IV SA/Wa 2706/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jarosław Łuczaj, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, Protokolant st. ref. Marika Bibrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2018r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2018r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że J. T., s. A., ur. [...] września 1945r. w m. [...] spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Zaskarżone rozstrzygniecie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 28 listopada 2017 r. J. T. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN, organ) o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 – dalej. ustawa o działaczach opozycji). Prezes IPN po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...] maja 2018r. (nr wskazany na wstępie) odmówił potwierdzenia, że J. T. spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zawarty w piśmie z dnia 30 maja 2018r. (wpływ do organu w dniu 4 czerwca 2018r.) złożył J. T. W piśmie tym skarżący opisał i wskazał na fikcyjność jego werbunku jako tajnego współpracownika (dalej: TW), działalność [...] w Zespole Szkół [...] w [...] w roku 1981, działalność Solidarności oraz jak wyglądały Jego kontakty z oficerami [...]. Wniosek ten został uzupełniony pismem, które do organu wpłynęło w dniu 18 czerwca 2018r., w którym skarżący m. in. ponownie opisał fikcyjność jego werbunku oraz zarejestrowania jako [...], wskazując, że jest to "radosna twórczość" M. K. i R. N. Podkreślił, że nie współpracował z [...], a fikcyjne zarejestrowanie było powodowane faktem, że oficer musiał jakoś wykazać swoją pracę i jej efekty. Przyznał jednak, że podpisał dokumenty współpracy, ale jej nie podjął. Skarżący oświadczył także, że nie brał ani bezpośrednio ani pośrednio udziału w wytwarzaniu dokumentów przez [...], a po drugim (ostatnim) wymuszonym spotkaniu z oficerem [...] K. zrezygnował ze spotkań z nim. Wskazał ponadto, że spotkania zostały wymuszone jako przesłuchania. Prezes IPN po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] lipca 2018r. (nr wskazany na wstępie) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2018r. o odmowie potwierdzenia J. T. spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ szczegółowo opisał przebieg postępowania oraz wskazał na obowiązujące w sprawie przepisy i podniósł, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej (dalej: IPN) odnaleziono m.in. zapisy w dzienniku rejestracyjnym [...] poz. [...], sygn. Akt [...] dotyczące J. T. Z powyższych zapisów wynika, że wnioskodawca został zarejestrowany w dniu [...] kwietnia 1981 r. przez Wydział [...] do numeru [...] jako TW pseudonim "[...]", zdjęty z ewidencji w dniu [...] czerwca 1984 r., materiały archiwalne otrzymały numer [...]. Natomiast na podstawie zapisów z dziennika archiwalnego teczek personalnych i pracy wyeliminowanej agentury [...] w [...] dot. materiałów archiwalnych o sygn. [...], sygn. akt [...] ustalono, że akta archiwalne przekazane do archiwum przez Wydział [...] w dniu [...] czerwca 1984 r., dotyczące J. T., ps. "[...]" składały się z teczki personalnej i teczki pracy. Z treści karty [...] z kartoteki odtworzeniowej [...], [...], [...], sygn. akt [...] wynika, że J. T., tajny współpracownik, został wyeliminowany w dniu [...] czerwca 1984 r. a materiały zniszczono. W zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono również kartę [...] z karty ewidencyjnej kartoteki MON, z której wynika, że J. T., s. A. został pozyskany do współpracy w dniu [...] grudnia 1964 r. na podstawie uczuć patriotycznych przez [...] w charakterze informatora o ps. "[...]", nr. rejestracyjny teczki: [...]. Cel wykorzystania: [...]