IV SA/Wa 296/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędzia WSA Kaja Angerman, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. w pozostałej części oddala skargę; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego A. P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] października 2002 r. Nr [...] Minister Gospodarki utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2002 r. o stwierdzeniu nieważności: * zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] kwietnia 1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem F. w B. ul. [...] – w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej dawnym nr ew. [...] o pow. [...] ha, na której zlokalizowane jest przedmiotowe przedsiębiorstwo, * orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1963 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa F. w B. ul. [...] - w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej dawnym nr ew. [...] o pow. [...] ha, na której zlokalizowane jest przedmiotowe przedsiębiorstwo. Ponadto, powołaną decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. Minister Gospodarki stwierdził wydanie wskazanych wyżej aktów z naruszeniem prawa w części dotyczącej mienia ruchomego wchodzącego w skład przedmiotowego przedsiębiorstwa. Wyrokiem z dnia 6 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1598/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2002 r. w części utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2002 r. w zakresie stwierdzenia nieważności zarządzenia z dnia [...] kwietnia 1951 r. i orzeczenia z dnia [...] grudnia 1963 r., a pozostałej części Sąd skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził m.in., że objęcie przedmiotowej fabryki zarządem państwowym odbyło się z naruszeniem art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.U. Nr 21, poz. 67). W stosunku jednak do nieruchomości oznaczonej dawnym nr ew. [...], na której znajdowało się przedmiotowe przedsiębiorstwo, a która weszła w skład działek gruntu oznaczonych obecnie nr ew. [...],[...],[...],[...] i [...], powstały nieodwracalne skutki prawne. W wyniku powołanego wyroku, Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. uchylił swoją decyzję z dnia [...] lipca 2002. r. w części dotyczącej stwierdzenia nieważności zarządzenia z dnia [...] kwietnia 1951 r. i orzeczenia z dnia [...] grudnia 1963 r. oraz orzekł o stwierdzeniu wydania wskazanych aktów z naruszeniem prawa. Wskutek pouczenia stron o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniosek taki złożyli spadkobiercy byłych właścicieli przejętego przedsiębiorstwa, i decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2009 r. A. P. - jeden ze spadkobierców byłych właścicieli, zarzucił naruszenie: * art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie, że związanie wskazaniami Sądu co do dalszego postępowania oznacza ponowne rozpatrywanie sprawy przez organ administracji z ograniczeniem do realizacji tych wskazań, * art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 kpa poprzez zaniechanie podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i pozostawienie poza rozważaniami organu argumentów podnoszonych przez skarżących, a w konsekwencji arbitralne przyjęcie, iż powierzchnia nieruchomości, na której było zlokalizowane przedmiotowe przedsiębiorstwo wynosi [...] ha w sytuacji, gdy brak jest dokumentu potwierdzającego nabycie przez Skarb Państwa części działki o dawnym nr ew. [...] o powierzchni [...] ha, a znajdujący się w aktach sprawy protokół przejęcia przedsiębiorstwa pod przymusowy zarząd wskazuje, iż powierzchnia ta wynosi [...] ha, i ponadto orzeczenie z dnia [...] grudnia 1963 r. jest aktem deklaratoryjnym, dlatego nie powinno stanowić jedynego punktu odniesienia dla określenia powierzchni nieruchomości objętej przymusowym zarządem i następnie przejętej na własność Państwa, * art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób dyskredytujący zaufanie obywateli do organów Państwa, co w szczególności polegało na stwierdzeniu, iż przedmiotem rozważań organu nie może być powierzchnia nieruchomości, która przeszła na własność Państwa, i wskutek tego prostego przyjęcia ustaleń organów wcześniej orzekających w sytuacji, gdy skarżący zasygnalizował błąd co do ustaleń faktycznych, * art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37) poprzez przyjęcie, że skutek rzeczowy w postaci przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa następował na podstawie orzeczenia właściwego ministra, nie zaś na podstawie powołanej ustawy z chwilą wejścia jej w życie. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że z faktu związania oceną prawną wyrażoną w wyroku Sądu nie można wywodzić związania oceną co do stanu faktycznego sprawy, ponieważ ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa. Wskazania Sądu nie ograniczają rozpoznania sprawy jedynie do tych wskazań. Organ nie ustalił, jaka powierzchnia znajdowała się we władaniu Państwa w następstwie wydania zarządzenia z dnia [...] kwietnia 1951 r. i jaka powierzchnia w dniu wejścia w życie ustawy z dnia [...] lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, co byłoby jednoznaczne z ustaleniem, jakiej powierzchni nieruchomość przeszła na własność Państwa. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie przytaczając motywy zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. dodatkowo wskazując, iż przedmiotem jego oceny były akty o przejęciu przedsiębiorstwa o treści w nich zawartej, i dlatego w postępowaniu nadzorczym organ administracji nie może modyfikować treści ocenianych aktów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek tylko w części i to z przyczyny dostrzeżonej przez Sąd z urzędu, skutkującej stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. Zgodnie bowiem z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Wyrokiem z dnia 6 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1598/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2002 r. w określonej części, wydaną z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją tego organu z dnia [...] lipca 2002 r. Skutkiem wskazanego wyroku Minister Gospodarki zobowiązany był powtórnie rozpatrzyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją tego organu z dnia [...] lipca 2002 r. i uczynił to wydając decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. Błędnie jednak pouczył w jej treści o prawie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 §3 kpa, ponieważ decyzją wydaną w tym trybie była już decyzja tego organu z dnia [...] lipca 2009 r. Zgodnie bowiem z art. 127 §3 kpa, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Cytowana reguła stanowi wyraz zachowania - wyrażonej w art. 15 kpa - zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, jako dwukrotnego rozpatrzenia sprawy przez organ administracji w przypadku, gdy brak jest wobec niego organu administracji wyższego stopnia. Skoro od decyzji wydawanych przez Ministra Gospodarki nie przysługuje odwołanie, to środkiem prawnym służącym ponownemu rozpatrzeniu sprawy jest właśnie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez tego ministra. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy można złożyć jednokrotnie i w jego wyniku wydawana jest ponowna decyzja przez ten sam organ administracji. Decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2009 r. wydana została w trybie art. 127 §3 kpa, dlatego organ ten nie mógł już wydać kolejnej decyzji w tym samym trybie, skoro wobec powołanej decyzji z dnia [...] lipca 2009 r. nie przysługiwało już prawo do złożenia kolejnego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej tą decyzją. Z tego względu, ponowna decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2009 r. rozstrzyga sprawę, która została już rozstrzygnięta ostateczną - w rozumieniu art. 16 §1 kpa - decyzją tego organu z dnia [...] lipca 2009 r., co skutkuje nieważnością decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. w świetle art. 156 §1 pkt 3 kpa. Decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2009 r. dotknięta jest również wadą nieważności określoną w art. 156 §1 pkt 2 kpa, tj. wadą rażącego naruszenia prawa - w tym przypadku art. 127 §3 w zw. z art. 15 kpa, skoro decyzja ta jest trzecim w kolejności instancyjnej rozstrzygnięciem administracyjnym w tej samej sprawie, gdy z art. 127 §3 w zw. z art. 15 kpa wynika dopuszczalność wydania w danej sprawie administracyjnej w normalnym toku instancji jedynie dwóch rozstrzygnięć administracyjnych. W odniesieniu natomiast do decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2009 r. skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oceną prawną jest wyłączone tylko w przypadku zmiany stanu prawnego, na tle którego została ona sformułowana oraz w przypadku ustalenia przez organy orzekające nowych okoliczności faktycznych w sprawie, nieznanych uprzednio sądowi administracyjnemu przy wydawaniu orzeczenia, a mających istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1598/05 wyraził ocenę prawną o niezgodności z prawem zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] kwietnia 1951 r. i orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1963 r. Stwierdził również, że akty te wywołały nieodwracalne skutki prawne. Prawidłowo zatem Minister Gospodarki stwierdził w decyzji z dnia [...] lipca 2009 r., iż wskazane akty wydane zostały z naruszeniem prawa, będąc związany oceną prawną wyrażoną w powołanym wyroku z dnia 6 stycznia 2006 r. W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały bowiem okoliczności wyłączające związanie oceną prawną zawartą w powołanym wyroku Sądu. Decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2009 r. wydana została w warunkach procesowych określonych w art. 156 i nast. kpa, jako w procedurze oceny legalności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] kwietnia 1951 r. i orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1963 r. Procedura ta jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem w stosunku do postępowań zakończonych wskazanymi aktami, w której Minister Gospodarki nie jest władny do ponownego rozstrzygania sprawy ustanowienia przymusowego zarządu i przejęcia nieruchomości na własność Państwa, lecz jedynie do oceny legalności wskazanych aktów przez pryzmat okoliczności określonych w art. 156 §1 kpa, jako wadliwości prawnych skutkujących nieważnością tych aktów. Przedmiotem oceny organu administracji we wskazanej procedurze nie są więc okoliczności faktyczne, na tle których wydano oceniane rozstrzygnięcia administracyjne, lecz przedmiotem tej oceny są kwestionowane akty administracyjne o takim kształcie treści, jaka się w nich zawiera. Decyzja wydana w trybie art. 156 i nast. kpa - stwierdzająca wydanie innego aktu administracyjnego z naruszeniem prawa - ma charakter deklaratoryjny, dlatego nie może zmieniać treści zamieszczonych w ocenianym akcie. Z tego względu, Minister Gospodarki nie był uprawniony do stwierdzenia wydania zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] kwietnia 1951 r. i orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1963 r. z naruszeniem prawa ale z określeniem innej powierzchni nieruchomości - wskazanej przez skarżącego -aniżeli powierzchnia nieruchomości wskazana w powołanym orzeczeniu z dnia [...] grudnia 1963 r. Nie ma przy tym znaczenia podnoszona w skardze okoliczność określenia w protokole przyjęcia pod przymusowy zarząd państwowy przedmiotowego przedsiębiorstwa (sporządzonym w dniu [...] maja 1951 r.) powierzchni nieruchomości w wielkości [...] m2, jak również opracowanie uprawnionego geodety sporządzone w dniu [...] października 1975 r. wskazujące na przejęcie na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości o powierzchni ponad [...] ha, ponieważ przedmiotem oceny w procedurze nadzorczej określonej w art. 156 i nast. kpa formułowanej w sentencji decyzji kończącej tę procedurę, są akty administracyjne będące efektem przeprowadzonego w przeszłości postępowania, a nie poszczególne dokumenty i dowody gromadzone w tym postępowaniu. W świetle powyższego, zarzuty skargi naruszenia wskazanych w niej przepisów nie mogą być uwzględnione, ponieważ Minister Gospodarki mógł sformułować ocenę prawną w trybie nadzorczym jedynie wobec takiej treści orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1963 r., jaka zawarta jest w tym orzeczeniu, a więc także w odniesieniu do wskazanej w tym orzeczeniu powierzchni nieruchomości w postaci stwierdzenia "działka gruntu położona w B. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2 wraz ze znajdującymi się na niej budynkami." W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 §1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził nieważność decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2009 r., oraz na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę w pozostałym zakresie. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.