IV SA/Wa 2733/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. i J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi M. P. i J. P. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2016 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji strategicznej inwestycji w zakresie sieci przesyłowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. P. i J. P. w piśmie z dnia 4 listopada 2016 r. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 21 listopada 2016 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podali, że w gospodarstwie domowym pozostają razem z trojgiem dorosłych dzieci. Jako źródła dochodu rodziny wskazali wyłącznie świadczenia emerytalne w wysokości około 740 zł miesięcznie (J. P.) i około 860 zł miesięcznie (M. P.). Jako posiadany majątek wykazali nieruchomość rolną o powierzchni 2,05 ha oraz 0,48 ha lasu, a także samochód osobowy Toyota z 2012 r. o wartości 20.000 zł i ciągnik Zetor o wartości 80.000 zł. Skarżący wykazali następujące wydatki gospodarstwa domowego: koszty leczenia (100 zł miesięcznie), koszty mieszkania (500 zł miesięcznie), koszty mediów (300 zł miesięcznie), żywność (500 zł miesięcznie) oraz inne koszty (200 zł miesięcznie). Jak wskazali, całość emerytury przeznaczana jest na miesięczne utrzymanie. Ponieważ oświadczenie stron z dnia 21 listopada 2016 r. było niewystarczające do oceny ich rzeczywistych możliwości płatniczych, w pismach z dnia 16 grudnia 2016 r. wezwano M. P. i J. P. do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowego oświadczenia potwierdzającego ich stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: 1. do nadesłania dokumentów wskazujących dokładną wysokość otrzymywanych przez skarżących emerytur; 2. do złożenia oświadczenia o majątku i dochodach osób wymienionych w rubryce nr 6 formularza wniosku, tj. dzieci: K. P., J. P. i M. P.; 3. do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżących oraz przez pozostające z nimi w gospodarstwie domowym dzieci - z okresu ostatnich trzech miesięcy; 4. do nadesłania zaświadczenia potwierdzającego podaną powierzchnię gospodarstwa rolnego oraz wskazującego, jaka jest dochodowość tego gospodarstwa; 5. do nadesłania aktualnego zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, czy, a jeżeli tak, to jakie i w jakiej wysokości (w latach 2015 – 2016) skarżący lub pozostające z nimi w gospodarstwie domowym dzieci, otrzymali płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 6. do nadesłania kopii dokumentów potwierdzających wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stałych opłat związanych z eksploatacją domu (np. opłat za energię elektryczną, gaz, opał) oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. W piśmie z dnia 2 stycznia 2017 r., odpowiadając na opisane wezwanie, M. P. i J. P. podali, że jakkolwiek dzieci mieszkają w ich domu, to prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe i wysokość ich wynagrodzeń nie jest skarżącym znana. Wskazali, że jedynym źródłem ich utrzymania są emerytury. Oświadczyli, że posiadają dom jednorodzinny oraz dwie działki rolne o łącznej powierzchni 2,05 ha, które wydzierżawili synowi (J. P.) za czynsz w wysokości 200 zł rocznie, a także las o powierzchni 0,48 ja, który służy im do pozyskiwania opału. Posiadany traktor wykorzystują do przywożenia drzewa na opał oraz udostępniają synowi w celu prowadzenia prac w polu. Do pisma z dnia 2 stycznia 2017 r. wnioskodawcy dołączyli: 1. kserokopię decyzji Prezesa KRUS z dnia 12 kwietnia 2016 r. o przyznaniu J. P. emerytury rolniczej w wysokości 740,17 zł netto miesięcznie (część uzupełniająca ulega zawieszeniu w 30% z powodu nieosiągnięcia pełnego wieku emerytalnego); 2. kserokopię pocztowego przekazu pieniężnego emerytury M. P. w wysokości 869,80 zł netto z grudnia ubiegłego roku; 3. kserokopię umowy dzierżawy z dnia 23 marca 2016 r., na podstawie której skarżący wydzierżawili J. P. nieruchomość rolną o powierzchni 2,05 ha na okres 10 lat w zamian za czynsz w wysokości 200 zł rocznie. