IV SA/Wa 290/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktu własności ziemi - oddala skargę - IV SA/Wa 290/10 UZASADNIENIE Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].01.2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].12.2009 r., w której na podstawie art. 105 § 1 Kpa w związku z art. art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarce nieruchomościami Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 104, poz. 464), po rozpatrzeniu odwołania W. D. W uzasadnieniach swych decyzji organy wskazały, iż W. D. wnioskiem z dnia [...].11.2009 r. wystąpił o stwierdzenie, że Akt Własności Ziemi o nr. [...] wydany na rzecz F. K. i jego żony S. K. decyzją z dnia [...].06.1974 r. Zastępcy Kierownika Wydziału Rolnictwa Leśnictwa i Skupu działającego w imieniu Naczelnika Powiatu w G., na podstawie art. 1, 5 i 12 ustawy z dnia z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 27, poz. 250) - został wydany z naruszeniem prawa. Wyjaśniły, iż po wejściu w życie art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464 ze zm.), a więc od dnia 1.01.1992 r. nie ma możliwości wzruszenia decyzji administracyjnej - aktu własności ziemi, jeżeli została ona uznana za ostateczną. W obecnym stanie prawnym nie ma zatem podstaw prawnych do podważenia ostatecznej decyzji administracyjnej jakim jest akt własności ziemi. Dlatego zdaniem organów obu instancji zaistniały podstawy do umorzenia postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. D. zarzucił naruszenie : art. 77 ust. 1 Konstytucji RP w wyniku zamknięcia mu drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności i praw, art. 8 Konstytucji RP w przedkładaniu woli ustawodawcy zwykłego nad Konstytucję, art. 2 Konstytucji RP, a także art. 9 Kpa. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż kwestionowany akt własności ziemi wydany został z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Wskazywano bowiem, iż przedmiotowe grunty dzierżawione są nieformalnie od braci D.. Podniósł, iż jego rodzice zginęli podczas II wojny światowej, a on oraz jego rodzeństwo w 1945 r. nie byli pełnoletni. W 1974 r. byli jedynymi prawowitymi współwłaścicielami nieruchomości oznaczonej nr [...] (obecnie nr [...]). Podczas wydania tego aktu ziemi, jak zaznaczył skarżący, prowadził indywidualne gospodarstwo rolne o pow. ponad 4 ha we wsi P.. Zarzucił zatem F. K. i jego żonie S. K. świadome podanie nieprawdziwych faktów, mających znaczenie z uwagi na treść art. 2.1 ustawy z dnia z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, w celu nabycia w złej wierze tej nieruchomości. Podkreślił, iż fakt, że nie można wzruszyć wskazanego aktu własności ziemi nie stoi na przeszkodzie do stwierdzenia, że został on wydany z rażącym naruszeniem prawa. Zarzucił też Wojewodzie, że nie ustosunkował się merytorycznie do podniesionych argumentów, a naruszając art. 9 Kpa nie wskazał w jakim ewentualnie innym trybie skarżący mógłby dochodzić swych praw. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie została oparta na uzasadnionych podstawach. Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) rola Sądu polega na sprawowaniu kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania. W wyniku dokonanej oceny legalności kwestionowanych decyzji należy stwierdzić, iż wbrew zarzutom skargi nie budzą zastrzeżeń z punktu widzenia ich zgodności z prawem. Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 27, poz. 250), stanowiąca podstawę wydania aktu własności ziemi została z dniem 6 kwietnia 1982 r. uchylona została przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Rozpoznawanie spraw o stwierdzenie nabycia na podstawie tej ustawy własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego zostało przekazane sądom powszechnym. Jednakże ustawa ta wyłączyła właściwość sądów powszechnych co do spraw, które zostały ostatecznie zakończone przed jej wejściem w życie. Dla spraw zatem, które toczyły się przed organem administracji państwowej, zakończonych przed dniem 6 kwietnia 1982 r. ostateczną decyzją tego organu, droga sądowa nie została otwarta. Jedyną ingerencję w sprawy zakończone ostatecznymi decyzjami przewidywał art. 8 § 4 powyższej ustawy uchylającej, który stanowił, że jeżeli po wejściu w życie tej ustawy, w związku z uchyleniem lub stwierdzeniem nieważności ostatecznej decyzji terenowego organu administracji państwowej ma nastąpić ponowne rozpatrzenie sprawy - podlega ona przekazaniu właściwemu sądowi. Przepis ten został jednak z dniem 1 stycznia 1992 r. skreślony przez art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarce nieruchomościami Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 104, poz. 464). Na mocy art. 62 ust. 2 i 3 tej ustawy do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a postępowanie administracyjne toczące się w tych sprawach podlega umorzeniu. Wskazane przepisy oznaczają, że brak jest możliwości prawnych po 1 stycznia 1992 r. skutecznego wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej jakim jest akt własności ziemi. Należy zatem uznać, że w momencie wydawania przez organ pierwszej instancji decyzji z dnia [...].12.2009 r. nie funkcjonował w obrocie prawnym żaden przepis prawa pozwalający na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, w tym także stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa aktu własności ziemi z dnia [...].06.1974 r. Ten stan prawny wiąże. Jest to związanie co do osoby właściciela, obszaru nieruchomości, przebiegu granic oraz zakresu prawa własności (wyrok SN z dnia 5 marca 2003 r. III CKN 962/00 Lex nr 78268). Podkreślenia wymaga także, iż stwierdzenie w oparciu o art. 158 § 2 Kpa, iż kontrolowana decyzja wydana została z naruszeniem prawa nie stanowi odrębnego rodzaju rozstrzygnięcia. Jest to orzeczenie wydawane w ramach postępowania prowadzonego o stwierdzenie nieważności danej decyzji i zapada tylko wówczas, gdy decyzja ta w myśl art. 156 § 2 Kpa wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jedynie więc z tej przyczyny nie stwierdza się jej nieważności, a tylko orzeka o tym, że wydana została z naruszeniem prawa. Wobec tego także do żądania wydania takiego rozstrzygnięcia zastosowanie znajduje art. 62 ust. 2 i 3 wskazanej ustawy, który stanowi, że do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a postępowanie administracyjne toczące się w tych sprawach podlega umorzeniu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając wniesione odwołanie zobowiązany był więc, bez konieczności dogłębnego analizowania kwestii prawidłowości wydania decyzji administracyjnej (aktu własności ziemi), umorzyć postępowanie w tej sprawie. Odnosząc się do podniesionych zarzutów niekonstytucyjności wskazanej regulacji, jako odbierających skarżącemu prawo do dochodzenia odszkodowania należy podnieść, iż kwestia zgodności art. 63 ust. 2 i 3 powołanej wyżej ustawy z dnia 19 października 1991 r. z przepisami Konstytucji była już dwukrotnie przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego. W wiążących skład orzekający w niniejszej sprawie wyrokach z dnia 22 lutego 2000 r. Sygn. akt SK 13/99 oraz z dnia 15 maja 2000 r. Sygn. akt SK 29/99 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż cytowany przepis jest zgodny z art. 2, art. 64 , art. 77 ust. 1 i art. 78 Konstytucji. W wyroku z dnia 22 lutego 2000r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż nie jest zasadą konstytucyjną nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych. Wzruszalność decyzji administracyjnych w nieograniczonym czasie, m.in. na podstawie zarzutu rażącego naruszenia prawa, przewiduje natomiast Kpa. Kodeks postępowania administracyjnego jest ustawą o szerokim zakresie stosowania. Inne ustawy mogą jednak przewidywać odstępstwa od regulacji tego kodeksu. Odstępstwa te, podobnie jak przepisy Kpa, podlegają ocenie Trybunału Konstytucyjnego z punktu widzenia zgodności z Konstytucją. Zasada wywodząca się z prawa rzymskiego - ius civile vigilantibus scriptum est, co w swobodnym tłumaczeniu oznacza, iż prawo cywilne zapewnia ochronę tym, którzy korzystają z przysługującego im prawa jest powszechnie aprobowana w demokratycznych państwach prawa (stanowisko to wyrażał już uprzednio TK w wyroku z dnia 25 maja 1999 r., sygn. SK 9/98). Najbardziej wyrazistym przejawem aktualności tej zasady jest możliwość nabycia własności nieruchomości przez samoistnego posiadacza w drodze zasiedzenia. Do tej zasady nawiązywała też ustawa z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Wydane na jej podstawie ostateczne decyzje administracyjne o nadaniu własności gospodarstw rolnych ich samoistnym posiadaczom mogły być podważane w drodze nadzwyczajnych środków ich zaskarżenia jeszcze po uchyleniu tej ustawy w 1982 r. -do końca 1991 r. Był to ,w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, wystarczająco długi okres czasu dla zapewnienia osobom zainteresowanym możliwością skorzystania z przysługujących im środków wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych nadających własność gospodarstwa rolnego jego samoistnemu posiadaczowi. W państwach, w których proklamowano obowiązywanie zasady demokratycznego państwa prawnego, jak wywiódł Trybunał, powszechnie aprobowane jest ogólne założenie, iż prawo winno zapewniać ochronę tym, którzy korzystają ze swoich praw. W stosunku do osób zainteresowanych, które przez wiele lat nie podejmują kroków prawnych dla realizacji swoich roszczeń ustawodawca ma więc prawo wprowadzenia w pewnym zakresie regulacji, pozbawiającej możliwości skutecznego dochodzenia tych roszczeń. Dotyczy to także odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej. Przytoczone stanowisko podzielił także Trybunał Konstytucyjny w nadmienionym wyroku z dnia 15 maja 2000r. sygn. akt SK 29/99. Ze wskazanych przyczyn, wobec bezzasadności zarzutów skargi i braku podstaw, które należałoby wziąć pod rozwagę z urzędu niezależnie od zarzutów skargi, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.