. Wykluczony w dniu [...] października 1966 r. z powodu zdemobilizowania. Teczkę personalną i pracy zniszczono aktem nr [...] z dnia [...] września 1970 r. Organ wyjaśnił przy tym, że wpis do dziennika rejestracyjnego był ostatnim etapem rejestracji, po uprzednim zatwierdzeniu werbunku przez przełożonych. Wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa w połączeniu z pochodzącą z tej ewidencji informacją o założeniu dla tej osoby teczki personalnej i teczki pracy (których oryginały zostały zniszczone) wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Dodał także, że zgodnie z definicją zawartą w art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Z 2016 r. poz. 152, z późn. zm.), dokumentami są wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji. A zatem wychodząc z tej definicji dokumentu należy uznać, że wszelkie zapisy ewidencyjne są również dokumentami w rozumieniu ustawy o Instytucie Pamięci. Organ wskazał, że rejestracja danej osoby w ewidencji w charakterze tajnego współpracownika, założenie jej teczki personalnej i teczki pracy, było możliwe tylko w związku ze sporządzeniem raportu ze spotkania werbunkowego i innych dokumentów wytworzonych przez tajnego współpracownika lub przy jego udziale tuż po spotkaniu, na którym został on pozyskany. Tym samym zdaniem organu ww. dokumenty ewidencyjne również zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy (w ścisłym związku ze zdarzeniami, w których uczestniczył) w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zdaniem organu brak jest również podstaw do twierdzenia, że organy bezpieczeństwa państwa prowadziły pozorną ewidencję tajnych współpracowników lub informatorów. Odnosząc się do pism oraz wyjaśnień złożonych przez wnioskodawcę Prezes IPN odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego wyjaśnił, że organ w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Organ nie rozstrzyga w decyzji o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Reasumując organ wskazał, że istotą prowadzonego postępowania było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące Pana J. T., spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pismem z dnia 30 lipca 2018r. J. T. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarga została uzupełniona pismami z dnia z dnia 29 sierpnia 2018r., z dnia 12 października 2018r., z dnia 19 listopada 2018r., z dnia 5, 7 i 10 stycznia 2019, oraz 3 czerwca 2019r. We wskazanych pismach skarżący podnosi, że obecnie obowiązująca ustawa "odwrotnie jak poprzednia stosuje zasadę domniemania winy, wrzucając do "jednego worka" tych, którzy współpracowali z [...] świadomie i dobrowolnie, nieraz kilkadziesiąt lat i tych w ekstremalnych warunkach (stan wojenny), którzy podpisali współpracę z [...], ale jej nie podjęli". Opisał najście na jego dom w dniu [...] grudni 1981r. oraz wezwanie do Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w [...] w dniu [...] grudnia 1981r. Zaprzeczył jakoby współpracował z [...]. W skardze skarżący dodatkowo doprecyzował zdarzenia, fakty i nazwy zawarte w jego piśmie z dnia 1 czerwca i 11 lipca 2018r. Wyjaśnił, że podstępem i szantażem wymuszono na nim w 1964r. zobowiązanie do współpracy, co miało związek z jego pracą w ośrodku wywiadowczym w [...] ale zarówno wówczas jak i w roku 1981 nie doszło do zmaterializowania współpracy z [...]. Tym samym nie mógł tworzyć ani też współtworzyć dokumentów dla lub z [...]. Skarżący wskazał, że mimo jego kategorycznej odmowy spotkań M. K. prowadził dokumentację bez jego wiedzy i na jego szkodę od [...] kwietnia 1982r. do [...] czerwca 1984r. Nadto antydatował on datę werbunku (wymuszoną podstępem) z [...] grudnia 1981r. na [...] kwietnia 1981r. Skarżący w skardze wskazał, że wnosi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozew "przeciw [...] N. i M. K., za poświadczenie nieprawdy w dokumentacjach i wynikające z nich rażące sprzeczności, naruszające moje dobra osobiste". Złożył również wniosek o stawiennictwo ww. na rozprawie, w celu konfrontacji z nim. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił jednocześnie odnosząc się do treści zarzutów podnoszonych w skardze dot. błędnych zapisów znajdujących się we wskazanych decyzjach Prezesa IPN, że w tym zakresie rację ma skarżący. Wskazał jednak, że zarówno w jednej jak i drugiej decyzji doszło do oczywistych omyłek pisarskich, które pomimo, że nie powinny mieć miejsca nie miały znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana przez prezesa IPN, na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018r. poz. 690 – dalej: ustawa o działaczach opozycji), z dnia [...] lipca 2018r. nr [...]