska odwołanie od tej decyzji. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2016 r. nr DZŚ-III.285.35.2016.DS Minister stwierdził niedopuszczalność odwołania, uznając iż w świetle art. 185 ust. 1 p.o.ś. skarżący nie posiada stosownej legitymacji do jego wniesienia albowiem przepis ten ogranicza bowiem katalog stron postępowania do: 1) prowadzącego instalację oraz 2) władającego powierzchnią ziemi na obszarze ograniczonego użytkowania, o ile w związku z eksploatacją instalacji taki obszar utworzono (co w niniejszej sprawie nie miało miejsca). Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2544/16 r., tut. Sąd oddalił skargę, którą skarżący wniósł na w/w postanowienie, podzielając stanowisko Ministra. Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. II OSK 2743/17, wydanym na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącego od w/w wyroku, NSA uchylił zarówno przedmiotowy wyrok, jak i postanowienie Ministra. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia NSA wskazał, że w sprawie istotne znaczenie ma powoływana przez skarżącego w toku postępowania Konwencja sporządzona w Aarhus 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. z 2003 r. Nr 78 , poz. 706; dalej: "Konwencja"), a w szczególności jej art. 9 ust. 2, który stanowi, że każda ze Stron (Konwencji) zapewni, w ramach krajowego porządku prawnego, że członkowie zainteresowanej społeczności: a) mający wystarczający interes lub, alternatywnie, b) powołujący się na naruszenie uprawnień, jeśli przepisy postępowania administracyjnego Strony wymagają tego jako przesłanki, mają dostęp do procedury odwoławczej przed sądem lub innym niezależnym i bezstronnym organem powołanym z mocy ustawy, dla kwestionowania legalności z przyczyn merytorycznych lub formalnych każdej decyzji, działania lub zaniechania w sprawach regulowanych postanowieniami artykułu 6 oraz, jeśli przewiduje tak prawo krajowe i z zastrzeżeniem ustępu 3 poniżej, innych postanowień niniejszej konwencji. Określenie tego, co stanowi wystarczający interes oraz naruszenie uprawnień, następuje zgodnie z wymaganiami prawa krajowego i stosownie do celu, jakim jest przyznanie zainteresowanej społeczności szerokiego dostępu do wymiaru sprawiedliwości w zakresie określonym niniejszą konwencją. Zdaniem NSA, intencją stron tej umowy międzynarodowej było ustanowienie uprawnień i obowiązków podlegających bezp.o.ś.redniemu wykonaniu w wewnętrznych porządkach prawnych poszczególnych stron, a jej przepisy wymagają konkretyzacji w systemach prawnych państw, które ją podpisały. Jednocześnie zaznaczono, że Konwencja została także ratyfikowana przez Unię Europejską, a w celu jej wdrożenia Parlament Europejski i Rada przyjęła m. in. dyrektywę 2003/35/WE z 26 maja 2013 r. przewidującą udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniająca w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy Rady 85/337/EWG oraz 96/61/WE. Mocą dyrektywy 2003/35/WE dodano do dyrektywy 85/337/EWG art. 10a, a do dyrektywy 96/61/WE dodano art. 15a, odpowiadające swą treścią art. 9 ust. 2 i ust. 4 Konwencji. Polska w ramach przystąpienia do Unii Europejskiej zobowiązana była do implementacji do prawodawstwa krajowego regulacji ww. dyrektyw. Natomiast zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE), stosując prawo wewnętrzne, sądy krajowe zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu rozpatrywanej dyrektywy, by osiągnąć przewidziany w niej rezultat. Obecnie odpowiednikiem art. 15a dyrektywy 96/61/WE jest art. 25 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE (Dz.U.UE.L.2010.334.17; dalej: dyrektywa 2010/75/UE). Odpowiednikiem art. 10a dyrektywy 85/337/EWG jest natomiast art. 11 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z 13 grudnia 2011 r. NSA przywołał także orzeczenie TSUE 16 kwietnia 2015 r. w sprawie C-570/13, w której dokonano interpretacji art. 11 dyrektywy 2011/92/UE. TSUE stwierdził w uzasadnieniu powołanego wyroku m.in., że w istocie chociaż państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania przy określaniu, co stanowi "wystarczający interes prawny" lub "naruszenie prawa", ten zakres uznania jest ograniczony poszanowaniem celu zapewnienia zainteresowanej społeczności szerokiego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. W tym względzie, o