IV SA/Wa 2831/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sekowska, , po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprzeciwu W. K. od postanowienia 3 marca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] lipca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W. K. złożył – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że jest 85 letnim inwalidą i został poszkodowany przez byłego burmistrza [...], który wybudował budynek gospodarczy na działce skarżącego. Skarżący wskazał, że ma 2490 zł emerytury i żonę na utrzymaniu. Skarżący podkreślił, że nie może podać informacji o nieruchomościach i innych przedmiotach ponieważ są one współwłasnością z żoną jak również częściowo z siostrą. Ponieważ oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, referendarz sądowy wezwał go do złożenia w terminie 21 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i dochody wnioskującego oraz jego żony, to jest między innymi: a) nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez W. K. rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) nadesłania dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej przez W. K. emerytury; c) podania daty urodzenia żony skarżącego (L. W.) , zgodnie z wymogiem określonym w rubryce nr 6 formularza wniosku (Stan rodzinny) oraz wyjaśnienia, dlaczego L. W. nie pracuje i nie uzyskuje bieżących dochodów; d) nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez żonę skarżącego (L. W. rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; e) nadesłania oświadczenia uzupełniającego złożony wniosek o dane wymagane w rubryce nr 7 formularza PPF (Majątek); f) nadesłania kopii decyzji właściwych organów administracji ustalających wysokość zobowiązań skarżącego oraz L. W. z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2015 lub rok 2016; g) nadesłania kopii dokumentów (rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów) wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym (np. opłat za energię elektryczną, gaz). Skarżącego poinformowano, że żądane dokumenty i oświadczenia są niezbędne do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik W. K. (żona – L. W.) złożyła do akt sprawy pismo, w którym stwierdziła, że skarżący uznał, iż podanie żądanych informacji nie jest możliwe ze względu na to, że dostęp do akt sprawy mają burmistrz [...] i były naczelnik/burmistrz [...]. Pełnomocnik oświadczyła, że skarżący odmawia ujawnienia informacji oraz dokumentów o stanie majątkowym i rodzinnym ze względu na uzasadnione obawy, co do grożącego mu oraz jego rodzinie niebezpieczeństwa. Postanowieniem z 3 marca 2016 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, że konstrukcja art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 z późn. zm. dalej "p.p.s.a.") zakłada obowiązek współpracy wnioskującego z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych. Tymczasem skarżący, nie składając do akt sprawy żadnego z żądanych w wezwaniu dokumentów źródłowych, w istocie zaniechał tej współpracy. W złożonym w ustawowym terminie sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżący podniósł, że postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy jest całkowicie bezprawne. Układ mafijny miasta [...] zajął bezprawnie działkę skarżącego a teraz wciąga go w sprawy sądowe, z czym związane jest ponoszenie kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, CBOISA). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, CBOISA). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przedstawiając, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając postanowienie z 3 marca 2016 r. prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego. Skarżący bowiem, zdaniem Sądu, nie wyjaśnił w sposób szczegółowy i wystarczający swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. We wniosku wskazał jedynie, że jego sytuacja finansowa jest trudna, ma na utrzymaniu niepracującą żonę. Wskazał, że otrzymuje dochody w wysokości około 2.490 zł, nie wskazał natomiast jakie ponosi koszty utrzymania. Ponadto skarżący nie wykazał jakim majątkiem dysponuje. Jednocześnie skarżący podkreślił, że nie ujawni majątku, który jest majątkiem wspólnym jego i żony. Należy wskazać, że w orzecznictwie NSA konsekwentnie zwraca się uwagę, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – dalej: "k.r.o." małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/04, czy też postanowienie NSA z 25 października 2011 r., II FZ 627/11; CBOSA). Pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim wiąże się bowiem z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, do wyżej wymienionych obowiązków zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 maja 1989 r. sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963 i z 5 maja 1967 r. sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Podsumowując powyższe wywody należy podkreślić, że referendarz sądowy stwierdziwszy, że oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające wezwał skarżącego do złożenia w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Wezwanie referendarza miało na celu zarówno potwierdzenie możliwości zarobkowych skarżącego jak i ponoszonych przez niego kosztów. Dokonanie bowiem wnikliwej i szczegółowej oceny sytuacji materialnej skarżącego wymaga zestawienia wydatków z uzyskiwanymi dochodami. Rzeczą niezbędną jest więc przedstawienie listy tych wydatków, którym należy przypisać konkretne źródło ich finansowania. Pomimo wezwania skarżący podtrzymał swoje oświadczenie, że informacji dotyczących swojego majątku nie ujawni. Zdaniem Sądu, skoro przepis art. 246 p.p.s.a. przenosi na skarżącego obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy, a skarżący z obowiązku tego się nie wywiązał, pomoc nie może zostać udzielona. Sąd ma bowiem do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącego. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jego stanu finansowego i możliwości płatniczych. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 p.p.s.a., bowiem skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.