. Organ merytoryczny uznał, że wobec zachowania się w archiwum IPN dokumentów wskazujących na zwerbowanie skarżącego do współpracy organ nie może potwierdzić jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 4 ust. 2 ww. ustawy). Ustawa o działaczach opozycji w art. 4 w sposób jasny wskazuje, że o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych mogą ubiegać się tylko takie osoby, które nie były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa i co do których nie zachowały się dokumenty w IPN wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). A contrario, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione (zachowane) nie można osobie ubiegającej się przyznać statusu osoby o jakiej mowa w art. 2 -3 ustawy, przyznać tego statusu. Niewątpliwie rację ma zatem Prezes IPN twierdząc, że w wydawanej decyzji nie rozstrzyga ani o statusie działacza lub osoby represjonowanej, ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, dlatego nie ocenia działalności skarżącego. Stan faktyczny ustalony przez organ wskazuje, że w IPN odnaleziono dokumenty wskazujące na zwerbowanie do współpracy skarżącego ze służbą bezpieczeństwa. Skarżący również sam przyznaje (protokół z dnia [...] kwietnia 2018r.- str. 3), że "Po nieudanej próbie aresztowania w dniu [...] grudnia 1981r. jako zwykłego członka "[...]" wezwano mnie dzień później do Komendy Wojewódzkiej w [...] gdzie nieświadomie podpisałem deklarację lojalności i współpracy z [...]". Zauważenia przy tym wymaga, że w zasobach archiwalnych IPN odnaleziono dokumenty w formie zapisów ewidencyjnych - co szczegółowo zostało omówione w zaskarżonej decyzji i na co Sąd wskazał w części sprawozdawczej uzasadnienia, z których wynika, że skarżący został zarejestrowany w dniu [...] kwietnia 1981 r. przez Wydział [...] do numeru [...] jako TW pseudonim "[...]", zdjęty z ewidencji w dniu [...] czerwca 1984 r., materiały archiwalne otrzymały numer [...]. Rejestracje J. T. jako tajnego współpracownika potwierdzają zapisy w Dzienniku rejestrowym [...] poz. [...], sygn. akt [...]. Natomiast na podstawie zapisów z dziennika archiwalnego teczek personalnych i pracy wyeliminowanej agentury [...] w [...] dot. materiałów archiwalnych o sygn. [...], sygn. akt [...] ustalono, że akta archiwalne przekazane do archiwum przez Wydział [...] w dniu [...] czerwca 1984 r., dotyczące J. T., ps. "[...]" składały się z teczki personalnej i teczki pracy. Z treści karty [...] z kartoteki odtworzeniowej [...], [...], [...], sygn. akt [...] wynika, że J. T., tajny współpracownik, został wyeliminowany w dniu [...] czerwca 1984 r. a materiały zniszczono. W zasobach archiwalnych IPN odnaleziono również kartę [...] z karty ewidencyjnej kartoteki MON, z której wynika, że J. T., s. A. został pozyskany do współpracy w dniu [...] grudnia 1964 r. na podstawie uczuć patriotycznych przez [...] w charakterze informatora o ps. "[...]", nr. rejestracyjny teczki: [...]. Cel wykorzystania: [...]. Wykluczony w dniu [...] października 1966 r. z powodu zdemobilizowania. Teczkę personalną i pracy zniszczono aktem nr [...] z dnia [...] września 1970 r. W ocenie organu wpis do dziennika rejestracyjnego, z czym Sąd się zgadza, był ostatnim etapem rejestracji, po uprzednim zatwierdzeniu werbunku przez przełożonych. Wpis skarżącego do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa w połączeniu z pochodzącą z tej ewidencji informacją o założeniu dla niego teczki pracy i teczki personalnej (których oryginały zostały zniszczone) oraz oświadczenie skarżącego złożone do protokołu z dnia [...] kwietnia 2018r. wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a Wnioskodawca podejmował działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Powyższe oznacza, że dokumenty ewidencyjne zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Tym samym zapisy te wypełniają dyspozycję