IV SA/Wa 290/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Danuta Kania, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2011 r. sprawy ze skargi S. w W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2010 r. nr [...]. Decyzją z [...] grudnia 2010 r. Wojewoda [...] - po rozpoznaniu odwołania S. w W. - utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2010 r. orzekającą o odmowie wymeldowania A. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Wojewoda wskazał, iż po rozpatrzeniu wniosku S. w W. o wymeldowanie A. K. z w/w lokalu w W., organ I instancji odmówił jej wymeldowania wywodząc, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka uzasadniająca wymeldowanie zawarta w art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), albowiem A. K. nie opuściła przedmiotowego lokalu i nie ciążył na niej obowiązek wymeldowania się. Rozpatrując sprawę na skutek wniesionego odwołania Wojewoda [...] nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska zajętego przez organ I instancji. Wojewoda, powołując treść odpowiednich przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wywiódł, iż zasadniczą kwestią dla oceny dopuszczalności wydania żądanej decyzji było stwierdzenie, czy doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia przez wymienioną miejsca, w którym jest zameldowana. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje, zdaniem organu, podstaw do takiego wniosku. A. K. twierdzi, że na stałe mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Wprowadziła się w lipcu 2009 r. i od tej pory jej życie koncentruje się w przedmiotowym lokalu. Z kolei wnioskodawca - S. domagając się wymeldowania A. K. wskazał, że Z. B.- najemczyni przedmiotowego lokalu, nie uzyskała zgody na podnajęcie lokalu lub oddanie go w bezpłatne użytkowanie. Ponadto właściciel nigdy nie wyraził zgody na zameldowanie A. K. w przedmiotowym lokalu. Również Z. B. potwierdziła, że A. K. mieszka w wynajmowanym przez nią lokalu. Nadto w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. przeprowadzono oględziny. Ustalono, że lokal składa się z 3 pokoi, kuchni, łazienki, przedpokoju i werandy. Mieszkanie jest umeblowane i w pełni wyposażone, są w nim media. Mały pokój zajmuje Z. B., średni W. K., a duży A. K. z mężem - D. K. i dzieckiem. Znajdują się w nim rzeczy osobiste osób w nim zamieszkujących. W ogrodzie przed domem rosną kwiaty i warzywa. W związku z powyższymi ustaleniami Wojewoda uznał, iż w rozpatrywanej sprawie nie zaszła przesłanka niezbędna do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego, określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. A. K. mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., a zgromadzone dowody są zgodne, wzajemnie się uzupełniają, są koherentne i logiczne. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że meldunek nie jest uzależniony od stosunków panujących między stronami, nie wpływa na charakter tytułu prawnego do lokalu zamieszkiwanego przez określone osoby. Zameldowanie, jako rejestracja stanu faktycznego nie sankcjonuje tego stanu, jak również nie tworzy jakichkolwiek uprawnień do uzyskania praw do lokalu, skoro dokonanie zameldowania również nie jest uzależnione od przysługiwania tytułu prawnego do lokalu. Jako mające odzwierciedlać aktualny stan faktyczny, zameldowanie w danym lokalu podlega stałej aktualizacji, ilekroć stan faktyczny ulegnie zmianie, np. wskutek dokonania eksmisji osoby zameldowanej z bezprawnie zajmowanego lokalu. Decyzja o wymeldowaniu nie może zastępować wyroku eksmisyjnego. To sądy powszechne są właściwe do rozstrzygania sporów dotyczących wykonywania prawa własności. Organ gminy wydając decyzję o wymeldowaniu bądź odmowie wymeldowania, nie bada kwestii uprawnień strony do lokalu. Ewidencja ludności nie jest formą kontroli nad legalnością zamieszkiwania i pobytu. Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w lokalu. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się S. w W. i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji z [...] grudnia 2010 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono następujące uchybienia: 1. obrazę przepisów postępowania, w tym art. 77 § 1 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a., a przez to art. 7 i 8 K.p.a. poprzez nienależyte zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i w następstwie tego wydanie decyzji w oparciu o wadliwe i niepełne ustalenia dotyczące stanu faktycznego; 2. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, polegającą na ich niezastosowaniu tj. na nie wymeldowaniu A.K. z pobytu stałego gdyż osoba ta nie mieszka w lokalu przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż decyzje obu instancji są nieprawidłowe. Organ I instancji uznał bowiem za wiarygodne zeznania Z. B. oraz A. K., zgodnie z którymi A. K. wraz z mężem i synem miałaby zamieszkiwać w lokalu przy ulicy [...] z zamiarem stałego pobytu. Natomiast sam zamiar pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu tam osoby, która ma być wymeldowana. Ocena tego zamiaru nie może się sprowadzać do bezkrytycznego przyjęcia oświadczeń tej osoby dotyczącej jej woli wewnętrznej, z pominięciem czynników obiektywnych pozostających w sprzeczności z tą wolą. Wojewoda [...] podtrzymał decyzję Prezydenta, która oparta została, zdaniem skarżącego, na niepełnych i wadliwych ustaleniach dowodowych. S. w W., jako właściciel lokalu nigdy nie wyraziła zgody nie tylko na zameldowanie w przedmiotowym lokalu ale także na przebywanie w nim A. K. W niniejszej sprawie brak jakichkolwiek czynników obiektywnych, które uzasadniałyby fakt zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, w szczególności za taki czynnik nie może zostać uznane to, iż A. K. pozostawiła w przedmiotowym lokalu swoje rzeczy osobiste, oraz że była obecna w mieszkaniu podczas kontroli przeprowadzanej przez właściwy organ administracji. Ustalenie, że A. K. realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe w spornym lokalu powinno być przeprowadzone szczegółowym postępowaniem dowodowym, które wykazałoby, iż A. K. w przedmiotowym lokalu nocuje. Organ w postępowaniu dowodowym winien był przesłuchać nie tylko członków najbliższej rodziny A. K. i jej męża, lecz przede wszystkim oprzeć się na ustaleniach obiektywnych tj. zeznaniach świadków, osób nie związanych ze stronami postępowania. Jest bowiem oczywiste, iż przesłuchanie strony zainteresowanej, jej teściowej musi zmierzać do subiektywnego ustalenia stanu faktycznego, co przeczy zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a. Ponadto organ zaniechał przeprowadzenia dowodu, na podstawie którego można by stwierdzić czy A. K. przysługuje jakikolwiek tytuł prawny do innego lokalu. W konsekwencji należy uznać, w ocenie strony skarżącej, iż tak poważne uchybienia na etapie przeprowadzania postępowania dowodowego naruszają art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. i w związku z tym, jako wadliwą kwalifikują zaskarżaną decyzję do uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez właściwy organ. Ponadto Wojewoda [...] podtrzymując decyzję Prezydenta W., która zawierała wadliwe i niepełne ustalenia faktyczne naruszył art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez jego niezastosowanie. W przedmiotowej sprawie organ wyższej instancji powinien był zaskarżoną decyzję uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na uchybienia postępowania dowodowego. Nadto część uzasadnienia decyzji Wojewody [...], w której stwierdza się definitywny brak wpływu meldunku na możność uzyskania prawa do lokalu mieszkalnego niewątpliwie jest sprzeczna z wykładnią art. 691 k.c. określającego przesłanki wstąpienia w stosunek najmu. W odniesieniu do tego przepisu, posiadanie zameldowania w mieszkaniu, co do którego osoba podejmuje kroki zmierzające do wstąpienia w stosunek najmu w trybie powództwa cywilnego z art. 691 kodeksu cywilnego, implikuje domniemanie, iż osoba mająca w nim meldunek, stale zamieszkiwała z najemcą aż do chwili jego śmierci. Tym samym meldunek na pobyt stały może posłużyć jako dowód na spełnienie jednej z przesłanek przewidzianych w tym artykule tj. przesłanki bycia zstępnym "stale zamieszkującym lokal z najemcą, aż do chwili jego śmierci". W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 16 maja 2011 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę, a pełnomocnik uczestniczki postępowania Z. B. wniósł o jej oddalenie. Z kolei pełnomocnik uczestniczki postępowania A. K. wniósł o oddalenie skargi i oświadczył, że umowa najmu została Z. B. wypowiedziana, a jego syn J. jest dzieckiem bardzo chorym w związku z niewydolnością obu nerek. Wyjaśnił, iż A. K. pracuje w firmie farmaceutycznej, a jej miejsce pracy to W. i W. Oświadczył nadto, iż oboje z żoną zamieszkują w spornym lokalu jednak z uwagi na chorobę dziecka często przebywają też w szpitalach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta W. z dnia [...] października 2010 r. naruszają przepisy prawa procesowego, w stopniu, który mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a co za tym idzie skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. Nr 139, poz. 993 z 2006 r. ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Nie ulega wątpliwości, iż opuszczenie lokalu musi mieć charakter trwały i dobrowolny. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że na kanwie przeprowadzonego postępowania dowodowego nie można ustalić - wbrew zarzutom skargi - czy zacytowany powyżej przepis został naruszony. Organy administracji przeprowadziły bowiem postępowanie dowodowe jedynie w ograniczonym zakresie, poprzestając jedynie na przesłuchaniu Z. B. zamieszkałej w przedmiotowym lokalu oraz A. K. i oględzinach mieszkania. Zasadnie więc skarżąca podnosi, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 7, 8, 77 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji to jest w dniu 10 grudnia 2010 r., albowiem art. 7 i 8 k.p.a. z dniem 11 kwietnia 2011 r. zostały zmienione mocą ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 6, poz. 18). Zgodnie z powołanymi wyżej przepisami do obowiązku organów administracji należy podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. realizowana jest przez normę zawartą w art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organom administracji zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz poprzez art. 80 k.p.a. zobowiązujący organy do oceny faktu udowodnienia poszczególnych okoliczności na podstawie całego materiału dowodowego. Materiał dowodowy zebrany w sprawie winien być materiałem kompletnym. Zasadnie zarzuca skarżąca, że ograniczenia zgromadzenia materiału tylko do przesłuchania osób bliskich dla A.K. z lokalu narusza zasadę prawdy obiektywnej. Zauważyć należy, że w sprawie została przesłuchana jedynie Z. B. i A. K. jako strona. Tak ograniczone postępowanie dowodowe z całą pewnością nie może zostać uznane za wyczerpujące i pozwalające na ustalenie stanu faktycznego sprawy. Organ prowadząc postępowanie dowodowe winien rozszerzyć krąg przesłuchanych świadków także na osoby postronne, obce dla strony w tym choćby sąsiadów. Przeprowadzone w ten sposób postępowanie dowodowe umożliwi prawidłowe ustalenie czy A. K. zamieszkuje w tym lokalu czy tez dobrowolnie i trwale go opuściła. Zwrócić także należy uwagę, iż zgodnie z art. 86 k.p.a. strona postępowania winna być przesłuchana po wyczerpaniu wszelkich środków dowodowych, a nie tak jak uczyniono to w niniejszej sprawie - w pierwszej kolejności. Przy czym należy podkreślić, że przeprowadzając postępowanie dowodowe to jest dowód z przesłuchania Z. B. i A. K. organ naruszył treść art. 79 § k.p.a. zgodnie, z którym strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin na siedem dni przed terminem. Skarżąca nie została w ogóle powiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia powyższych dowodów. Zgodzić należy się ze skarżącą, że zaskarżona decyzja narusza art. 107 § 3 k.p.a. w szczególności co do omówienia kwestii dowodowych sprawy. Nie można natomiast podzielić poglądu skarżącej, iż zameldowanie może umożliwić stronie uzyskanie prawa do lokalu w trybie art. 691 k.c. Wbrew twierdzeniom skargi przepis ten bowiem nie zawiera domniemania, iż osoba zameldowana w lokalu stale zamieszkuje z najemcą, aż do chwili śmierci, a co za tym idzie osoba ta może wstąpić w stosunek najmu. Orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie wypracowało odmienne zapatrywanie przyjmując, że samo zameldowanie nie świadczy o faktycznym zamieszkaniu w lokalu wspólnie z najemcą ( por. wyrok SN z dnia 9 października 1981 r., III CRN 203/81, LEX 374481 ). Na marginesie dodać jedynie trzeba, że A. K. nie należy do kręgu osób, które zostały wymienione w art. 691 § 1 k.c., a którym przysługiwałoby prawo wstąpienia w stosunek najmu po śmierci najemcy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi postępowanie dowodowe zgodnie ze wskazaniami zawartymi powyżej. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.