IV SA/Wa 2799/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Groński, , po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. F. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2799/15, odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi C. F. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za bezprzedmiotowe postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015 r. C. F. w dniu 29 października 2015 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. We wniosku oświadczył, że wraz z żoną utrzymuje się z emerytur w łącznej wysokości 3.889 zł. brutto miesięcznie, posiada dom (100 m2), nieruchomość rolną (4,30 ha). Te dochody oraz majątek nie wystarczają na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków, dlatego jest zmuszony korzystać z pomocy syna, który wspiera go finansowo. Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na nieprawidłowe wykonanie wezwania wystosowanego do niego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Referendarz zauważył, że skarżący i jego żona osiągają regularne, stałe dochody z emerytur (skarżący w wysokości 2.146,84 zł. netto, W. F. 1.210,56 zł. netto), a także posiadają majątek w postaci domu i nieruchomości rolnej o powierzchni 4,30 ha. Stan majątkowy to tymczasem, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. W sytuacji zatem, gdy z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 4,30 ha i uzyskuje wraz z żoną regularny dochód z emerytury, a jednocześnie twierdzi, że trudna sytuacja finansowa nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania przed Sądem, niezbędne okazało się ustalenie, czy skarżący osiąga obecnie dochód z rzeczonej nieruchomości, a jeśli tak, to jaka jest jego wysokość. Ustaleniu wskazanych okoliczności służyło wezwanie z dnia 23 listopada 2015 r. w zakresie obejmującym nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych, a także nadesłanie zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotyczącego uzyskanej pomocy finansowej (płatności bezpośrednich lub innych form wsparcia) i zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego. Ponieważ w piśmie z 29 października 2015 r. oraz we wniosku o przyznanie prawa pomocy z 16 listopada 2015 r. skarżący oświadczył, że korzysta z pomocy finansowej syna (z przedstawionego zestawienia wydatków wynika, że wydatki wnioskodawców przekraczają ich dochody), został wezwany do złożenia oświadczenia syna o wysokości pomocy finansowej udzielonej rodzicom w okresie ostatnich trzech miesięcy. Skarżący został zobowiązany również do przedłożenia kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy stałych opłat związanych z eksploatacją domu i innych niezbędnych wydatków oraz kopii decyzji o ustaleniu wymiaru podatku rolnego (od nieruchomości). W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca podał, że nie posiada rachunków bankowych, gospodarstwo rolne użytkuje syn i to on otrzymuje dopłaty bezpośrednie. Nie przedstawił jednak zaświadczenia z ARiMR potwierdzającego tę okoliczność. C. F. nie przedstawił ponadto oświadczenia syna. Zdaniem referendarza sądowego, jego oświadczenie, że z powodu suszy i niskich plonów gospodarstwo nie przynosi dochodów i w związku z tym syn obecnie nie wspiera go finansowo nie jest wiarygodne, ponieważ w pismach z 29 października 2015 r. i z dnia 16 listopada 2015 r. wnioskodawca stwierdzał, że korzysta z pomocy finansowej syna i dzięki tej pomocy zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe. C. F. – mino wezwania nie nadesłał również dokumentów potwierdzających podaną we wniosku PPF wysokość wydatków ponoszonych na niezbędne utrzymanie. Do pisma z dnia 7 grudnia 2015 r. zostały dołączone jedynie kopie rachunków za leki, kopia dowodu dokonania opłaty za polisę ubezpieczeniową pojazdu oraz kopia dowodu uiszczenia podatku od nieruchomości. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw wskazując, m.in., że nie otrzymuje dopłat bezpośrednich, ponieważ nie jest użytkownikiem gruntów. Zarządzeniem z 29 stycznia 2016 r. skarżący został wezwany do nadesłania: 1) zaświadczenia z ARiMR wskazującego czy i ewentualnie w jakiej wysokości skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie lub jakąkolwiek inną pomoc finansową z Agencji, 2) oświadczenia syna wskazującego, czy bezumownie użytkuje należącą do skarżącego nieruchomość rolną o powierzchni 4,30 ha;, 3) kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich sześciu miesięcy wydatków na gaz i węgiel. W piśmie z 22 lutego 2016 r. skarżący oświadczył, że dotychczas przedstawił wszystkie posiadane faktury i rachunki. Do pisma dołączył oświadczenie syna, z którego wynika, że użytkuje on bezumownie gospodarstwo rolne będące własnością skarżącego i otrzymuje pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakikolwiek kosztów postępowania. Wynika z tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Trzeba również wyjaśnić, że obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że utrzymuje się wraz z żoną ze świadczeń emerytalnych w wysokości niespełna 3.900 zł. Wnioskodawca ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe, jest właścicielem nieruchomości, która może potencjalnie przynosić dochód i którą oddał w bezpłatne użytkowanie. Nieodpłatne oddanie do użytkowania gruntów rolnych osobie trzeciej w istocie oznacza utratę możliwości uzyskania środków finansowych, co z kolei stoi w sprzeczności z przesłankami przyznania prawa pomocy. Trzeba wyraźnie podkreślić, że prawo pomocy w zakresie całkowitym jest przyznawane wyjątkowo; znajduje zastosowanie wobec osób znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej (np. bezdomni, bezrobotni, osoby pozbawione ze względu na okoliczności życiowe jakichkolwiek środków do życia lub gdy są one bardzo ograniczone). Przy zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych dochodach przekraczających miesięcznie kwotę 3 800 zł., do takich osób bez wątpienia się skarżący nie należy. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że referendarz sądowy prawidłowo ocenił, iż skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał zatem, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakikolwiek kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.