art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Ma przy tym rację organ wywodząc, że przy badaniu czy istnieją podstawy do uznania statusu osoby represjonowanej organ nie bada prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów. Ustawodawca w sposób jasny wskazał, że sam fakt odnalezienia dokumentów w IPN, o ile spełniają one kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa determinuje wydanie decyzji odmownej. Ustawa nie precyzuje pojęcia "dokumentów". Słusznie zatem w tym zakresie organ wywiódł, że należy sięgnąć do ustawy z dnia18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016, ze zm.), która reguluje kwestie ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczenia, udostępniania i publikowania dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia [...] lipca 1944r. do dnia [...] lipca 1990 r. W art. 7 ust. 1 , na co słusznie wskazuje organ, zostało sprecyzowane na potrzeby ustawy pojęcie "dokumentów". Są nimi m.in: "1) wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji; 2) niezbędne do analizy informacji środki pomocnicze, a w szczególności programy na użytek zautomatyzowanego przetwarzania danych. W związku z tym wskazane powyżej karty odnalezione w zasobach IPN, jak słusznie przyjął organ, są dokumentami w rozumieniu wyżej cyt. art. 7 ustawy o IPN . A zatem fakt rejestracji danej osoby w ewidencji, założenie jej teczki personalnej i teczki pracy oznaczają, że dokumenty te zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Sąd zauważa przy tym, mając na względzie podnoszoną przez skarżącego w skardze oraz dodatkowo składanych przez niego pismach i załączonymi doń dokumentami, że przedmiotowe postępowanie służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i ewentualny charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd lustracyjny a nie w przedmiotowym postępowaniu. W związku z tym, będąc związany treścią art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ zasadnie odmówił skarżącemu przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji nie stwierdził naruszenia, w przedmiotowej sprawie, zarówno przepisów postępowania jak i przepisu prawa materialnego. W konkluzji powyższych wywodów uznać należy, że obie decyzje zostały wydane zgodnie z prawem. Na zakończenie Sąd przyznaje, że racje ma skarżący podnosząc w skardze, iż w obydwu decyzjach Prezesa IPN znalazły się omyłki w postaci zapisu: "[...]" oraz "[...]". Prawidłowo winno być wskazane " [...]" oraz "[...]". Powyższe przyznał również organ w odpowiedzi na skargę. Nie mniej jednak Sąd zgadza się z organem, że są to oczywiste omyłki pisarskie bez znaczenia dla prawidłowości merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Tym samym nie można uznać, że wskazane omyłki mogą stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Nie jest natomiast zasadny zarzut, że nieprawidłowo organ wskazał, że skarżący został "zdemobilizowany", gdyż tymczasem zgodnie z zapisem w jego książeczce wojskowej został on "przeniesiony do rezerwy". W tym zakresie należy wskazać, że użyty przez organ termin "zdemobilizowany" opiera się na treści dokumentu archiwalnego znajdującego się w zasobach IPN. Organ powołując się na treść tego dokumentu nie badał prawdziwości danych w nim zawartych, bowiem w zakresie postępowania z art. 4 i 5 ustawy o działaczach opozycji organ nie bada prawidłowości dokumentów jak również zapisów w nich zawartych. Sąd wskazuje również, mając na względzie treść złożonych w skardze wniosków, że pozew o naruszenie dóbr osobistych skarżący może złożyć w sądzie powszechnym. Natomiast w kwestii wniosku o przeprowadzenie konfrontacji Sąd wyjaśnia, że sądy administracyjne co do zasady nie prowadzą postępowania dowodowego opierają się na materiałach i dowodach zgromadzonych przez organy. Dodać jednak należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające jedynie z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tym samym niedopuszczalne było przeprowadzenie żądanej przez skarżącego konfrontacji. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.