IV SA/Wa 2786/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Renata Nawrot, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi V.P. na postanowienie Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem Rada do Spraw Uchodźców, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymała w mocy orzeczenie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] maja 2015 r. o odmowie wznowienia postępowania, zakończonego wydaniem decyzji tego samego organu z [...] listopada 2014 r. o odmowie nadania p. V.P. - obywatelowi [...] - statusu uchodźcy. Organ uzasadnił swoje orzeczenie, przywołując następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: - decyzja w przedmiocie objęcia ochroną, wraz z pouczeniem o sposobie i terminie jej zaskarżenia, została wysłana listem poleconym 21 listopada 2014 r. na adres Cudzoziemca i - po dwukrotnym powiadomieniu o przesyłce (28 listopada i 8 grudnia 2014 r.) - nie została odebrana przez adresata; po 14 dniach (13 grudnia 2014 r.) została zwrócona, jako niepodjęta w terminie, - zgodnie z art. 44 § 1 K.p.a. poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce i powiadania o możliwości jego odbioru adresata w ciągu 7 dni; po tym terminie ponownie powiadania o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż 14 dni; doręczenie uważa się za dokonane po upływie 14 dni od daty pierwszego zawiadomienia; w związku z tym prawnie skuteczne doręczenie decyzji nastąpiło 11 grudnia 2014 r., - 11 maja 2015 r. Cudzoziemiec złożył do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniosek o wznowienie postępowania, zakończonego ostateczną decyzją z 2014 roku, - organ I. instancji odmówił wznowienia postępowania, - zażalenie na to rozstrzygnięcie Cudzoziemiec uzasadnił tym, że nie mógł wziąć udziału w postępowaniu bez własnej winy, gdyż o decyzji z 2014 roku dowiedział się dopiero z pisma urzędu z 29 maja 2015 r., co pozbawiło go możliwości złożenia w stosownym czasie odwołania; równocześnie oświadczył, że od 13 listopada 2014 r. do 4 maja 2015 r. przebywał w Zakładzie Karnym w [...]; przedstawił kserokopię postanowienia Prokuratury Okręgowej w [...] o uchyleniu środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania z [...] maja 2015 r. oraz świadectwo zwolnienia z zakładu karnego z tego samego dnia; z postanowienia Prokuratora wynika, że Cudzoziemiec postanowieniem Sądu z [...] listopada 2014 r. został tymczasowo aresztowany, - zażalenie jest niezasadne i nie zasługuje na uwzględnienie, - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, - tymczasem przedstawione przez Cudzoziemca okoliczności, dotyczące braku możliwości zapoznania się z wydaną decyzją oraz odwołania się od niej, w żadnym razie nie świadczą o tym, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, - z okoliczności przedstawionych przez skarżącego wynika, że nie odebrał on decyzji w swojej sprawie wysłanej listem poleconym na podany przez niego adres, ponieważ przebywał wówczas w zakładzie karnym; jednak obowiązkiem Cudzoziemca było w tym przypadku zawiadomić Urząd do Spraw Cudzoziemców, że został on aresztowany i – wobec orzeczenia Sądu - przebywa w Zakładzie Karnym w [...], gdzie należy kierować wszelką korespondencję, - nie można uznać, że odwołujący się był nieświadom praw i obowiązków, wynikających z faktu ubiegania się o uznanie za uchodźcę; Cudzoziemiec został pouczony o trybie i zasadach postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy w RP oraz przysługujących mu prawach i ciążących obowiązkach w zrozumiałym języku [...] i potwierdził to własnoręcznym podpisem 22 maja 2014 r. (k. 1 akt org. I. inst.); do obowiązków tych należało między innymi bezzwłoczne informowanie Urzędu do Spraw Cudzoziemców o każdej zmianie miejsca swego pobytu, ze wskazaniem nowego adresu, - wobec powyższego, argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zażalenia nie zasługuje na uwzględnienie, - postępowanie w niniejszej sprawie toczy się na wniosek strony, która powinna dołożyć należytej i najwyższej staranności, aby zadbać o swoją własną sprawę, - ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, określone w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., należało uznać postanowienie organu I instancji o odmowie wznowienia postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy, za zgodne z przepisami prawa. W skardze Cudzoziemiec, sformułował zarzuty naruszenia przepisów prawa: - materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie - art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., wobec uznania, jakoby w przypadku Cudzoziemca nie zachodziła przesłanka tam wymieniona, podczas gdy Strona udowodniła, że w danym czasie przebywała w zakładzie karnym; spowodowało to, że bez własnej winy Cudzoziemiec nie mógł odebrać decyzji z 2014 roku, gdyż był odizolowany; - art. 148 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., gdy nie budzi wątpliwości, że za dzień dowiedzenia się przez Stronę o decyzji uznać należy ten, w którym powzięła wiadomość o jej istnieniu; Cudzoziemiec dowiedział się o wydanym rozstrzygnięciu dopiero po wyjściu z zakładu karnego, - postępowania - art. 7 i 77 § 1 K.p.a. - przez nierozpoznanie istoty sprawy oraz nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie i nierozpoznaniu w sposób należyty dowodów znajdujących się w aktach sprawy. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn wskazanych w niej expressis verbis. Sąd, w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi W pierwszym rzędzie wskazać wypada, z organy obu instancji, orzekając w sprawie, nadały swoim rozstrzygnięciom wadliwą formę. Jak bowiem wynika z treści orzeczeń, przedmiotem rozważań nie były kwestie formalne – dopuszczalność wniosku o wznowienia postępowania - lecz to, czy dany wniosek jest zasadny. W takim przypadku orzeczenie powinno mieć formę decyzji administracyjnej (orzekanie w granicach art. 151 K.p.a.) nie zaś postanowienia. Tego ostatniego rodzaju orzeczenie może być wydane wyłącznie, gdy wniosek o wznowienie jest niedopuszczalny (na podstawie art. 149 § 3 K.p.a.) i faktycznie ma postać odmowy wznowienia postępowania. W razie zaś, gdy wniosek o wznowienie może być skutecznie wniesiony, lecz jest bezzasadny, rozstrzygnięcie (w decyzji) powinno być sformułowano, jako odmowa uchylenia dotychczasowej decyzji wobec nie wystąpienia przesłanek wznowienia postępowania (art. 151 ust. 1 pkt 1 K.p.a.). Wskazane wyżej niewątpliwe uchybienie procedurze musi być jednak przez Sąd rozważane w kontekście przesłanek wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, warunkujących możliwość uchylenia skarżonego aktu z przyczyn proceduralnych. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy uchybienie procedurze mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanym przypadku wpływ tego rodzaju może mieć miejsce w dwu sytuacjach - mianowicie jeżeli w następstwie: - naruszania procedury rozpatrzono zasadność wniosku o wznowienie postępowania, pomimo występowania przeszkód o charakterze formalnym, - nadania orzeczeniu wadliwej formy zamknięto stronie drogę do wznowienia postępowania, choćby merytorycznie było to zasadne. Żaden z rozpatrywanych wyżej przypadków nie wystąpił w danej sprawie. Same przytaczane przez organ odwoławczy w uzasadnieniu orzeczenia okoliczności, wykluczają możliwość uznania, jakoby wniosek został złożony np. przez osobę do tego nielegitymowaną bądź z uchybieniem terminu. Skarżący wywodzi, że o wydaniu decyzji dowiedział się po wyjściu z zakładu karnego - 4 maja 2015 r. - i nie jest to w sprawie kwestionowane, zaś wniosek o wznowienie wniósł 11 maja 2015 r. Termin miesiąca, zakreślony w art. 148 § 2 K.p.a., został więc niewątpliwie zachowany, zaś wyłącznie niemającym wpływu na wynik sprawy uchybieniem było nie wydanie przez organ I. instancji orzeczenia w przedmiocie wznowienia postępowania w myśl art. 149 § 1 K.p.a., co powinno poprzedzać merytoryczne rozpatrzenie zasadności wniosku (w myśl art. 149 §. 2 K.p.a.). Z kolei orzeczenie zawierające sformułowanie, że odmawia się wznowienia postępowania ma faktycznie dla Strony ten sam skutek, co odmowa uchylenia dotychczasowej decyzji z uwagi na brak przesłanek wznowienia w kontekście możliwości realizacji żądania Cudzoziemca, aby jego sprawa była ponownie rozpatrywana – bo temu w istocie służy instytucja wznowienia postępowania. Gdyby więc przesłanki wznowienia zostały prawidłowo rozważone, sama wadliwa forma rozstrzygnięcia nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy, rozumiany jako faktyczne zamkniecie możliwości wznowienia postępowania. Nie może mieć w przedmiotowej sprawie znacznie, że na oba rodzaje orzeczeń przysługują inne środki odwoławcze (zażalenie bądź odwołanie art. 149 § 4 i 127 § 1 K.p.a.) i inny jest termin ich wnoszenia (7 bądź 14 dni – art. 141 § 2 i art. 129 § 2 K.p.a.) skoro zachowany został krótszy termin - siedmiodniowy. W tym kontekście samo chybienie procedurze w kontekście nadania orzeczeniu określonej – nie prawidłowej - formy nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Rozpoznając środek odwoławczy po niniejszym wyroku organ powinien mieć jednak na uwadze, że w istocie orzeczenie, od którego go wniesiono było decyzją, wydaną w oparciu o art. 151 §. 1 pkt 1 K.p.a. W tym kontekście wymagało rozważenia, czy dana sprawa została przez organ odwoławczy prawidłowo rozpatrzona, w kontekście jej uwarunkowań formalnych i merytorycznych. W kwestii uwarunkowań formalnych trzeba odnotować, że w rozpatrywanej sprawie Skarżący, żądając wznowienia postępowania, wskazywał brak możliwości wniesienia środków odwoławczych. Nie wiedział o wydaniu decyzji z uwagi na przebywanie w zakładzie karnym. W tego rodzaju przypadku wymaga rozważenia czy stosowny wniosek o wznowienie postępowania nie był w istocie żądaniem przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, w myśl art. 58 § 1 K.p.a. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że prawodawca, zakreślając ogólnie skutki procesowe braku udziału strony w postępowaniu bez własnej winy w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. jako przesłanki wznowienia postępowania, wyodrębnił jednak sytuację gdy strona nie miała jedynie możliwości wniesienia środków odwoławczych. Wskazał mianowicie, że, gdy uchybienie terminowi nie wynikało z winy strony, należy go przywrócić (art. 58 § 1 K.p.a.). W takiej sytuacji - wobec obowiązków spoczywających na organach administracji w związku z treścią art. 8 i 9 K.p.a., gdy Cudzoziemiec nie jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - przed wydaniem przez organ odwoławczy ostatecznego rozstrzygnięcia, istotne było upewnienie się, co do intencji strony. Mianowicie czy: - faktycznie zabiega o wznowienie postepowania, gdyż uważa, że nie mogła brać udziału w postepowaniu przed organem I. instancji w określonym zakresie, wobec czego miałoby być ono ponownie przeprowadzone - właściwym do orzekania wobec takiego żądania był w I instancji istotnie Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (art. 150 § 1 K.p.a.), - też w istocie Cudzoziemiec dopatruje się przesłanek dla przywrócenia terminu do niesienia odwołania, gdyż uważa, że uchybił mu nie z własnej winy – właściwym do orzekania w przedmiocie takiego wniosku będzie wówczas organ odwoławczy nie zaś organ I. instancji (art. 59 § 2 K.p.a.). Wyjaśnienie tej wątpliwości nie wykracza poza ramy art. 136 K.p.a., stąd nie było konieczne w myśl art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylenie na danym etapie przez Sad również orzeczenia organu I. instancji. Odnosząc się do meritum sprawy, ponieważ w dalszym postępowaniu ocenie podlegać może kwestia braku winy Strony, wskazać wypada, że samo osadzenie Cudzoziemca w zakładzie karnym w toku postępowania nie wyłącza obowiązku, wynikającego z art. 41 §. 1 oraz skutków zakreślonych w § 2 wskazanego artykułu K.p.a., wobec art. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2012 r., poz. 680 ze zm.). Może mieć to tylko znacznie o ile Skarżący wykaże, że w okresie osadzenia w zakładzie karnym nie miał on możliwości komunikowanie się, w tym także wysyłanie korespondencji do urzędów. Organ odwoławczy przedwcześnie też skonstatował, że Cudzoziemiec został poinformowany o obowiązku wynikającym ze wskazanych regulacji. W aktach sprawy zamieszczono jest jedynie ogólne oświadczenie o dostarczeniu cudzoziemcowi szeregu informacji (k. 1). Należy wnosić, że stosowne podpisy strony potwierdzają dostarczenie mu określonych pouczeń na piśmie. W aktach sprawy nie zamieszczono jednak dokumentów, które wręczano wówczas cudzoziemcom, składającym stosowne wnioski. Przedwczesna jest stąd konstatacja, że konkretna informacja była mu przekazana. Nie znajduje to odzwierciedlenia w materiale dowodowym sprawy, gdzie nie załączono konkretnego formularza pouczenia doręczonego cudzoziemcowi. W powyższych kontekstach, trafne są zarzuty skargi, co do naruszania przepisów postępowania, co do obowiązku właściwego wyjaśnienia uwarunkowań faktycznych i formalnych sprawy (art. 7 i 77 §. 1 K.p.a.). Uchybienia w danym zakresie mogły mieć istotny wpływ na jej wynik. Chybione są natomiast zarzuty naruszania: - art. 145 §. 1 pkt K.p.a. – wobec nie wyjaśnienia, czy regulacja ta powinna znaleźć w sprawie zastosowanie, mając na uwadze artykułowane przez Cudzoziemca żądanie; wypada jedynie zauważyć, że o ile żąda on wznowienia postępowania z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia odwołalnie nie zaś pominięcie jego udziału w toku postępowania przed organem I. instancji, przesłanka wznowienia - wymieniona w art. 145 §. 1 pkt 4 K.p.a. - nie zachodzi; jedynie na marginesie wypada wskazać, że odmienna interpelacja prowadziłaby do wniosku o istnieniu w prawie administracyjnym dwu konkurencyjnych trybów procedowania w danym przypadku - żądanie wznowienia lub przywrócenia terminu, gdzie właściwe do jego rozpatrzenia byłyby organy różnej instancji (patrz uwagi powyżej) oraz inny byłby termin wnoszenia stosownego wniosku (art. 148 §. 2 i art. 58 §. 2 K.p.a.); uznaniu jej za trafną sprzeciwia się zasada wykładania znaczenia przepisów w sposób racjonalny, - art. 148 § 2 K.p.a. – wobec faktu, że orzeczenie nie zostało oparte na wskazanej regulacji – organ odwoławczy nie uznał jakoby Cudzoziemiec uchybił terminowi do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, jak w sentencji. Orzekając ponownie w sprawie, organ administracji będzie miał na uwadze ocenę prawną sformułowaną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.