IV SA/Wa 2969/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi L. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. L. C. w piśmie z dnia 10 października 2016 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w zakresie pkt V, tj. w zakresie odmowy uwzględnienia wniosku L. C. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za udział w ¼ części w gruncie zajętym pod drogę publiczną. Tą samą decyzją (w pkt II) organ pierwszej instancji przyznał odszkodowanie w wysokości 24.104,50 zł na rzecz A. C. – syna skarżącej. W dniu 16 listopada 2015 r., jak wynika ze znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego reportu z transakcji, Prezydent W. przekazał przyznane odszkodowania na rachunek bankowy A. C. w [...]. L. C. udzieliła synowi (A. C.) pełnomocnictwa do reprezentowania jej w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym skargą na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...]. W piśmie z dnia 10 grudnia 2016 r. oświadczyła, że wobec przewlekłej choroby i problemów z poruszeniem się, A. C. sprawuje nad nią opiekę, zajmuje się wszelkimi sprawami urzędowymi. Jest także współwłaścicielem nieruchomości, którą zamieszkuje. Do rzeczonego pisma skarżąca dołączyła wniosek (złożony na urzędowym formularzu PPF) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Jako jedyne źródło dochodu wnioskodawczyni wskazała świadczenie rentowe w wysokości 2.068 zł, a jako jedyny majątek ½ domu o powierzchni 108 m2. Nadmieniła, że dom został wybudowany w 1957 r. i wymaga kosztownego utrzymania i remontów. Oświadczyła, że nie ma oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Wskazała, że raty kredytów wynoszą około 800 zł miesięcznie, zaś łączna kwota miesięcznych wydatków (w tym opłat za gaz, energię elektryczną, wodę oraz rat kredytów) wynosi około 1.650 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że jest osobą niepełnosprawną i ma problemy z poruszaniem się. Zmuszona jest do korzystania ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej. Jest wdową zmuszoną do wsparcia i opieki ze strony syna i wnuków. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 10 grudnia 2016 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 10 lutego 2017 r. wezwano ją do: 1. nadesłania wyciągów z posiadanych przez L. C., jej męża A. C. oraz syna A. C. (jeżeli z tym ostatnim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe) rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w tym z rachunku, na który wpłynęło odszkodowanie za nieruchomość) – wskazano, że jeżeli wymienieni nie posiadają rachunków bankowych, to należy złożyć w zakreślonym terminie stosowne oświadczenie; 2. nadesłania kopii faktur i rachunków potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie; 3. złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury skarżącej, podaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także dokumentów wskazujących źródła dochodów uzyskiwanych przez jej męża oraz syna; 4. wyjaśnienia, na jaki cel skarżąca zaciągnęła kredyty bankowe i w jakiej wysokości oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających te informacje (np. kopii umowy kredytu). W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 27 lutego 2017 r., reprezentujący skarżącą A. C. nadesłał m.in. kserokopię odpisu skróconego aktu zgonu męża skarżącej – Z. C., z którego wynika, że zmarł on 22 stycznia 2001 r. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że matka pozostaje pod jego opiekę, mieszkają pod jednym adresem, a wydatki konieczne na utrzymanie nieruchomości dzielą na pół. Ponadto A. C. oświadczył, że skarżąca wydaje na żywność około 460 zł miesięcznie. Podał, że on jest w trakcie procesu rekrutacji do nowego miejsca pracy, posiadając status bezrobotnego, bez prawa do zasiłku. Wskazał, że spłacane kredyty zaciągnięte zostały m.in. na wymianę zepsutej pralki i zakup mebli kuchennych po przeprowadzce L. C.. Część została przeznaczona na budowę rozgrodzenia, przyłącza elektroenergetycznego budynku, remont