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. M. P. i J. P. domagają się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Oznacza to, że zobligowani są do wykazania, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponieważ złożone przez skarżących oświadczenie z dnia 21 listopada 2016 r. było niewystarczające do dokonania pełnej i jednoznacznej oceny ich możliwości płatniczych, wystosowano do nich – w trybie art. 255 ppsa – wezwanie do przedstawienia dokumentów źródłowych i oświadczenia pozwalających zweryfikować wiarygodność informacji podanych we wniosku oraz uzyskać dane, których w nim zabrakło. Wezwaniem objęto m.in. wyciągi z rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i pozostające z nimi w gospodarstwie domowym dzieci (lit. c wezwania). Jakkolwiek w piśmie z dnia 2 stycznia 2017 r. M. P. i J. P. stwierdzili, że nie prowadzą z dziećmi wspólnego gospodarstwa domowego i nie mają informacji o wielkości ich dochodów, to ani nie nadesłali wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych, ani nie podali jakichkolwiek powodów, które stałyby na przeszkodzie wykonaniu wezwania w tym zakresie. Analiza żądanych wyciągów z rachunków bankowych skarżących pozwoliłaby tymczasem ustalić rzeczywistą wielkość środków utrzymania wnioskodawców, jak i określić relację tej wielkości do wysokości wydatków Państwa P. Należy przy tym zaznaczyć, że w punkcie IV.3 decyzji Prezesa KRUS z dnia 12 kwietnia 2016 r. wskazano, że ustalona kwota świadczenia emerytalnego J. P. będzie wypłacana na rachunek bankowy. Z kolei z informacji zawartych w wykazie beneficjentów wspólnej polityki rolnej, prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl) wynika, że osobie o tym samym imieniu i nazwisku, co skarżący (gmina Z.) przyznano w roku budżetowym 2015 płatności w łącznej wysokości 16.338,40 zł. Zgodnie natomiast z przepisami ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 1551 ze zm.) Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przekazuje przyznane płatności na rachunek bankowy (art. 24 ust. 10, ust. 15 powołanej ustawy). Nic nie wskazuje zatem na to, aby skarżący nie posiadali rachunku bankowego. Niewykonanie wezwania w tym zakresie pozbawia natomiast referendarza sądowego możliwości ustalenia rzeczywistej kwoty środków pieniężnych pozostających do ich dyspozycji. Jak wskazano, analiza wyciągów z rachunków bankowych pozwoliłaby określić nie tylko wielkość wpływów do budżetu domowego M. P. i J. P., ale także określić relację tej wielkości do wysokości wydatków gospodarstwa domowego. Temu samemu służyło, również niewykonane przez skarżących, wezwanie do nadesłania kopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez nich opłat związanych z eksploatacją domu i innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym (lit. f wezwań). Weryfikacja danych w tym zakresie okazała się tym bardziej uzasadniona wobec zawartego w piśmie z dnia 2 stycznia 2017 r. wyjaśnienia, że jakkolwiek pełnoletnie dzieci mieszkają w domu skarżących, to prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. W tej sytuacji należało bowiem ustalić, jaka część opłat związanych z eksploatacją domu (np. opłat za energie elektryczną), ponoszona jest przez M. P. i J.P.. Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskujących o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny ich możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze stron na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, twierdzeniach skarżących. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawców z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, M. P. i J. P., tylko częściowo wykonując wezwanie z dnia 16 grudnia 2016 r., w istocie tej współpracy zaniechali. Jak już wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło wezwanie z dnia 16 grudnia 2016 r. Odstępując od należytego wykonania rzeczonego wezwania skarżący uniemożliwili uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawców stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji, wykonaniem nałożonego na strony zobowiązania do uzupełnienia oświadczenia z dnia 21 listopada 2016 r., które spowodowało, iż nie da się ustalić, że skarżący spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.