IV SA/Wa 2792/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj po rozpoznaniu w dniu 9 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz o ustanowienie tłumacz przysięgłego języka [...] w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy postanawia: 1. odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji; 2. ustanowić tłumacza języka [...]. I. S. (dalej: "skarżący") wniósł za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania skarżącemu statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej. Wskazaną decyzją objęto również żonę G. S. i córkę A. S. W skardze zawarty został wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji. Skarżący podniósł, że skutkiem wydania zaskarżonej decyzji jest zobowiązanie go – z mocy samego prawa (art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach) – do opuszczenia terytorium RP. W przypadku niezastosowania się do tego obowiązku Straż Graniczna ma obowiązek wszczęcia postępowania, której prawdopodobnym skutkiem może być zobowiązanie skarżącego do powrotu. Ewentualny korzystny dla skarżącego wyrok, w przypadku opuszczenia terytorium Polski, byłby praktycznie pozbawiony swojego znaczenia dla kształtowania sytuacji faktycznej i prawnej skarżącego i jego rodziny. Zdaniem skarżącego, z uwagi na konflikt zbrojny [...], istnieje realne ryzyko poddania go w kraju pochodzenia represjom. Tym samym niewstrzymanie zaskarżonej decyzji, mogłoby go narazić na niepowetowaną szkodę. Skarżący podniósł, że chciałby aktywnie uczestniczyć w postępowaniu sądowym, zobowiązanie do opuszczenia terytorium RP z mocy prawa, pozbawiłoby go prawa do sądu. Ponadto wskazał, że w związku z uzyskaniem waloru prawomocności przez decyzję w zakresie odmowy statusu uchodźcy, skarżący będzie pozbawiony wszelkich świadczeń, w tym pomocy w zakresie mieszkania i wyżywienia, co narazi go na trudną do powetowania szkodę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z konstrukcji powyższego przepisu wynika, że na skarżącym spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w powołanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy akt lub czynność zostanie wykonana. Jest to wyjątek od zasady, w myśl której wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Wstrzymaniu wykonania podlegają decyzje, które nadają się do wykonania i mogą być wykonywane, zwłaszcza w trybie egzekucji. Chodzić może o takie decyzje, które nakładają na stronę pewne obowiązki lub przyznają prawa. Tymczasem zaskarżona decyzja nie ma takiego charakteru. Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja Rady do Spraw Uchodźców utrzymująca w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2015 r. o odmowie nadania statusu uchodźcy i odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej. Decyzją tą nie orzeczono zatem o wydaleniu skarżącego z terytorium Polski. Skarżący, składając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, był świadomy tego, że zaskarżona decyzja nie orzeka o jego wydaleniu z terytorium Polski. Skarżący nie przytoczył żadnych takich okoliczności, które uzasadniałyby wniosek, że wykonanie zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Zauważyć trzeba, że stosownie do treści art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2013 r., poz. 1650 z późn. zm.) cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o odmowie nadania mu statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej lub decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie nadania mu statusu uchodźcy, lub decyzja o pozbawieniu go statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej stała się ostateczna, a w przypadku wydania decyzji przez organ wyższego stopnia, od dnia, w którym decyzja ostateczna została cudzoziemcowi doręczona. Pomimo, że mocą art. 514 ust. 2 pkt 2 tej ustawy w decyzji o odmowie nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy, udzielenia ochrony uzupełniającej i udzielenia zgody na pobyt tolerowany kończącej postępowanie wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy i niezakończone do tego dnia decyzją ostateczną nie orzeka się o wydaleniu, to skutek tej decyzji polegający na nałożeniu na cudzoziemca obowiązku opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni jest analogiczny do skutków ostatecznych decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy wydawanych w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r., poz. 680 z późn. zm.), w brzmieniu przed zmianami dokonanymi powołaną wyżej ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Stosownie bowiem do treści art. 48 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w tym brzmieniu integralną część decyzji o odmowie nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy – w okolicznościach powołanych w treści wskazanego przepisu – stanowiło orzeczenie o wydaleniu cudzoziemca z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl natomiast art. 48 ust. 4 pkt 1 tej ustawy cudzoziemiec był obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji ostatecznej o odmowie nadania statusu uchodźcy, w przypadku gdy decyzja zawierała orzeczenie o wydaleniu. W aktualnym stanie prawnym niewykonanie obowiązku opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej we wskazanym terminie nie stanowi bezpośredniej przesłanki do przymusowego wydalenia, lecz jest podstawą do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu (jak wynika z art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach), która podlega przymusowemu wykonaniu (art. 329 tej samej ustawy). Dopiero ta decyzja nakłada na stronę obowiązek i podlega