IV SA/Wa 2777/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Sędziowie sędzia del. SO Aleksandra Westra, sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant ref. staż. Paweł Jastrzębski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. sprawy ze skargi T. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę Na wniosek E. R.-W. Prezydent [...] wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania T. A. z pobytu stałego z lokalu nr [...] położonego w [...] przy ul. [...]. Wnioskodawczyni podała, że wymieniony nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu, nie mieszka w nim od 2014 r., w którym zameldowany jest na pobyt stały, a lokal jest podnajmowany osobom trzecim. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Prezydent [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] orzekł o wymeldowaniu T. A. z pobytu stałego z powyższego lokalu. W ocenie Prezydenta, zebrany materiał dowodowy potwierdził, że wymieniony nie mieszka w dotychczasowym miejscu zameldowania, a tym samym zaszły wobec niego przesłanki wymeldowania, określone w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Od decyzji tej odwołanie wniósł T. A., kwestionując ocenę zeznań świadków i ustalenia policji. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...], nie znajdując podstaw do jej zmiany. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda, powołując się na przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności wyjaśnił, że jedyną przesłanką decydującą o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenia przez tę osobę miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, niezależnie od tego czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Opuszczenie miejsca stałego pobytu winno być rozumiane jako faktyczne nieprzebywanie w tym lokalu i dobrowolne wyprowadzenie się z niego do innego mieszkania, przy czym rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu winna nastąpić w sposób wyraźny poprzez złożenie stosownego oświadczenia lub też poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyrazi wolę danej osoby polegające m. in. na zerwaniu więzi z dotychczasowym lokalem i koncentracji swojego centrum życiowego w innym miejscu, sposobie opuszczenia lokalu czy też obiektywnej możliwości realizacji woli przebywania w innym miejscu. Miejscem stałego pobytu danej osoby jest miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania takie jak np. odzież, żywność, meble, przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalnie kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Sporadyczne i krótkotrwałe pobyty w mieszkaniu nie dają podstawy do uznania, że w mieszkaniu tym skoncentrowane są czynności życiowe danej osoby. W związku z powyższym w rozpatrywanej sprawie najistotniejszą kwestią jest ustalenie, czy zgromadzony materiał dowodowy odzwierciedla w sposób obiektywny zamiar odwołującego się zerwania więzów ze spornym lokalem. W ocenie Wojewody materiały i dowody zebrane w toku postępowania wyjaśniającego pozwalają na stwierdzenie, że rzeczony lokal nie stanowi dla T. A. miejsca, które stanowiłoby centrum jego interesów życiowych. Wymieniony nie realizuje w nim stale swoich bieżących potrzeb socjalnych. Z zeznań świadków: N. T., E. R., M. N. oraz z oświadczeń wnioskodawczyni E. R.-W. wynika, że odwołujący się nie mieszka w spornym lokalu. Mieszkanie to na co dzień sprawia wrażenie opuszczonego, w jego pobliżu widywani są młodzi ludzie i od pewnego czasu nie stanowi ono miejsca zamieszkania osób w nim zameldowanych. Fakt ten potwierdziła dodatkowo w pisemnym oświadczeniu sąsiadka J. M.. Również z informacji przekazanych przez Komendę Rejonową Policji [...] I wynika, że omawiany lokal nie jest zamieszkały przez T. A.. Wojewoda stwierdził, że dane te należy uznać za wiarygodne, bo są obiektywne i wystarczająco precyzyjne. Z kolei z zeznań innych świadków: B. C., J. G., E. B., P. B. czy F. B. nie można wyprowadzać wniosku o zamieszkiwaniu T. A. w miejscu stałego zameldowania. B. C., z uwagi na to, że od kilku lat nie była wewnątrz rzeczonego lokalu, nie posiada aktualnej wiedzy w sprawie, a informacje w kwestii zamieszkiwania T. A. czerpie od osób trzecich. Ponadto, jak wskazała E. R.