dachu, a także na koszty sądowe i geodezyjne w związku ze zniesieniem współwłasności. Poza wspomnianą kserokopią odpisu skróconego aktu zgonu, pełnomocnik skarżącej dołączył do pisma z dnia 27 lutego 2017 r.: 1. kserokopię odpisu postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia 22 czerwca 2001 r. (sygn. [...]) o stwierdzeniu nabycia spadku po Z. C.; 2. wydruk historii rachunku bankowego [...] za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 stycznia 2017 r.; 3. wydruk historii operacji dla rachunku bankowego A. C. w [...] za okres od 1 listopada 2016 r. do 31 stycznia 2017 r.; 4. kserokopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2016 r. o waloryzacji emerytury L. C. (wysokość świadczenia do wypłaty zgodnie z tą decyzją wynosi 2.109,78 zł miesięcznie); 5. kserokopię zaświadczenia z dnia 8 marca 2016 r. wystawionego przez Urząd Pracy W, informującego o obowiązku stawienia się przez A. C. w tym Urzędzie w celu potwierdzenia gotowości do podjęcia zatrudnienia; 6. potwierdzenie przelewu na kwotę 60 zł wykonanego w dniu 7 lutego 2017 r. tytułem opłaty za wywóz śmieci; 7. kserokopię blankietu do faktury VAT za energię elektryczną (wystawionej na A. C.) na kwotę 402,17 zł z terminem płatności do 10 lutego 2017 r.; 8. kserokopię faktury VAT z dnia 30 stycznia 2017 r. za gaz (wstawionej na L. C. i A. C.) na kwotę 1.376,19 zł z terminem płatności do 16 lutego 2017 r.; 9. kserokopię faktury VAT z dnia 23 sierpnia 2016 r. za wodę (wystawionej na A. C.) na kwotę 811,94 zł z terminem płatności do 13 września 2016 r.; 10. odpis postanowienia częściowego Sądu Rejonowego [...] z dnia 22 lutego 2016 r. (sygn. [...]) o zniesieniu współwłasności; 11. kserokopię zawiadomienia Prezydenta W. z dnia 30 czerwca 2016 r. o zmianach w danych w ewidencji gruntów i budynków; 12. kserokopię zlecenia na zaopatrzenie w wyroby medyczne dla L. C.; 13. kserokopie trzech, zawartych przez L. C., umów kredytu na zakup towarów/usług. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że jednoznacznie wynika z nich, iż podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Należy też podkreślić, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Treść art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. L. C. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowana jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając to na uwadze, należy w pierwszej kolejności wskazać, że jakkolwiek we wniosku z dnia 10 grudnia 2016 r., w części przeznaczonej na oświadczenie o stanie rodzinnym, skarżąca nie wskazała nikogo, z kim prowadzi gospodarstwo domowe, to z jej pisma z dnia 10 grudnia 2016 r. oraz z odpowiedzi udzielonej przez pełnomocnika w piśmie z dnia 27 lutego 2017 r. jednoznacznie wynika, że L. C. prowadzi gospodarstwo domowe razem z synem – A. C. Istota wspólnego gospodarstwa domowego polega wszakże m.in. na wspólnym pokrywaniu normalnych wydatków, wspólnym gospodarowaniu, czy jedzeniu posiłków (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2015 r. sygn. akt II OZ 685/15. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak tymczasem wynika z informacji udzielonych przez wnioskodawczynię i jej syna (działającego w przedmiotowej sprawie, jako pełnomocnik skarżącej), mieszkają oni pod jednym adresem i wspólnie (w równych częściach) pokrywają wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości, którą zamieszkują. Ze względu na stan zdrowia skarżącej, A. C. zajmuje się też wszelkimi sprawami urzędowymi i domowymi matki oraz opiekuje się nią. Nadesłane przy piśmie z dnia 27 lutego 2017 r. faktury VAT, które mają dokumentować wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni na media (energię elektryczną, gaz, wodę), wystawione są natomiast albo na A. C., albo na niego i skarżącą. Analiza rachunków bankowych L. C. i A. C. wskazuje zaś, że płatności związane z eksploatacją domu realizowane są z konta A. C. Skarżąca dokonuje natomiast na rachunek syna przelewów, np. "na opłaty" (4 stycznia 2017 r. – 599,00 