ile ustawodawca krajowy może w szczególności ograniczyć prawa, których naruszenie może być podnoszone przez jednostkę w odniesieniu do decyzji, aktów lub zaniechania, o których mowa w art. 11 dyrektywy 2011/92, tylko do praw podmiotowych zainteresowanej społeczności, to jest praw indywidualnych, które można zgodnie z prawem krajowym uznać za publiczne prawa podmiotowe, o tyle przepisy tego artykułu dotyczące środków prawnych przysługujących członkom społeczności, której dotyczą decyzje, akty lub zaniechania objęte zakresem stosowania tej dyrektywy, nie mogą być interpretowane w sposób zwężający. TSUE skonkludował dalej, że w konsekwencji przepisy krajowe, ograniczając prawo do zaskarżenia decyzji ustalających konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko danego przedsięwzięcia tylko do podmiotów ubiegających się o zatwierdzenie przedsięwzięcia, współdziałających organów, rzecznika ochrony środowiska oraz gminy miejsca przedsięwzięcia, z wyłączeniem dużej liczby jednostek, w tym w szczególności sąsiadów, którzy ewentualnie mogą spełniać przesłanki przewidziane we wspomnianym art. 11 ust. 1, są sprzeczne z dyrektywą 2011/92. Opierając się na powyższej interpretacji NSA wskazał, że sąd krajowy zobowiązany jest tak dalece, jak jest to możliwe, odmówić takiego rozumienia tych przepisów, które ograniczałoby prawo do zaskarżenia (do sądu) działań, o których mowa w art. 24 dyrektywy 2010/75/UE, tylko do podmiotów ubiegających się o wydanie wskazanych tam pozwoleń lub ich aktualizacji, a wyłączałoby to prawo w stosunku do jednostek, które ewentualnie mogą spełniać przesłanki przewidziane w art. 25 ust. 1 przedmiotowej dyrektywy. Przekładając to realia rozpatrywanej sprawy, NSA wskazał, że odwołanie, którego niedopuszczalność stwierdzono, dotyczyło decyzji o zmianie pozwolenia zintegrowanego na prowadzenie instalacji do chowu drobiu, która to zmiana miała niewątpliwie istotny charakter ze względu na chociażby znaczne zwiększenie ilości stanowisk hodowlanych. Była to zatem "istotna zmiana instalacji" w rozumieniu art. 3 pkt 7 p.o.ś., mogąca powodować znaczące zwiększenie negatywnego oddziaływania na środowisko. NSA wskazał, że ponieważ postępowanie zakończone decyzją Marszałka Województwa Dolnośląskiego z dnia 2 czerwca 2016 r. nie dotyczyło wydania, ale zmiany pozwolenia zintegrowanego, to zdaniem Ministra przepis art. 185 ust. 1 p.o.ś. mógł znaleźć zastosowanie wyłącznie w związku z art. 192 p.o.ś., zgodnie z którym przepisy o wydawaniu pozwolenia stosuje się odpowiednio w przypadku zmiany jego warunków. Jednakże taka interpretacja zdaniem Sądu II instancji zawęża prawo do zaskarżenia (najpierw w administracyjnym toku instancji, a w konsekwencji do Sądu) udzielenia pozwolenia na jakąkolwiek istotną zmianę, co stałoby w sprzeczności celami Konwencji implementowanej następnie do prawodawstwa unijnego poprzez dyrektywę 2010/75/UE. W ocenie NSA, nie ulegało wątpliwości, że skoro dyrektywa 2010/75/UE stanowi w art. 25 ust. 3, że "Państwa członkowskie określają co stanowi wystarczający interes lub naruszenie prawa, zgodnie z celem udzielenia zainteresowanej społeczności szerokiego dostępu do wymiaru sprawiedliwości.", to interesu takiego należy poszukiwać przede wszystkim przy zastosowaniu art 28 k.p.a., a wszelkie interpretacje zawężające krąg stron uznać za wypaczający sens i cel ww. dyrektywy. Ministrowi Środowiska nakazano dokonać wykładni powołanych przepisów p.o.ś. oraz art. 28 k.p.a. zgodnie z postanowieniami dyrektywy 2010/75/UE i zbadać, czy w sprawie nie występuje po stronie skarżącego interes prawny upoważniający go do wzięcia udziału w postępowaniu. Rozpatrując ponownie sprawę Minister Środowiska, decyzją z dnia 8 października 2018 r., znak: DZŚ- lll.285.39.2018.DS umorzył postępowanie wszczęte odwołaniem W. U. Uzasadniając w/w rozstrzygnięcie odwoławcze, Minister wskazał w szczególności, że strona swój interes prawny wywodzi z faktu posiadania nieruchomości w odległości 150 metrów od fermy drobiu prowadzonej przez Inwestora. Minister zaznaczył, że sprawa dotyczy zmiany pozwolenia zintegrowanego w oparciu o art. 193 p.o.