-W. fakt zasłonięcia okien zasłonami nie przeszkadza w stwierdzeniu, czy w lokalu ktoś przebywa (przebija przez nie zapalone światło), czy też nie. Zdaniem organu odwoławczego trudno też dać wiarę twierdzeniom P. B., jakoby jego kuzyn T. A. mieszkał w miejscu stałego zameldowania i wracał do niego po podróży, skoro przyznał, że sam w mieszkaniu tym przebywa dosyć rzadko i w zasadzie wymienieni mijają się. Podobnie nie zaprzeczają wnioskom o opuszczeniu przez T. A. przedmiotowego lokalu zeznania J. G., który przebywając tam, nigdy go nie zastał. Zeznania E. B. zaś są jedynie jej domysłami, przypuszczeniami, gdyż nie bywa ona w spornym lokalu i nie ma bezpośredniej i aktualnej wiedzy w sprawie. Nawet przy założeniu intensywności życia prowadzonego w tym lokalu przez T. A., byłby on widywany przez osoby postronne, przebywające na co dzień w sąsiedztwie lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Jego nieobecności przerywane byłyby bowiem okresowymi powrotami do miejsca pobytu stałego, w trakcie których zamieszkiwałby w lokalu, a co nie uszłoby uwadze okolicznych sąsiadów. W ocenie organu odwoławczego, sytuacja taka jednak nie występuje w przypadku wymienionego. Z tego względu organy administracyjne nie dały wiary zeznaniom F. B.. Odnosząc się natomiast do wyników oględzin przeprowadzonych jesienią 2016 r. w omawianym lokalu, organ odwoławczy stwierdził, że nie mogą one stanowić dowodu na zamieszkiwanie w nim T. A.. Jakkolwiek oględziny potwierdziły, że na dzień przeprowadzania dowodu mieszkanie wyglądało na użytkowane i zamieszkałe, a odwołujący okazał swoje rzeczy, to mając na względzie dokumentację zdjęciową przedstawioną przez E. R.-W. – która opatrzona jest datami i obrazuje stan faktyczny na kilka tygodni przed terminem oględzin i wkrótce po nich – organ stwierdził, że wymieniony podjął próbę upozorowania faktu zamieszkiwania, zaś samo przechowywanie rzeczy w lokalu nie stanowi o zamieszkiwaniu z zamiarem stałego przebywania przez właściciela tych rzeczy. Miejsce stałego pobytu charakteryzuje się bowiem tym, że osoba zamieszkująca stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe w określonym lokalu, a nie bywa w nim okazjonalnie i sporadycznie. Powyższe zdjęcia bezspornie dokumentują stan faktyczny. Ponadto fakt niezamieszkiwania przez T. A. w miejscu stałego pobytu wynika z zeznań świadków, którym organy obu instancji dały wiarę. Obecnie zaś omawiany lokal został użyczony J. G. i nie zaprzecza to twierdzeniom E. R.-W. o podnajęciu mieszkania, skoro sam J. G. wskazywał na taki stan rzeczy. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że T. A. z własnej woli i trwale zrezygnował z zamieszkiwania w lokalu nr [...] położonym w [...] przy ul. [...]. Organ wyjaśnił ponadto, że okoliczność częstych podróży w celach zawodowych czy w związku z realizacją swoich zainteresowań nie niweczy dobrowolności i trwałości stanu opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały. Przepisy meldunkowe nie mogą służyć utrzymaniu fikcji pobytu w lokalu pozostającym własnością innego podmiotu osoby, która rzeczywiście w nim nie przebywa, a jedynie rości sobie prawo do dysponowania nim. Wojewoda wyjaśnił, że zarówno zameldowanie, jak również wymeldowanie jest aktem rejestracji pobytu określonej osoby w danym lokalu i nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu ani też nie przesądza o ich utracie. Analogicznie jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. Skoro zameldowanie potwierdza tylko miejsce pobytu osoby pod danym adresem, to jeśli T. A. powróci i zamieszka w spornym lokalu na stałe lub na pobyt czasowy, powstanie na nowo obowiązek zameldowania się w trybie obowiązujących przepisów ustawy o ewidencji ludności. Do tego czasu jednak, stwierdzając wystąpienie przesłanek wymeldowania, organ orzekł o wymeldowaniu wymienionego z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. A., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, której zarzucił naruszenie art. 7 kpa i art.80 kpa, przytaczając ich treść. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] nie zajął stanowiska co do istoty sprawy, wniósł natomiast o odrzucenie skargi z przyczyn formalnych polegających na niedołączeniu do skargi przez profesjonalnego pełnomocnika pełnomocnictwa procesowego, z którego wynikałoby umocowanie pełnomocnika do wniesienia skargi w imieniu skarżącego i reprezentowania go w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na rozprawie w dniu [...] września 2018 r. Sąd dopuścił uzupełniający dowód ze złożonego w tymże dniu do akt sprawy przez pełnomocnika skarżącego postanowienia Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] z dnia [...] września 2018 r., którym Komisja nakazała wpisać w księdze wieczystej ostrzeżenie o podjęciu czynności sprawdzających przez Komisję w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i oświadczył, że wykonywany przez skarżącego zawód szkutnika powoduje, że w przedmiotowym lokalu skarżący przebywa jedynie kilka dni w miesiącu. Poza T. A. w powyższym lokalu zamieszkuje także P. B.. Natomiast J. G. czasami przebywa w tym lokalu celem opiekowania się lokalem. Pełnomocnik podał również, że P. B. zmienił adres do korespondencji na inny niż adres przedmiotowego lokalu oraz, że T. A. i P. B. są wnukami osoby (babci), która dokonała odbudowy powyższego lokalu, dlatego też obydwaj podejmują działania celem odzyskania do niego praw. Pełnomocnik wskazał nadto, że prowadzonych jest wiele postępowań, w tym przed sądem powszechnym o eksmisję skarżącego z powyższego lokalu, które to postępowanie aktualnie zostało zawieszone. Obecny na rozprawie uczestnik postępowania J. S. wniósł o oddalenie skargi i oświadczył, że skarżący w spornym lokalu nie przebywa, o czym między innymi stanowi stan licznika elektrycznego, którego stan nie ulega zmianie. Wskazał również, że sąsiedzi nie widują skarżącego w tym lokalu, być może przychodzi do niego ukradkiem w nocy. Ponadto skarżący nie miał umowy najmu, a został w nim zameldowany przez P. B.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zważył, co następuje. Przeprowadzona kontrola na płaszczyźnie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego, prowadzi do konstatacji, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja nie naruszają ani norm prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Organy orzekające w sprawie w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrały materiał dowodowy, a następnie poddały go bardzo szczegółowej analizie, dokonując wnikliwej i prawidłowej jego oceny pod względem zastosowania przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (obecnie jest to Dz. U. z 2018 r. poz. 1382), a także przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zważywszy na przedmiot zaskarżenia w pierwszej kolejności wskazać należy na charakter prawny instytucji ewidencji ludności. Stosownie do przepisu art. 2 tej ustawy, ewidencja ludności polega na rejestracji określonych w ustawie podstawowych danych identyfikujących tożsamość oraz status administracyjnoprawny osób fizycznych, m.in. faktycznego miejsca pobytu. W świetle normy określonej w art. 33 ust. 1 powołanej ustawy, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego ma obowiązek wymeldować się, a w przypadku niedopełnienia tego obowiązku, organ gminy – na wniosek strony lub z urzędu – zobligowany jest do wydania decyzji w sprawie wymeldowania, zgodnie z art. 35 tej ustawy. Przy ocenie zaistnienia przesłanek do wymeldowania wymienionych w powołanym przepisie należy mieć na uwadze, że zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Tym samym nie ma ono nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligacyjnym, jakie danej osobie przysługuje do określonego lokalu. Jeżeli zatem dana osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego nie dopełniając obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie wydaje właściwy organ gminy. Zaprezentowana w zaskarżonej decyzji wykładnia przepisów ustawy o ewidencji ludności jest prawidłowa. Również ich zastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego nastąpiło zgodnie z prawem, podobnie stan faktyczny sprawy w zakresie obejmującym okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia został ustalony w sposób nienaruszający przepisów procesowych. Wojewoda podjął niezbędne kroki w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie niezbędnym do jej rozstrzygnięcia, czyli ustalenia, czy opuszczenie przez skarżącego spornego lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Organ I instancji umożliwiał skarżącemu złożenie w sprawie wyjaśnień, co skarżący uczynił pismem z [...] sierpnia 2016 r., w którym nie kwestionuje, że pod adresem przy ul. [...] w [...]