IV SA/Wa 2958/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2958/16 w sprawie ze skargi L. W. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji: postanawia: 1. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 stycznia 2017 r. w ten sposób, że ustanowić dla skarżącego adwokata; 2. utrzymać w mocy postanowienie w pozostałym zakresie. L. W. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku skarżący podał, że wraz z żoną utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 3.008,00 zł. netto miesięcznie. Wnioskodawca jest właścicielem domu o pow. [...] m2, budynku gospodarczego o takiej samej powierzchni oraz działki o pow. [...] arów. L. W. oświadczył również, że opłaty za energię elektryczną, wodę, odprowadzanie ścieków, gaz, śmieci oraz węgiel wynoszą miesięcznie ok. 730 zł., na leki przeznacza 200 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że zaskarżone postanowienie rażąco narusza prawo. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 stycznia 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący i jego żona uzyskują stałe dochody i posiadają majątek w postaci nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym o znacznych rozmiarach. Wnioskodawca ma więc zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Opłaty związane z utrzymaniem domu wynoszą średnio 500 zł., zaś wydatki na leki – 200 zł. Skarżącemu pozostaje więc do dyspozycji ok. 2.300 zł. miesięcznie, które przeznacza na zakup pożywienia, środków czystości oraz ubrań (do niezbędnych wydatków nie wliczono kosztów zakupu węgla i ubezpieczenia, ponieważ nie są to wydatki stałe, comiesięczne). Referendarz sądowy uznał, że powyższe okoliczności są wystarczające do uznania, że wnioskodawca nie jest osobą, która nie jest stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych oraz ustanowić pełnomocnika, o ile uzna to za niezbędne. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia, w którym podniósł, że jest osobą nieporadną, po dwóch operacjach, ciężkim zawale serca, żona również przeszła dwa zabiegi kardiologiczne. W związku z powyższym skarżący i jego żona zmuszeni są korzystać z prywatnych wizyt lekarskich, płatnych badań. Skarżący podniósł, że dieta dla osób z chorobami serca jest kosztowna. Wskazał także, że za ubezpieczenie auta zapłacił 600 zł, za przegląd 100 zł. Auto kupił kilka lat temu za 1000 zł Zarządzeniem z dnia 6 kwietnia 2017 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia sprzeciwu poprzez nadesłanie wyciągów z posiadanych przez niego i żonę kont bankowych oraz wykazania i udokumentowania wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania, lekarstwa i leczenie, o czym mowa w sprzeciwie. Przy piśmie z dnia 5 czerwca 2017 r. skarżący nadesłał wyciąg z rachunku bankowego z okresu od 2 marca 2017 do 1 czerwca 2017 r. (saldo początkowe wynosiło 2148,62 zł, saldo końcowe: 68,90 zł). Jak wynika z wydruku z rachunku, na konto na początku każdego miesiąca wpływa świadczenie emerytalne żony skarżącego w wysokości ok. 1233 zł, zaś w połowie miesiąca świadczenie skarżącego – w wysokości ok. 1798 zł. We wskazanym okresie saldo rachunku zawsze było dodatnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje – w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1 omawianego przepisu), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W rozpatrywanej sprawie należy mieć na uwadze, że wpis od niniejszej skargi wynosi 200 zł. Inne, ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżący może być zobowiązany na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niego wyniku sprawy - to np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – również w wysokości 100 zł. Należy jednak podkreślić, że opłaty te mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie. Mając na uwadze, że skarżący i jego żona otrzymują stałe comiesięczne dochody w wysokości ok. 3008 zł (łącznie) z tytułu emerytur oraz fakt, że wnioskodawca nie wykazał aby mieli problemy z uiszczaniem opłat za dobra i usługi służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, należało uznać, że w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych referendarz sądowy prawidłowo ocenił ich sytuację i uznał, że są w stanie ponieść koszty sądowe związane z prowadzeniem niniejszej sprawy. Należy mieć na uwadze, że niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji uiszczenie kosztów sądowych we wskazanej wyżej wysokości, spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego. Biorąc natomiast pod uwagę podnoszone przez skarżącego w sprzeciwie okoliczności związane z jego stanem zdrowia oraz mając na względzie wysokość uzyskiwanych dochodów w kontekście możliwości poniesienia również kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie, Sąd doszedł do wniosku, że w tej części należy zmienić postanowienie referendarza sądowego i przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Sytuacja materialna strony nie może bowiem ograniczać prawa strony do sądu lub powodować, że prawo to będzie iluzoryczne ze względu na nieporadność strony. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.