ś. Minister uznał, że decyzja ta nie zmienia sytuacji prawnej nieruchomości znajdujących się w pobliżu fermy, ta bowiem zmieniła się już w momencie wydania pierwszego pozwolenia na wprowadzanie substancji lub energii do środowiska, wydanego w toku procesu inwestycyjnego, w ramach rozstrzygania o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia. Zdaniem Ministra, w sytuacji orzekania o warunkach eksploatacji już powstałych instalacji, brak jest interesu prawnego po stronie właścicieli nieruchomości sąsiednich. Nawet zmienione pozwolenie zintegrowane nie wpływa bowiem, na sposób korzystania z nieruchomości sąsiednich, a także nieruchomości strony, znajdującej się w pewnym oddaleniu od fermy. W związku z tą konstatacją organ II instancji podtrzymał stanowisko, wedle którego skarżącemu nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu dotyczącym zmiany pozwolenia zintegrowanego. Ewentualne wskazywane przez niego uciążliwe oddziaływanie, w tym zapachowe, daje mu zdaniem Ministra jedynie interes faktyczny. Strona ponownie złożyła skargę na decyzję Ministra do WSA w Warszawie, który wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn akt IV SA/Wa 10/19 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd dokonał oceny prawidłowości zastosowania przez Ministra w tej sprawie art. 28 k.p.a. i uznał, że położenie nieruchomości skarżącego zaledwie w odległości 150 metrów od terenu realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia łączy w się w sposób nieunikniony z narażeniem tej nieruchomości na w/w oddziaływanie odorowe, co w kontekście art.140 k.c., gwarantującego skarżącemu uprawnienie do ochrony przysługującego mu prawa własności nieruchomości, stanowi wystarczającą przesłankę do uznania interesu prawnego skarżącego w rozumieniu art. 28 k.p.a. za wykazany w niniejszej sprawie (co z kolei obliguje Ministra do rozpatrzenia odwołania skarżącego od decyzji Marszałka co do meritum). Sąd wskazał m.in., że "Po pierwsze, rozważania Ministra co do ewentualnych innych postępowań administracyjnych, odnoszących się do planowanego przez Inwestora zwiększenia skali przedsięwzięcia z zakresu chowu drobiu, mają charakter wyłącznie teoretyczny (organ nie wykazał zatem, w oparciu o konkretne regulacje prawne, że skonsumowanie przez Inwestora zmienionego pozwolenia zintegrowanego będzie uzależnione od przeprowadzenia jakichkolwiek późniejszych procedur prawnych, w ramach których oddziaływanie nowej skali przedsięwzięcia na środowisko zostanie poddane ocenie). Po drugie, organ nie wykazał, że w takich ewentualnych procedurach właściwy organ nie będzie związany decyzją zmieniają pozwolenie zintegrowane (w razie sformułowania oceny, iż realizacja w/w decyzji nie da się pogodzić z wymogami ochrony środowiska). Po trzecie, uznać należy, iż nawet wykazanie przez organ odwoławczy, iż w/w instrumenty prawne w sprawie występują, to powyższe nie znosiłoby uprawnienia Skarżącego do ochrony swojego interesu prawnego na każdym kolejnym etapie władczego regulowania przez organy administracji warunków realizacji przez Inwestora planowanego zwiększenia działalności w zakresie chowu drobiu w sytuacji, w której działalność ta oddziałuje na nieruchomość Skarżącego". Sąd nakazał organowi w następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Minister rozpoznanie odwołania skarżącego od decyzji Marszałka. Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 1755/21, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne S. T. i Ministra Środowiska od tego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów art. 28 k.p.a., art. 192 p.o.ś., art. 185 ust. 1 p.o.ś., w zw. z art. 3 pkt 16 i 17, art. 25 ust. 1 lit. a, ust. 3 i 4 dyrektywy 2010/75/UE, która jest w pełni zgodna z celami dyrektywy IED wyrażonymi w 2 motywie, według którego celem tego aktu prawnego jest zapobieganie "zanieczyszczeniom wynikającym z działalności przemysłowej, ich redukcji i w możliwie najszerszym zakresie wyeliminowania zgodnie z zasadą «zanieczyszczający płaci» oraz zasadą zapobiegania zanieczyszczeniom należy ustalić ogólne ramy kontroli głównych rodzajów działalności przemysłowej, przyznając pierwszeństwo interwencji u źródła oraz zapewniając rozsądną gospodarkę zasobami naturalnymi i biorąc pod uwagę, w razie potrzeby, sytuację gospodarczą i szczególne lokalne cechy miejsca, w którym prowadzona jest działalność przemysłowa". Prowadząc po raz trzeci postępowanie odwoławcze Minister Klimatu i Środowiska ustalił, że odwołanie dotyczy decyzji Marszałka z dnia 2 czerwca 2016 r., wydanej na wniosek inwestora. Marszałek zmienił pozwolenie zintegrowane, wydane decyzją z dnia 9 marca 2009 r. na prowadzenie instalacji do chowu drobiu, o liczbie stanowisk powyżej [...], zlokalizowanej na terenie Odchowalni Kurcząt w miejscowości [...] - [...], gmina [...]