IV SA/Wa 29/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: - odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. S. K. we wniosku z dnia 20 stycznia 2016 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz córką. Wnioskodawca wyjaśnił, że wraz z żoną mieszka w domu, który jest własnością ich córki, na którego utrzymanie przeznacza ok. 760 zł. miesięcznie (opłaty za energię, wywóz nieczystości, wodę, opał). Referendarz sądowy zarządzeniem z 29 stycznia 2016 r. wezwał pełnomocnika skarżącego adw. S. P. do: 1) nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę oraz córkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (jeżeli skarżący i ww. osoby nie posiadają rachunków bankowych, należało złożyć w zakreślonym terminie stosownego oświadczenie), b) przedstawienia kopii faktur i rachunków potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie, c) złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę, d) nadesłania zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez córkę skarżącego statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. W dniu 26 lutego 2016 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał do Sądu pismo, w którym wyjaśnił, że M. K. nie prowadzi ze swoimi rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego, w związku z tym jej sytuacja majątkowa i dochodowa nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Do pisma został dołączony: 1) wyciąg z rachunku bankowego S. K. (z saldem na 28.01.2016 r. - 4.944,73 zł.), kopia dokumentu PIT- 40 A , potwierdzającego roczny dochód J. K. (żony skarżącego), dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącego. W ww. piśmie wyjaśniono ponadto, że znaczną część dochodów skarżący przeznacza na leczenie i rehabilitację. Ze wspomnianego pisma nie wynika, że żona skarżącego nie posiada rachunku bankowego. Zdaniem referendarza sądowego wniosek S. K. o zwolnienie od kosztów sadowych nie jest uzasadniony, ponieważ nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a.. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady. Ponieważ oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do złożenia określonych dokumentów pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. W szczególności ustalenia wymagało czy wnioskodawca i jego żona posiadają rachunek bankowy oraz ile wynoszą wydatki związane z jego niezbędnym utrzymaniem. Należy podkreślić, że ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Aby dokonać takie porównania, referendarz sądowy musi dysponować pełną wiedzą w zakresie możliwości majątkowych wnioskującej strony. Przepisy ustawy p.p.s.a. wprowadziły uprawnienie do żądania złożenia dodatkowego oświadczenia przez wnioskodawcę, a jednocześnie nałożyły na niego obowiązek w tym zakresie. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. NSA w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. sygn. akt II GZ 318/10 podkreślił, że czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie starał się udowodnić, że jego sytuacja majątkowa wymaga finansowego wsparcia ze strony państwa. Od wnioskodawcy zażądano dokumentów, które powinny znajdować się w jego dyspozycji, tj. wyciągów z rachunków bankowych (ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunku bankowego), kopii rachunków i faktur potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na niezbędne utrzymanie. W ten sposób referendarz zamierzał ocenić, czy jest możliwe poczynienie oszczędności w bieżących wydatkach w celu przeznaczenia uzyskanych w ten sposób kwot na należne opłaty sądowe (ich część). Jest to o tyle istotne, że z wyciągu z rachunku bankowego skarżącego w grudniu i styczniu nie zostały w zasadzie wypłacone żądne środki finansowe (z wyjątkiem opłaty za energię elektryczną), a środki finansowe wypłacone 30 listopada 2015 r. – jak wynika z treści pisma z 26 lutego 2015 r. – zostały przeznczone na leczenie i rehabilitację skarżącego i jego żony. Reasumując, nieprzedłożenie przez skarżącego wymaganych informacji w zakresie dotyczącym rachunku bankowego jego żony oraz dokumentów potwierdzających wysokość niezbędnych wydatków, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. W takiej sytuacji referendarz sądowy nie miał możliwości prowadzenia dalszego dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącej, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Z powyższych względów referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.