egzekucji, a więc może być wstrzymane jej wykonanie. Udzielenie ochrony tymczasowej nie jest natomiast możliwe w stosunku do decyzji odmawiającej nadania statusu uchodźcy. Nie można przy tym antycypować ochrony, wstrzymując wykonanie decyzji już w tym postępowaniu. Ponadto, nie zasługuje na uwzględnienie argument, że należy wstrzymać wykonanie zaskarżonej obecnie decyzji, gdyż decyzja zobowiązująca do powrotu, wydana w przyszłości, może zostać wykonana przed zakończeniem jej kontroli przed sądem. Wskazać bowiem trzeba, że w celu uniknięcia takiego stanu rzeczy skarżący może złożyć wniosek o wstrzymanie wykonania tej w przyszłości wydanej decyzji do czasu zakończenia postępowania przed sądem. W związku z takim stanem rzeczy nie dochodzi do ziszczenia się przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej, gdyż wystąpienie ewentualnych konsekwencji, o których mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest bezpośrednio związane z wykonaniem zaskarżonej obecnie decyzji, lecz decyzji, która może zostać wydana w przyszłości. Skoro wykonanie zaskarżonej decyzji nie skutkuje w sposób bezpośredni wydaleniem cudzoziemca, a jedynie nakłada obowiązek opuszczenia kraju w terminie 30 dni od doręczenia cudzoziemce decyzji organu drugiej instancji (art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach), to należy uznać, że tak określony obowiązek ma charakter dobrowolny. Istotnie w decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy nie stwierdza się, że obowiązek opuszczenia kraju w terminie 30 dni podlega przymusowemu wykonaniu. Mając zatem na uwadze to, że decyzja, której strona domaga się wstrzymania ma wywoływać dla niej określony skutek w sposób bezpośredni, to należy uznać, że decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy nie wywołuje bezpośrednio skutku wydalenia, dopiero wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wywołuje taki skutek. Należy podkreślić, że skutek przymusowego opuszczenia kraju wywołuje dopiero decyzja o zobowiązaniu do powrotu, która podlega przymusowemu wykonaniu. Okoliczności, że podstawą do jej wydania jest niewykonanie wynikającego z decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy obowiązku nieopuszczenia w terminie 30 dni od jej doręczenia cudzoziemcowi terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie można kwalifikować jako bezpośredniego skutku tej decyzji. W istocie decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy nie skutkuje wydaleniem cudzoziemca, stanowi jedynie materiolnoprawną podstawę do wydania w odrębnym postępowaniu innej decyzji, tj. decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Można stwierdzić, że decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy skutkuje nałożeniem obowiązku opuszczenia kraju przez cudzoziemca w terminie 30 dni, ale nie wymaga jego wykonania. W tym tkwi cecha dobrowolności przypisywana temu obowiązkowi. Z kolei decyzja o zobowiązaniu do powrotu ma inny charakter. Ta decyzja stwierdza konieczność powrotu cudzoziemca do kraju jego pochodzenia i jednocześnie stanowi podstawę do podjęcia określonych prawem środków, by ten cel został osiągnięty. Osiągnięcie celu gwarantuje nadanie tej decyzji waloru przymusowego wykonania. W powyższym tonie już wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w postanowieniach: z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1384/14; z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 41/15; z dnia 21 kwietnia 2015 r., II OZ 310/15 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. W postanowieniu z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. akt II OZ 587/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "wstrzymanie wykonania decyzji odmawiającej udzielenia statusu uchodźcy z uwagi na niewykonanie obowiązku określonego w art. 299 ust 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach i powiązane z nim wszczęcie odrębnego postępowania, którego wynikiem może być wydalenie cudzoziemca, nie mieści się w przesłankach wstrzymania wykonania decyzji określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a. Uzależnienie wydania jednej decyzji od niewykonania obowiązku określonego w innej decyzji nie ma wpływu na określenie, jakie skutki prawne są tym decyzjom przypisane. Skutkiem wykonania decyzji o odmowie nadania uchodźcy będzie obowiązek opuszczenia terytorium Polski we wskazanym terminie. Natomiast skutkiem decyzji o zobowiązaniu do powrotu będzie wymuszenie poprzez aparat państwowy przy użyciu przepisanych prawem środków, by adresat tej decyzji opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dopiero z tej ostatniej wynikać mogą okoliczności związane z pobytem cudzoziemca za granicą Polski. Tylko wówczas można poddać je ocenie pod kątem przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Rozpatrywanie wystąpienia tych prawdopodobnych zdarzeń wcześniej, jako przesłanek wstrzymania byłoby niecelowe, bowiem nie wynikają one z wykonania zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji." Wyrażone w powołanych wyżej orzeczeniach argumenty Sąd rozpoznający wniosek w niniejszej sprawie w pełni aprobuje, bowiem Sąd nie znalazł podstaw, by odstąpić od wyrażonego tam stanowiska. Jednakże w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma jednolitego stanowiska przemawiającego za wstrzymaniem bądź odmową wstrzymania wykonania decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy, bowiem odmienne stanowisko wyrażone zostało np. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2015 r., II OZ 359/15 (dostępne na wskazanej wyżej stronie internetowej), w którym stwierdzono, m. in. że "skutkiem wydanej w niniejszej sprawie decyzji, jest zobowiązanie skarżącego do opuszczenia terytorium Polski, choć skutek ten nie został formalnie wyrażony w sentencji zaskarżonej decyzji. Wynika on natomiast wprost z przepisów prawa i jako taki musi zostać uwzględniony przy ocenie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej.", a którym Sąd w niniejszej sprawie nie jest związany i którego to stanowiska Sąd w składzie rozpoznającym niniejszy wniosek nie podziela. Wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie uzasadnia też ocena, która niedoprowadzenie do opuszczenia przez skarżącego terytorium Polski w drodze skorzystania z ochrony tymczasowej łączy z uznaniem, że standardy rzetelnej procedury i prawo do sądu wymagają osobistego uczestnictwa skarżącego jako strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Mając na uwadze charakter postępowania przed sądem administracyjnym, w ramach którego w zasadzie nie ustala się faktów w sprawie, lecz zajmuje się wyłącznie kwestiami prawnymi, nie można uznać, że ewentualna nieobecność skarżącego w postępowaniu ograniczy jego dostęp do sądu. Należy tutaj podkreślić, że instytucja ochrony tymczasowej ma chronić stronę przed możliwością powstania sytuacji, wywołanej wykonaniem decyzji, która doprowadzi do niebezpieczeństwa wyrządzenia jej znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W ocenie Sądu wystąpienie, w efekcie wydania decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy, ustawowego obowiązku z art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, nie powoduje ani znacznej szkody, ani też trudnych do odwrócenia skutków w sytuacji cudzoziemca. Nie będąc zobowiązanym do powrotu do kraju może skutecznie realizować swoje prawo do sądu w tym podejmować działania procesowe, które zapewnią mu skuteczny udział w postępowaniu wywołanym jego skargą na decyzję o odmowie nadania statusu uchodźcy. W tym kontekście przywołać należy art. 331 ust.1 ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którym w przypadku gdy cudzoziemiec złożył skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego na decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania, termin dobrowolnego powrotu lub termin przymusowego wykonania tej decyzji z mocy prawa przedłuża się do dnia wydania przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia w sprawie tego wniosku. Z regulacji tej wynika, że cudzoziemiec, wobec którego zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu, bowiem w terminie 30 dni od doręczenia decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, by ustrzec się skutków wykonania decyzji o zobowiązaniu do powrotu, musi złożyć wraz ze skargą na tę decyzję wniosek o wstrzymanie jej wykonania. W takiej sytuacji podlega wydłużeniu termin przymusowego wykonania tej decyzji. Zatem mocą tego uregulowania automatycznie cudzoziemiec będzie objęty ochroną tymczasową do momentu rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu bez konieczności wykazywania jakichkolwiek ku temu argumentów. Cudzoziemiec musi jednak pamiętać by na etapie postępowania przed organami administracji dopełnić wszelkich warunków (wykorzystanie w terminie przysługujących środków zaskarżenia), które uczynią skutecznym wniesienie skargi do sądu administracyjnego. W odniesieniu do kwestii świadczeń socjalnych, które zostały przyznane skarżącemu zgodnie z art. 71 ust. 1 dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej należy zauważyć, że stosownie do art. 74 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy pomoc socjalna i opieka medyczna nie jest udzielana po upływie terminu wykonania obowiązku opuszczenia przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po wydaniu decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej. W ten sposób sformułowana norma prawna wyklucza możliwość wydłużenia okresu, w którym cudzoziemiec jest objęty pomocą socjalną i opieką medyczną, poprzez wstrzymanie wykonania decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy. Ustanie świadczeń pomocy socjalnej i opieki medycznej wiąże się wyłącznie z upływem terminu do dobrowolnego opuszczenia terytorium RP, który zgodnie z art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach wynosi 30 dni. Powołane wyżej regulacje wskazują, że utrata prawa do pomocy socjalnej nie wiąże się z wykonaniem decyzji o odmowie nadania statutu uchodźcy, które – jak wyżej wywiedziono – polega na zastosowaniu się do obowiązku opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w stosownym terminie. Konsekwencje określone w powołanych przepisach następują z mocy prawa po upływie określonego terminu od doręczenia cudzoziemcowi ostatecznej decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. II OZ 535/15 wykluczył pozbawienie cudzoziemca pomocy socjalnej, jako podstawę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy nadania statutu uchodźcy. Rozpoznając wniosek o ustanowienie dla skarżącego tłumacza przysięgłego języka [...], Sąd stwierdza, że jest on uzasadniony. Sąd wyjaśnia jednocześnie, że postanowienie w zakresie ustanowienia tłumacza przysięgłego nie podlega zaskarżeniu, a w konsekwencji nie wymaga uzasadnienia. Biorąc to wszystko pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 61 § 3 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi., orzekł jak w pkt 1 postanowienia. O ustanowieniu tłumacza przysięgłego Sąd orzekł na podstawie art. 5 § 2 i § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 133) w zw. z art. 29 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647).