. Przedmiotem zmiany jest: 1) zwiększenie liczby stanowisk na fermie ze 100 000 sztuk do 200 000 sztuk (wzrost o 100%), 2) odbudowa kurnika nr 10, 3) zmiana profilu prowadzonej działalności na fermie z odchowu kur niosek na odchów brojlerów.  Odwołujący się wyjaśnił, że posiadane przez niego grunty przeznaczone są w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę mieszkaniową (i faktycznie w ten sposób zagospodarowane). Uciążliwości pochodzące z omawianej hodowli znacznie utrudniają korzystanie z nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem. W dalszej części uzasadnienia odwołania strona poinformowała, że posiada przymiot strony w postępowaniu pomimo, że nie składała uwag i wniosków w toku postępowania. Minister, przystępując do rozpatrzenia odwołania, stwierdził, że przedmiotowa instalacja zaliczana jest do instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości - ust. 6 pkt 8 lit. a załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. poz. 1169). Dodatkowo, prowadzony na przedmiotowej fermie chów zwierząt, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 51 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839), kwalifikowany jest jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, zatem stosownie do art. 378 ust. 2a pkt 1 p.o.ś., organem właściwym do wydania pozwolenia zintegrowanego jest marszałek województwa, jest on zatem właściwy również w przypadku zmiany jego warunków. Zgodnie z art. 181 ust. 1 pkt 1 p.o.ś. eksploatacja instalacji, jest dozwolona po uzyskaniu pozwolenia zintegrowanego. Decyzja organu I instancji została odebrana przez inwestora w dniu 6 czerwca 2016 r. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Natomiast odwołanie od decyzji zostało nadane w Placówce Poczty Polskiej w dniu 15 czerwca 2016 r., a więc w ustawowym terminie. Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, że Marszałek zmienił pozwolenie zintegrowane z uwagi na wprowadzenie zmian w funkcjonowaniu instalacji, polegających na zwiększeniu liczby stanowisk na fermie ze 100 000 szt. do 200 000 szt. (wzrost o 100 %) oraz z uwagi na planowaną odbudowę kurnika nr 10. Ponadto nastąpiła również zmiana profilu prowadzonej działalności na fermie z odchowu kur niosek na odchów brojlerów. W związku z tym emisję dla przedmiotowej instalacji w decyzji ustalono dla 200 000 stanowisk drobiu oraz dziesięciu kurników. Powyższa zmiana spełnia definicję zmiany istotnej, o której mowa w art. 3 pkt 7 p.o.ś. Zmiana pozwolenia zintegrowanego obejmowała ponadto m. in.: 1) zmianę emisji dopuszczalnej dla źródeł emisji zorganizowanej, obejmującej wielkość emisji amoniaku, emisji pyłu ogółem, który wynosi 4,9 mg/h/kg masy ciała brojlera. Wskazano, że wskaźnik emisji dla siarkowodoru, wydzielanych w mg/h przez 1000 szt. drobiu wynosi 0,0365 mg/h/szt. Zlokalizowane na terenie fermy zbiorniki na paszę wyposażone są w filtry tkaninowe; 2) określono rodzaj urządzeń mających na celu redukcję emisji do powietrza tj. filtry tkaninowe na odpowietrzeniach zbiorników na paszę, 3) określono sposoby minimalizacji emisji do powietrza poprzez odpowiednią eksploatację instalacji. 4) określono parametry techniczne emitorów, 5) określono emisję hałasu do środowiska, określając wielkość emisji hałasu wyznaczoną dopuszczalnymi poziomami hałasu poza Fermą, wyrażoną wskaźnikami LAeqD i LAeqN w odniesieniu do terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej zlokalizowanej w bezp.o.ś.rednim sąsiedztwie Fermy od strony południowo-zachodniej. Wskazane tereny chronione przed hałasem są wymienione w grupie 2a) w Tabeli 1 Załącznika do ww. rozporządzenia z dnia 14 czerwca 2007 r. Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku; 6) określono rodzaje odpadów przewidywanych do wytworzenia, które zostały sklasyfikowane zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. poz. 1923), określono ich ilości w skali roku, a także wskazano sposoby ich dalszego zagospodarowania. W dokumentacji określono miejsca i sposoby ich magazynowania, do czasu przekazania specjalistycznym firmom posiadającym stosowne zezwolenia w zakresie gospodarowania odpadami. Prowadząc postępowanie, po w/w wyroku Sądu, Minister ponownie przeanalizował całokształt materiału dowodowego i stwierdził, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego nastąpiła zmiana stanu faktycznego, gdyż państwo S. i S. T. ponownie wystąpili o zmianę pozwolenia zintegrowanego. Zmiana dotyczyła dostosowania pozwolenia zintegrowanego do wymogów Decyzji Wykonawczej Komisji (UE) 2017/302 z dnia 15 lutego 2017 r. ustanawiającej konkluzje dotyczące najlepszych dostępnych technik (BAT) w odniesieniu do intensywnego chowu drobiu lub świń zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE (Dz. U. UE L 43 z dnia 21 lutego 2017 r.). Wniosek był odpowiedzią na wezwanie Marszałka do wystąpienia z wnioskiem o zmianę przedmiotowego pozwolenia zintegrowanego w zakresie wskazanym w piśmie Marszałka z dnia 10 sierpnia 2017 r. Jednocześnie zakresem wniosku objęte zostały zmiany w instalacji polegające na modernizacji systemu wentylacji budynków inwentarskich, jak również zmiany w zakresie pojemności zbiorników na paszę oraz miejsca zamieszkania S. T. W związku z tym wnioskiem Marszałek ponownie zmienił pozwolenie zintegrowane decyzją NR PZ 167.5/2020 z dnia 25 czerwca 2020 r. W ocenie Ministra, bez wątpienia, doszło w przedmiotowej sprawie do sytuacji, w której nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych. Minister dokonał analizy pozwolenia zintegrowanego nadanego brzmieniem decyzji Marszałka NR PZ 167.5/2020 z dnia 25 czerwca 2020 r. i uznał, że wprowadzone w decyzji zmiany nie stanowią istotnej zmiany sposobu funkcjonowania instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 7 p.o.ś. Zmiana pozwolenia zintegrowanego polegała na ustaleniu terminu dostosowania instalacji do wymogów konkluzji BAT w odniesieniu do intensywnego chowu drobiu lub świń oraz działania, które należy przeprowadzić w celu dostosowania instalacji do ww. konkluzji. Dodatkowo, podano termin, od którego instalacja spełniać będzie wymagania ww. konkluzji oraz wymieniono działania, których realizacja zagwarantuje funkcjonowanie instalacji zgodnie z konkluzjami BAT. Jednocześnie uzupełniono zapisy decyzji o stosowane w instalacji techniki i działania (zgodne z ww. konkluzjami BAT) zapewniające wysoki poziom ochrony środowiska jako całości. Treść decyzji uzupełniono o wskazanie stosowanych w instalacji rozwiązań (zgodnych z BAT 8), zapewniających efektywne wykorzystanie energii, a także wskazano zakres i sposób monitorowania ww. procesów technologicznych oraz określono sposób i częstotliwość przekazywania właściwym organom danych z ww. monitoringu. Uzupełniono o rodzaj i ilość wykorzystywanej w instalacji energii oraz zużywanych materiałów, surowców i paliw. Dodatkowo w nowej decyzji Marszałek ustalił emisję dopuszczalną dla źródeł emisji zorganizowanej a także określono poziom emisji amoniaku obowiązujący w terminie od dnia 21 lutego 2021 r. Ustalony w decyzji poziom emisji amoniaku jest zgodny z poziomem wskazanymi w BAT 32 (Tabela 3.2) wynikającym z najlepszych dostępnych technik określonych w Decyzji Wykonawczej Komisji z dnia 15 lutego 2017 r. ustanawiającej konkluzje dotyczące najlepszych dostępnych technik (BAT) w odniesieniu do intensywnego chowu drobiu lub świń zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE (DZ.U. UE L 43 z dnia 21 lutego 2017 r.). Ponadto wskazano wielkość emisji pyłu z chowu brojlerów określono zgodnie z danymi zawartymi w opracowaniu "Poradnik metodyczny w zakresie PRTR dla instalacji do intensywnego chowu i hodowli drobiu" opracowanego na potrzeby Głównego inspektoratu Ochrony Środowiska w Warszawie, wskaźnik emisji pyłu ogółem wynosi 4,9 mg/h/kg masy ciała brojlera. Dla pyłu zawieszonego PM10 przyjęto emisję równą 97% emisji pyłu ogółem, a dla pyłu zawieszonego PM2,5 przyjęto emisję równą 50% emisji pyłu zawieszonego PM10. W obliczeniach wielkości emisji dopuszczalnej siarkowodoru z chowu brojlerów wykorzystano założenie przyjęte w badaniach przeprowadzonych przez Pescheia zawarte w artykule prof, dr hab. Zbigniewa Dobrzańskiego "Zależność między nowoczesnymi systemami produkcji drobiarskiej a ochroną naturalnego i produkcyjnego