IV SA/Wa 27/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...] w przedmiocie uznania zarzutów zobowiązanej za nieuzasadnione postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 czerwca 2013 r. oddalił zażalenie M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2013 r., którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Sąd drugiej instancji podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, że skoro skarżąca nie wykonała wezwania do nadesłania w zakreślonym terminie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń dotyczących jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów, to tym samym nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny nadmienił, że dołączone do zażalenia odpisy dokumentów nie doprowadziły do odmiennej oceny. Wnioskiem z dnia 28 czerwca 2013 r. strona ponownie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy, tym razem domagając się zarówno częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata. Pismem z dnia 18 lipca 2013 r., w wykonaniu zarządzenia z dnia 16 lipca 2013 r., po raz kolejny wezwano skarżącą do złożenia w terminie 14. dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jej stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: 1. wyciągów z posiadanych przez M. C. i K. C. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2. zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego, 3. oświadczenia w sprawie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, ewentualnie innych formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz kopii decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy, 4. dokumentów wskazujących wysokość dochodu lub straty z tytułu prowadzenia zakładu mleczarskiego, 5. zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy, 6. kopii dokumentów wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym. W piśmie z dnia 8 sierpnia 2013 r. oznaczonym jako "zażalenie" skarżąca zakwestionowała zarządzenie z dnia 16 lipca 2013 r., jako nieodpowiadające prawu. Stwierdziła, że w sposób wiarygodny określiła wysokość miesięcznych dochodów z gospodarstwa rolnego, zaś działalność gospodarcza w zakresie przetwórstwa mleka i produkcji sera twarogowego nie przynosi dochodu. Wskazała, że ani ona, ani jej mąż nie posiadają żadnych kosztowności, akcji, udziałów i obligacji, jak również żadnych wartościowych ruchomości. Nadmieniła, że dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych "są dopłatami do produkcji rolnej, a nie do opłat sadowych". Odnosząc się zaś do wniosku o ustanowienie adwokata, stwierdziła, że nie posiada dostatecznej wiedzy prawniczej do obrony interesu "formalno-prawnego", zaś wykazane dochody miesięczne nie pozawalają na ustanowienie adwokata z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych M. C., w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego przepisu wynika, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W trybie powołanego przepisu - po raz kolejny już w przedmiotowej sprawie - wystosowano do M. C. wezwanie z dnia 18 lipca 2013 r. Złożone przez stronę oświadczenie z dnia 28 czerwca 2013 r. jest bowiem niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a ponadto budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Poza wzmianką o średniej wielkości "dopłat unijnych" jego treść jest zbieżna z oświadczeniem strony z dnia 29 lipca 2012 r., które również było niewystarczające dla pozytywnego orzeczenia o wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie podjęła nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu na nią zobowiązaniu, kwestionując jego prawidłowość w piśmie z dnia 8 sierpnia 2013 r. Odstąpiła więc od wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w sposób pozwalający na dokonanie pełnej oceny jej możliwości płatniczych. W konsekwencji wykluczone jest pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.