IV SA/Wa 274/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2010 r. po wznowieniu ze skargi A. W. postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 1994 r. sygn. akt IISA 1395/93, wydanego po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność państwa 1. zmienia wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 1994 r. sygn. akt II SA 1395/93 w ten sposób, że uchyla zaskarżoną decyzję, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego I. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 1993 r. wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 kpa, po rozpatrzeniu skargi E. S. będącego pełnomocnikiem E. S. i M.S., na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1983 r. nr [...], którą odmówiono stwierdzenia nieważności Decyzji Naczelnika Gminy w C. z dnia [...] grudnia 1974 r. nr [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa na wniosek M. R. gospodarstwa rolnego bez budynków, położonego w miejscowości N. i C., woj. [...], odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji organów I i II instancji. Ustalając stan faktyczny Minister wskazał, że Naczelnik Gminy w C. decyzją z dnia [...] grudnia 1974 r. przejął na własność Państwa, na wniosek M. R., gospodarstwo rolne stanowiące jej własność o pow. 2,28 ha, położone na terenie miejscowości N. i C., na podstawie art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Spadkobiercy M. R., E. S. i M.S., wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w C. z dnia [...] grudnia 1974 r. podnosząc, iż wbrew wnioskowi decyzja tą przejęto udział M. R. w działkach nr [...] i nr [...]. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 1983 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w C. z dnia [...] grudnia 1974 r., uznając, iż przejęcie udziałów w działkach nr [...] i nr [...] było zgodne z przepisami prawa. Udziały te wraz z pozostałymi gruntami wchodzącymi w skład gospodarstwa rolnego M. R. stanowiły całość gospodarczą, a warunkiem uzyskania zaopatrzenia emerytalnego przez rolnika przekazującego gospodarstwo rolne w trybie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r., było przekazanie wszystkich nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa, w tym również udziału w działce siedliskowej. Minister wskazał, iż w innym postępowaniu o uchylenie aktów własności ziemi, Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej uchylił akty własności ziemi potwierdzające własność M. R. do 1/2 części w działce nr [...] o pow. 0,14 ha oraz 1/3 części w działce nr [...] o pow. 0,06 ha. W następstwie uchylenia aktów własności ziemi, Sąd Rejonowy w Z. postanowieniem z dnia [...] października 1985 r., sygn. akt I [...] stwierdził, iż M.R. nabyła jedynie własność nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] (poprzednio część działki nr [...]), położonej w C. o pow. 0,0512 ha oraz stwierdził, iż ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie miała zastosowania w stosunku do pozostałych działek użytkowanych przez nią na podstawie umowy najmu. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej stwierdził, iż przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego M. R. było zgodne z wówczas obowiązującymi przepisami prawa. M. R. złożyła stosowny wniosek o przejęcie jej gospodarstwa za rentę. Nie potwierdziła się sugestia E. S. jakoby istniała wcześniejsza decyzja o przejęciu tylko części gruntów M. R.. Minister wskazał, że sama M. R.nie kwestionowała decyzji Naczelnika Gminy w C. z dnia [...] grudnia 1974 r., a zatem była ona zgodna z jej wolą. Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, Państwo przejmowało na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli rolnik przekazał wszystkie nieruchomości wchodzące w skład jego gospodarstwa. Zatem nie było prawnej możliwości wyłączenia z przejęcia udziału M. R. w działkach nr [...] i nr [...]. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł E. S. Skarżący podniósł w szczególności, że przejęcie gospodarstwa rolnego M. R. nastąpiło bez działek siedliskowych nr [...] i nr [...]. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoją argumentację. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 maja 1994 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA 1395/93 oddalił skargę E. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przejęcie gospodarstwa na podstawie art. 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, było możliwe tylko przez przejęcie wszystkich gruntów wchodzących w skład gospodarstwa. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie, fakt przejęcia w 1974 r. gospodarstwa M. R. w zamian za świadczenia emerytalne, wraz z udziałem w działkach nr [...] i nr [...] jest niewątpliwy. W dniu 10 lutego 2009 r. (data stempla pocztowego) A. W. reprezentowana przez pełnomocnika E. S. - brata, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 1994 r. sygn. akt II SA 1395/93. W skardze wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania skarżąca podniosła, iż nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed Ministrem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie zakończonym wyrokiem z dnia 10 maja 1994 r. Strona tego postępowania, E.S. zmarła 26 października 1992 r., a skarżąca jako jej spadkobierczyni, powinna być uczestnikiem tego postępowania. Brak udziału w sprawie wszystkich spadkobierców E. S., powoduje wadliwość postępowania w postaci nieważności. Na skutek naruszenia przepisów, skarżąca pozbawiona została możliwości działania, co skutkuje koniecznością wznowienia postępowania sadowego. W piśmie z dnia 15 kwietnia 2009 r. (data stempla pocztowego) skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika E. S. wskazał, iż o fakcie wydania wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 1994 r. oraz jego treści dowiedział się w dniu 30 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 5 listopada 2010 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 274/09 postanowił wznowić ze skargi A. W. postępowanie sądowe zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 1994 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA 1395/93. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd badając dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 1994 r. wydanym w sprawie sygn. akt akt II SA 1395/93 uznał, iż zasługuje ona na uwzględnienie. Stosownie do art. 271 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności m.in. w przypadku, gdy strona wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania, nie można jednak żądać wznowienia na tej podstawie, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała. Z akt sądowych sygn. akt II SA 1395/93 wynika, że skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. wniósł E. S. Z protokołu rozprawy z dnia 10 maja 1994 r. wynika, że E. S. działał w imieniu własnym i jako pełnomocnik E. S. i M. S. A. W. składając skargę o wznowienie postępowania sądowego udokumentowała, że E. S. zmarła 26 października 1992 r. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] I Wydział Cywilny z dnia [...] stycznia 1997 r. sygn. akt [...] spadek po E.S. na podstawie ustawy nabyli: syn E. S., syn M. S.i córka A. W. Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy - art. 924 kc. Z chwilą otwarcia spadku, spadkobierca nabywa spadek - art. 925 kc. A. W., jako spadkobierca ustawowy, z chwilą śmierci E. S., tj. z dniem 26 października 1992 r. wstąpiła w ogół praw i obowiązków spadkobierczyni w stosownym udziale - art. 922 § 1 kc. W skład spadku weszło miedzy innymi roszczenie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1983 r. E. S. zmarła 26 października 1992 r., a zatem E. S. nie mógł w jej imieniu złożyć skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. Przymiot strony w postępowaniu sądowym zakończonym wyrokiem z dnia 10 maja 1994 r., obok E. S. i M. S. miała A. W., gdyż wynik tego postępowania dotyczył jej interesu prawnego. Zatem Sąd, z naruszeniem w/w przepisów kodeksu cywilnego, nie ustalił właściwego kręgu podmiotów mających przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu sądowym, pozbawiając tym samym A. W. możności działania w tym postępowaniu. Jednocześnie niemożność działania skarżącej nie ustała przed uprawomocnieniem się orzeczenia. Według oświadczenia złożonego przez pełnomocnika skarżącej, skarżąca o wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 1994 r. dowiedziała się w dniu 30 stycznia 2009 r. Skarga o wznowienie postępowania została złożona w dniu 10 lutego 2009 r. (data stempla pocztowego). Zatem należy uznać, iż termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego, zgodnie z art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) został zachowany. Sąd rozpoznając skargę w postępowaniu wznowieniowym uznał, że jest ona zasadna, chociaż nie z przyczyn w niej wskazanych. Z akt administracyjnych wynika, że E. S. i M. S. wnioskiem z dnia 6 grudnia 1982 r. wnieśli do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności części decyzji Naczelnika Miasta i Gminy C. nr [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego M. R. Wojewoda [...] decyzją z dnia [....] lutego 1983 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy C. nr [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. Z decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. wynika, że E. S. i M. S., reprezentowani przez E. S. wystąpili do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1983 r. Strona postępowania toczącego się przed Ministrem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, E. S. zmarła 26 października 1992 r., tj. przed zakończeniem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1983 r., które zakończyło się w dniu [...] kwietnia 1993 r. wydaniem decyzji przez Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Jak już wyżej wskazano, z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] I Wydział Cywilny z dnia [...] stycznia 1997 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po E.S. na podstawie ustawy nabyli: syn E. S., syn M. S. i córka A. W. Z datą otwarcia spadku, tj. z dniem 26 października 1992 r., przymiot strony w toczącym się postępowaniu administracyjnym, jako następcy prawni E.S. uzyskali obok M. S. również E. S., który brał w nim udział jedynie jako pełnomocnik, oraz A. W. . Organ z naruszeniem art. 10 kpa nie zapewnił udziału tym podmiotom w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony. W tej sytuacji stwierdzić należy, że wydanie w toku postępowania administracyjnego rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. obarczone jest wadą prawną, stanowiącą jednocześnie jedną z przyczyn wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. W niniejszym stanie faktycznym zachodzi bowiem sytuacja, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. W przypadku naruszeń prawa stanowiących podstawę do wznowienia postępowania ocena Sądu ogranicza się do stwierdzenia tych naruszeń, co czyni przedwczesnym wypowiadanie się przez Sąd w kwestii merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Podstawy uchylenia decyzji zostały wyliczone w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z przepisu tego między innymi wynika, że Sąd uchyli zaskarżoną decyzję, jeżeli w wyniku rozpoznania sprawy ustali, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b. Oznacza to, że Sąd jest zobowiązany uchylić zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi istnienie jednej z przesłanek wznowienia. Przyczyny wznowienia określa art. 145 kpa, a stosownie do § 1 pkt 4 tego przepisu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. W przedmiotowej sprawie zaistniała wyżej opisana przesłanka wznowieniowa, która skutkuje koniecznością uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. Ponownie rozpoznając sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1983 r., organ przeprowadzi postępowanie z prawidłowo ustalonym kręgiem podmiotów mających przymiot strony w tym postępowaniu i zapewni im udział w nim. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 282 § 2 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 w/w ustawy.