środowiska, Akademia Rolnicza, Wrocław 2002". Wynika z nich, że wielkość emisji siarkowodoru z 1000 szt. drobiu wynosi 36 mg/h, tj. 0,0365 mg/h/szt. Ustalono również rodzaj i ilość gazów i pyłów wprowadzonych do powietrza z instalacji ustalono w niniejszej decyzji zgodnie z wnioskiem strony. Obiekty będą eksploatowane przez 6720 h w roku. Zlokalizowane na terenie fermy zbiorniki na paszę wyposażone są w filtry tkaninowe. Określono parametry techniczne emitorów, a także zakres, częstotliwość i metodykę wykonywania pomiarów emisji amoniaku i pyłu, nałożono również obowiązek przedkładania tut. organowi oraz Dolnośląskiemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska ww. wyników pomiarów emisji substancji do powietrza, w terminie do 31 stycznia za ubiegły rok kalendarzowy, począwszy od ewidencji za rok 2021. W celu ograniczenia emisji amoniaku wprowadzono zapisy wskazujące techniki wynikające z zapisów konkluzji BAT w odniesieniu do intensywnego chowu drobiu lub świń. W instalacji stosuje się optymalnie zaprojektowany system wentylacyjny z wymuszonym obiegiem powietrza, zapewniający odpowiednią kontrolę temperatur. Dodatkowo, w celu ograniczenia emisji amoniaku z budynków inwentarskich regularnie usuwany jest pomiot z pomieszczeń inwentarskich. Na terenie fermy nie przechowuje się obornika. Ponadto, w celu ograniczania wytwarzania pyłów wewnątrz budynków inwentarskich stosuje się ręczne rozrzucanie świeżej ściółki oraz wyposażenie napełnianych pneumatycznie zbiorników na paszę w filtry tkaninowe. Pasza podawana jest w sposób hermetyczny do karmideł (ad libitum). Ściółka utrzymywana jest w stanie suchym, zastosowano również niewyciekowy system pojenia. Ponadto zobowiązano prowadzącego instalację do realizacji, w terminie do dnia 20 lutego 2021 r., przedsięwzięcia polegającego na opracowaniu i wdrożeniu planu zarządzania zapachem, o którym mowa w BAT 1 ww. konkluzji. Powyższe spowodowało, że nieaktualne stały się obliczenia wielkości emisji, a tym samym zasięg oddziaływania instalacji. W świetle powyższego Minister uznał, że zmiana okoliczności faktycznych ma taki charakter, że ocena prawna dokonana przez sąd w prawomocnym wyroku staje się nieaktualna, nieprzystająca do nowych okoliczności faktycznych sprawy. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. Il., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i podnosząc zarzuty naruszenia: - art. 153 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że w tej sprawie organ nie jest związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszych wydanych w tej sprawie wyrokach WSA i NSA, - art. 28 k.p.a. oraz art. 25 unijnej dyrektywy 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych (dalej: dyrektywa IED) poprzez nieuznanie za stronę postępowania W. I. - właściciela nieruchomości położonej w sąsiedztwie instalacji i narażonej na jej uciążliwe oddziaływanie. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów procesu wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ stwierdził, że nie jest związany oceną prawną dokonaną przez sądy administracyjne w powołanych wyżej wyrokach, ponieważ nastąpiła "zmiana okoliczności faktycznych sprawy", która miała polegać na tym, że pozwolenie zintegrowane omawianej instalacji zostało przez Marszałka Województwa Dolnośląskiego ponownie zmienione w 2020 r. i to zmienione w taki sposób, że na eksploatującego instalację nałożono dodatkowe warunki wynikające z konieczności dostosowania fermy hodowlanej do najlepszej dostępnej techniki (BAT) dla tego typu instalacji. Zdaniem organu, wypełnienie tych warunków powoduje, że instalacja nie ma już obecnie wpływu na nieruchomości sąsiednie, a więc właścicielom tych nieruchomości nie przysługuje przymiot strony. Skarżący nie zgadza się z poglądem, że zmiana pozwolenia zintegrowanego dokonana w roku 2020 spowodowała brak oddziaływania instalacji na nieruchomości sąsiednie, w tym te należące do niego. Fizycznie odczuwa on nadal odory pochodzące z prowadzonej hodowli kur, a ewentualne zastosowane przez prowadzącego hodowlę środki nie poprawiły sytuacji (skarżący nie ma przy tym informacji na temat tego, czy rzeczywiście jakieś dodatkowe środki zostały przez hodowcę zastosowane). Wprowadzenie do pozwolenia zintegrowanego dodatkowych warunków nie spowodowało więc, że ocena prawna dokonana przez sądy w przywołanych wyżej wyrokach stała się nieaktualna.  