IV SA/Wa 2769/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Kaja Angerman, Sędziowie asesor WSA Paweł Dańczak (spr.),, sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant ref. Paweł Jastrzębski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Prezes IPN"), po rozpoznaniu wniosku W.M. (dalej "Skarżącego") o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lipca 2018 r., nr [...], odmawiającą potwierdzenia, że Skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (dalej "ustawa o działaczach opozycji"). Stan niniejszej sprawy przedstawiał się następująco. Prezes IPN, po rozpatrzeniu wniosku z [...] lutego 2018 r., decyzją [...] lipca 2018 r., nr [...], odmówił Skarżącemu potwierdzenia, że spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Następnie, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone własne rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji Prezes IPN wskazał, że w aktach o sygn. I[...] dotyczących tajnego informatora o pseudonimie "[...]", nr archiwalny [...], tj. W.M., s. B., ur. [...] września 1932 r. w [...], znajduje się zobowiązanie z 9 stycznia 1953 r. o treści: "Ja, M.W., zobowiązuję się donosić władzy bezpieczeństwa o wszelkich przejawach wszelkiej działalności godzącej w ustrój Polski Ludowej. W celu zrehabilitowania za dotychczasową postawę wobec Polski Ludowej, przyrzekam, że będę pracował ofiarnie w celu zrehabilitowania za swą dotychczasową działalność. W stosunku do wroga będę bezwzględny, o każdej działalności wrogiej będę donosił U.B.P. Meldunki swoje będę składał na piśmie zachowując bezwzględna konspirację, nie ujawniając współpracy nawet swoim najbliższym. (...) Meldunki swoje w celu zachowania konspiracji będę podpisywał [...]". W ocenie Prezesa IPN, to zobowiązanie spełnia kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt ustawy o działaczach opozycji. Przedmiotowy dokument został bowiem wytworzony przez Skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Co więcej, przedmiotowe zobowiązanie zawiera wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, wyraża gotowość do aktywnej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa oraz świadomość zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy i posługiwania się pseudonimem w kontaktach z funkcjonariuszem służby bezpieczeństwa. Zobowiązanie zostało również opatrzone imieniem i nazwiskiem Skarżącego oraz datą. Ponadto, w aktach o sygn. [...] znajduje się raport o doraźnie przeprowadzonym werbunku z 12 stycznia 1953 r. z treści którego wynika, że Skarżący został pozyskany do współpracy 9 stycznia 1953 r. przez kierownika Sekcji [...], Wydziału [...] w [...] - chorążego M. K. na terenie więzienia w [...]. Podczas rozmowy z tym funkcjonariuszem Skarżący przekazał informacje dotyczące "wrogich wypowiedzi mających miejsce wśród więźniów [...]" oraz dotyczące [...], tj. informował o członkach organizacji oraz osobach, które wiedziały o jej istnieniu tj. C.P., J.F., p. K.. Ustalono również, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnalezione zostały zapisy archiwalne dotyczące Skarżącego: zapis do numeru [...] z dziennika archiwalnego sygnatury [...] w [...] (sygn. i, [...]), z treści którego wynika, że 16 września 1970 r. Wydz. [...] przekazał do archiwum do numeru [...] jedną teczkę dokumentów dotyczących TW [...]. Wśród nich znalazły się m.in. dotyczący Skarżącego raport o doraźnie przeprowadzonym werbunku z 12 stycznia 1953 r. oraz zapis do numeru [...] z dziennika archiwalnego sygnatury [...] w [...] (sygn. [...]) potwierdzający, że dokumenty zostały wytworzone przy udziale Skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Prezes IPN podkreślił, że w piśmie z 25 lipca 2018 r. Skarżący wskazał, iż podpisał zobowiązanie do współpracy z SB podczas pobytu w więzieniu w [...]. Przy czym Skarżący nie zaprzeczył, że podpisał ten dokument, a jedynie podkreślił, że nastąpiło to w wyniku przymusu. Prezes IPN zaakcentował, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia się całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Nie zaprzeczył represjom i szykanom stosowanym wobec Skarżącego przez ówczesne władze. Zaznaczył jednak, że w wydawanej decyzji nie rozstrzyga się o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Nie prowadzi się też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Decyzja wydawana w tym przedmiocie ma zaś charakter decyzji deklaratoryjnej, dlatego Prezes IPN jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci grodowej zachowały się dokumenty o określonych cechach. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], wniósł W.M. domagając się skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając to na względzie, Sąd w składzie orzekającym dokonał kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia – w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy – i doszedł do przekonania, że skarga W.M. jest niezasadna. Podniesione w niej argumenty nie zasługiwały na uwzględnienie, a Sąd, działając z urzędu, nie stwierdził istnienia wad postępowania administracyjnego, które powinny skutkować wyeliminowaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Przy czym Sąd przyjął za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Organ, wobec czego za zbędne uznał ich ponowne przytaczanie. Przedmiot sądowej kontroli stanowiła decyzja Prezesa IPN z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], który utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lipca 2018 r., nr [...], odmawiającą potwierdzenie, że Skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Zgodnie z art. 2 ust 1 ustawy o działaczach opozycji, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2). Na podstawie art. 5 ust. 1 cyt. ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Stosownie zaś do tego przepisu, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce lub 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W rozpatrywanej sprawie Prezes IPN przeprowadził kwerendę archiwalną, w wyniku której odnaleziono zobowiązanie wytworzone przez Skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. W ocenie Sądu, Prezes IPN zasadnie zatem przyjął, że Skarżący nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Zaznaczyć przy tym należy, że decyzja w tym przedmiocie nie rozstrzyga o statusie działacza opozycji antykomunistycznej (osoby represjonowanej) ani też o ewentualnej współpracy Skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa. Rola Prezesa IPN ogranicza się wyłącznie do informowanie o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN, jest wyłącznie ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem Prezesa IPN w tego rodzaju postępowaniu jest więc wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę Skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Prezes IPN nie ustala zatem stanu faktycznego, który miał miejsce w przeszłości. Postępowanie prowadzone przez Prezesa IPN ma charakter stricte formalny, dotyczy wyłącznie obecności w zasobach określonej kategorii dokumentów, których odnalezienie wyklucza możliwość przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej, o czym świadczy użyte w redakcji przepisu zwrot "zachowały się" w odniesieniu poszukiwanych dokumentów. Pozytywna weryfikacja tego faktu tj. znalezienia takich dokumentów wyklucza możliwość przyznania osobie ubiegającej się statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ustawodawca nie pozostawił bowiem w tym przypadku miejsca na uznanie administracyjne, zaś Prezes IPN ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie i w granicach przepisów prawa. Postępowanie przed Prezesem IPN służy więc wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez prawodawcę wąskim zakresie. Dlatego też, wbrew oczekiwaniom Skarżącego, Prezes IPN nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego. Ustawa upoważnia Prezesa IPN wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów, dla których bez znaczenia pozostaje późniejsza (wcześniejsza) postawa strony czy stosunek do Państwa Polskiego. Rolą organu wyznaczoną przez nie jest więc ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Prezes IPN formułuje bowiem jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. W ocenie Sądu, odnalezione dokumenty został zaś ocenione w sposób prawidłowy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.