. nie przebywa, zarazem przyznając "nie przebywam pod wskazanym adresem non stop, ponieważ nie mam takiego obowiązku". W świetle tych wyjaśnień, jak i oświadczeń oraz dokumentacji zdjęciowej przedstawionej przez wnioskodawczynię E. R.-W., uczestniczkę niniejszego postępowania, ale też pisemnego oświadczenia J. M. z [...] grudnia 2016 r. oraz zeznań świadków N. T., E. R. i M. N., a także zeznań J. G., który oświadczył, że przebywając w przedmiotowym lokalu nigdy skarżącego nie zastał, a przede wszystkim informacji przekazanej przez Komendę Rejonową Policji [...] i stwierdzenia samego skarżącego w piśmie z [...] sierpnia 2016 r. uznać należy, że najistotniejsze okoliczności faktyczne ważne z punktu widzenia przedmiotu postępowania zostały przez organy orzekające w sprawie wykazane. Fakt niezamieszkiwania spornego lokalu przez skarżącego potwierdził również obecny na rozprawie sądowej w dniu [...] września 2018 r. uczestnik postępowania J. S., wskazując chociażby na stan licznika elektrycznego, który nie ulega zmianie. Tak więc nie może budzić wątpliwości, że skarżący opuścił miejsce stałego zameldowania w sposób dobrowolny. Brak dobrowolności opuszczenia lokalu, wbrew przekonaniu pełnomocnika skarżącego, nie może być bowiem utożsamiany z okolicznościami życiowymi takimi jak np. charakter pracy, powszechnie zmieniające się warunki życia, sytuacja ekonomiczna czy życiowa, czy nawet ciężka choroba osoby bliskiej, ale z bezprawnymi działaniami innych osób, co w sprawie nie miało miejsca. O dobrowolności opuszczenia lokalu nie decyduje jedynie to, w jakich okolicznościach doszło do zaprzestania zamieszkiwania w lokalu, ale także to, jakie faktyczne starania, świadczące o chęci zamieszkiwania w tym lokalu czyni strona. Okoliczności te muszą przy tym obiektywnie świadczyć o chęci zamieszkiwania w lokalu, nie zaś być jedynie deklaracją takiej chęci strony. W świetle stanowiska samego skarżącego, wyrażonego w piśmie z [...] sierpnia 2016 r., nie może budzić wątpliwości dobrowolny charakter opuszczenia przez niego przedmiotowego mieszkania. W ocenie Sądu również zasadne pozostaje stanowisko Wojewody w zakresie uznania zaistnienia przesłanki trwałości opuszczenia lokalu. Wprawdzie skarżący konsekwentnie deklaruje czasowy charakter opuszczenia miejsca stałego zameldowania (wyznaczony charakterem jego pracy), ale przyjęcie w okolicznościach sprawy, że opuszczenie lokalu w 2014 r. i brak działań wskazujących na zamiar powrotu do niego nie wypełnia przesłanki trwałości, uniemożliwiając wymeldowanie skarżącego, czyniłoby iluzoryczną instytucję ewidencji ludności, której istotą jest rejestracja stanu faktycznego co do miejsca pobytu danej osoby i doprowadzenie zapisów ewidencji ludności do zgodności ze stanem faktycznym, a zatem jej aktualność. W świetle rozwiązań przyjętych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, prawnie niedopuszczalnym jest utrzymywanie dalszego, fikcyjnego zameldowania w lokalu osoby, która w rzeczywistości lokal ten opuściła i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podkreślić trzeba, że ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Jak trafnie wskazał Trybunał Konstytucyjny, zameldowanie w określonym miejscu ma charakter wyłącznie porządkowy, nie jest związane z rozstrzyganiem uprawnień do lokalu i stwierdza jedynie fakt przebywania osoby w tym lokalu (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01; publ. LEX nr 54068 i Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716). Jeżeli więc skarżący od kliku lat faktycznie nie mieszka w spornym lokalu, to utrzymywanie jego zameldowania w tym miejscu stwarzałoby fikcję prawną, niezgodną z rzeczywistym stanem i wbrew normie określonej w art. 33 ustawy o ewidencji ludności, nakazującej obywatelowi polskiemu, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu wymeldować się. Z przedstawionych względów Sąd nie znalazł podstaw, aby zarzucić zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie dopatrzył się przy tym z urzędu innych naruszeń prawa, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Sąd zgodził się z prezentowanym przez organ odwoławczy stanowiskiem, wedle którego w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym Sąd stwierdził więc, że organ zasadnie zastosował przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności, co skutkowało oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302).