Organ upatruje zmiany stanu faktycznego mającego pozwolić mu na nieprzestrzeganie oceny prawnej dokonanej przez sądy w zdarzeniach, które nastąpiły później, już wydaniu decyzji zmieniającej pozwolenie zintegrowane w 2016 r. W konsekwencji więc trzeba stwierdzić, że organ nie miał podstaw do uznania, że nie jest związany oceną prawną dokonaną przez sądy administracyjne, a wydając zaskarżaną decyzję naruszył art. 153 p.p.s.a. Kwestia oddziaływania prowadzonej hodowli kur na nieruchomości sąsiednie była już przedmiotem rozważań w poprzednich, wymienionych wyżej wyrokach WSA i NSA. Sytuacja w zakresie tego oddziaływania nie uległa zmianie. Wynikające z faktu tego oddziaływania prawa skarżącego wynikające z art. 28 k.p.a. interpretowanego w świetle art. 25 dyrektywy IED również były w wyrokach sądów omówione i potwierdzone. Tym samym nieuznanie skarżącego za stronę postępowania w sprawie decyzji o zmianie pozwolenia zintegrowanego narusza uprawnienia skarżącego wynikające z 28 k.p.a. i z art. 25 dyrektywy IED. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2023, poz. 1634– zwanej dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 153 p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku, i co istotne mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Artykuł 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej. W wyroku z dnia 25 lipca 2023 r., sygn. akt II OSK 903/22 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Podobny skutek, tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana – po wydaniu orzeczenia sądowego – istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie. W ocenie Sądu, rozpoznającego tę sprawę po raz trzeci, organ naruszył art. 153 p.p.s.a., ponieważ nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wydanych w tej sprawie wyrokach sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 10/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wprost nakazał organowi w następstwie uprawomocnienia się tego wyroku rozpoznanie odwołania skarżącego od decyzji Marszałka. Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 1755/21, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne Sebastiana Talara i Ministra Środowiska od tego wyroku, podzielając ocenę prawną Sądu I instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia 11 października 2023 r. Minister Klimatu i Środowiska ponownie umorzył postępowanie odwoławcze, wskazując, że nie jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wydanych w tej sprawie wyrokach sądów administracyjnych, ponieważ doszło do istotnej zmiany okoliczności faktycznych sprawy na skutek wydania przez Marszałka Województwa Dolnośląskiego decyzji NR PZ 167.5/2020 z dnia 25 czerwca 2020 r. zmieniającej pozwolenie zintegrowane dla instalacji fermy drobiu, udzielone inwestorowi decyzją Marszałka z dnia 9 marca 2009 r. Jednocześnie organ stwierdził, że "dokonał analizy pozwolenia zintegrowanego nadanego brzmieniem decyzji Marszałka NR PZ 167.5/2020 z dnia 25 czerwca 2020 r. (...) i uznał, że wprowadzone w decyzji zmiany nie stanowią istotnej zmiany sposobu funkcjonowania instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 7 P.O.Ś.". Uzasadnienie w tym zakresie jest więc sprzeczne z postawioną tezą o istotnej zmianie okoliczności faktycznych sprawy. Organ opisał następnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji najważniejsze ustalenia decyzji zmieniającej z 2020 r., wskazując, że zmiana pozwolenia zintegrowanego polegała głównie na ustaleniu działań i terminu dostosowania instalacji do wymogów konkluzji BAT w odniesieniu do intensywnego chowu drobiu. Zdaniem organu, powyższe zmiany spowodowały, że nieaktualne stały się obliczenia wielkości emisji, a tym samym zasięg oddziaływania instalacji. Zauważyć jednak należy, iż decyzją z dnia 2 czerwca 2016 r. Marszałek Województwa Dolnośląskiego zmienił pozwolenie zintegrowane, wydane decyzją z dnia 9 marca 2009 r. na prowadzenie instalacji do chowu drobiu, a przedmiotem zmiany było przede wszystkim: 1) zwiększenie liczby stanowisk na fermie ze 100 000 sztuk do 200 000 sztuk (wzrost o 100%), 2) odbudowa kurnika nr 10, 3) zmiana profilu prowadzonej działalności na fermie z odchowu kur niosek na odchów brojlerów. Była to istotna zmiana pozwolenia zintegrowanego z uwagi na dwukrotne zwiększenie obsady drobiu, co powoduje istotne zwiększenie emisji powodowanych przez tą instalację, w tym emisji odorowych. Jak zatem wskazały Sądy w powołanych wyrokach, istniała podstawa do przyznania skarżącemu, będącemu właścicielem nieruchomości sąsiedniej, statusu strony tego postępowania. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że powołana przez organ zmiana pozwolenia zintegrowanego z dnia 25 czerwca 2020 r. nie powodowała istotnej zmiany stanu faktycznego sprawy, będącego postawą wydanych w tej sprawie orzeczeń sądowych. Zmiana ta polegała głównie na ustaleniu działań i terminu dostosowania instalacji do wymogów konkluzji BAT w odniesieniu do intensywnego chowu drobiu. Z treści tej decyzji wynika, że wskazane wyżej ustalenia decyzji z dnia 2 czerwca 2016 r., przede wszystkim zwiększenie liczby stanowisk na fermie ze 100 000 sztuk do 200 000 sztuk, nie zostały zmienione. W decyzji zmieniającej z 2020 r. dokonano zmian dotyczących m.in. pojemności zbiorników paszowych, wentylacji kurników (dodano dodatkowe wentylatory ścienne), nakazano inwestorowi opracowanie i wdrożenie planu zarządzania zapachem, o którym mowa w BAT 1, określono rodzaj i ilość gazów i pyłów dopuszczonych do wprowadzenia do powietrza z chowu brojlerów, wskazano warunki monitorowania emisji substancji do powietrza oraz wskazano, że pozostałe warunki decyzji Marszałka Województwa Dolnośląskiego z dnia 9 marca 2009 r (ze zmianami) pozostają bez zmian. Sąd uznał, że powołana przez organ zmiana pozwolenia zintegrowanego z dnia 25 czerwca 2020 r. nie miała istotnego wpływu na dokonaną przez sądy administracyjne ocenę interesu prawnego skarżącego w postępowaniu, w którym została wydana decyzja z dnia 2 czerwca 2016 r. Sąd uznał, że po wydaniu wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 10/19 przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie nastąpiła na tyle istotna zmiana okoliczności faktycznych tej sprawy, która dawałaby podstawę do odstąpienia od zastosowania przez organ art. 153 p.p.s.a. i wykonania zalecenia Sądu rozpatrzenia odwołania skarżącego. Taka zmiana musiałaby się wiązać przykładowo z zaprzestaniem przedmiotowej działalności przez inwestora czy też zmniejszeniem skali tej działalności i powodowanej przez nią emisji do stanu sprzed wydania decyzji z 2 czerwca 2016 r., a takie okoliczności w tej sprawie nie wystąpiły. Zasadny jest zatem zarzut skargi naruszenia przez organ II instancji art. 153 p.p.s.a. bezpodstawne uznanie, że w tej sprawie organ nie jest związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszych wydanych w tej sprawie wyrokach WSA i NSA. W kontekście treści przytoczonych wyżej uzasadnień orzeczeń sądowych wydanych w tej sprawie, trafnie w skardze podniesiono również zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 28 k.p.a. oraz art. 25 unijnej dyrektywy 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych poprzez nieuznanie skarżącego za stronę postępowania na skutek wydania decyzji o zmianie pozwolenia zintegrowanego z dnia 25 czerwca 2020 r. Organ nie wykazał, że wprowadzona w 2020 r. zmiana pozwolenia zintegrowanego miała istotny wpływ na interes prawny skarżącego i istniejące oddziaływanie tej instalacji na jego nieruchomości. W skardze wskazano, że skarżący nie zgadza się z poglądem, że zmiana ta spowodowała brak oddziaływania instalacji na jego nieruchomość. Nadal odczuwa on odory pochodzące z prowadzonej hodowli, a ewentualne zastosowane przez prowadzącego hodowlę środki nie poprawiły sytuacji. Mając na uwadze powyższe naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpatrując przedmiotowe odwołania, Minister Klimatu i Środowiska zastosuje się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wydanych w tej sprawie wyrokach sądów administracyjnych, a w szczególności w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 10/19, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wprost nakazał organowi rozpoznanie odwołania skarżącego od decyzji Marszałka Województwa Dolnośląskiego z dnia 2 czerwca 2016 r. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na koszty te składają się wpis od skargi (200 zł) i koszty zastępstwa procesowego skarżącego przez radcę prawnego (480 zł).