zł), czy "na gaz" (2 grudnia 2016 r. – 450,00 zł). Powyższe okoliczności stanowią wystarczającą podstawię do stwierdzenia, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe razem z synem – A. C. Analiza jego sytuacji finansowej jest zatem niezbędna do dokonania pełnej oceny możliwości płatniczych L. C., a w konsekwencji do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo wystosowanego do strony wezwania z dnia 10 lutego 2017 r. sytuacja majątkowa A. C. nie została wykazana rzetelnie i wystarczająco. W rzeczonym wezwaniu (lit. a) jednoznacznie wskazano bowiem, że jeżeli A. C. pozostaje ze skarżącą w gospodarstwie domowym, to należy nadesłać wyciągi z jego rachunków bankowych, w tym z rachunku, na który wpłynęło odszkodowanie. Strona nadesłała wprawdzie wydruk historii operacji na rachunku bankowym A. C. w [...], jednakże nie jest to ten sam rachunek, na który przekazano kwotę 24.104,50 zł tytułem odszkodowania przyznanego decyzją Prezydenta W. z dnia [...] października 2015 r. Wnioskodawczyni nie przedstawiła też jakiegokolwiek dokumentu lub chociażby oświadczenia, które wskazywałyby, że rachunek, na który wpłynęło odszkodowanie ([...]), został zamknięty. Co więcej, analiza operacji na rachunku o numerze [...], wskazuje, że A. C. może posiadać więcej niż jedno konto bankowe. W dniu 8 grudnia 2016 r. dokonał on bowiem przelewu wewnętrznego ([...] ) na kwotę 100 zł pod tytułem "zasilenie". W dniu 28 listopada 2016 r. dokonał natomiast przelewu wewnętrznego takiej samej kwoty (wypłaty ze wskazanego rachunku) pod tytułem "woda gaz piloty brama". Także inne transakcje na rachunku, którego historię nadesłano przy piśmie z dnia 27 lutego 2017 r., wskazują, że sytuacja majątkowa, rodzinna i możliwości płatnicze A. C., nie zostały przedstawione w sposób pełny, a tym samym pozwalający na ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej gospodarstwa domowego, które prowadzi on wspólnie ze skarżącą. Na rachunek A. C. wpływały przelewy od I. J. Z drugiej zaś strony przelewał on środki na rachunek tej osoby. Wymieniona przekazała na rachunek A. C. np. kwotę 300 zł w dniu 10 listopada 2016 r. Z rachunku A. C. na rachunek I.J. przekazano natomiast np. 123,00 zł w dniu 29 listopada 2016 r., 130,00 zł w dniu 5 stycznia 2017 r. "na leki" i tego samego dnia 113,00 zł na inne wydatki, w dniu 20 stycznia 2017 r. 10 zł "do benzyny", czy w dniu 26 stycznia 2017 r. 43,13 zł. Na rachunek A. C. wpływały także przelewy od F. C. (w dniu 21 grudnia 2016 r. przelew na opłaty w kwocie 691,00 zł i w dniu 27 stycznia 2017 r. przelew na opłaty w kwocie 659,00 zł), świadczenia wychowawcze (Rodzina 500+) oraz świadczenia rodzinne i opiekuńcze. Z drugiej strony, dokonywano z tego rachunku płatności za przedszkole (np. 14 listopada 2016 r. – 152,00 zł i 63,50 zł za O. C.), czy za ubezpieczenie AC, OC i Assistance oraz ubezpieczenie domu (30 stycznia 2017 r.). Opisane okoliczności, wynikające z analizy historii rachunku bankowego o numerze [...], świadczą o tym, że skarżąca nie wykazała rzetelnie i całościowo możliwości płatniczych. Jakkolwiek bowiem nie ma wątpliwości, co do aktualnej sytuacji dochodowej L. C. i jej syna, to nie nadsyłając wyciągu z rachunku bankowego A. C., na który przekazano odszkodowanie przyznane decyzją Prezydenta W. z dnia 15 października 2015 r., ani nie wyjaśniając przyczyny tego zaniechania, wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny sytuacji finansowej, w jakiej jest, prowadzone przez nią wspólnie z synem, gospodarstwo domowe. Chociaż znana jest wysokość emerytury L. C., a przekazywane na rachunek jej syna świadczenia rodzinne wskazywać mogą, że spełnia on kryterium niskiego dochodu rodziny (art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), to nie wiadomo, jakimi w rzeczywistości środkami finansowymi dysponuje A. C., czy posiada oszczędności, bądź inne zasoby pieniężne. Przypominając natomiast, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zobowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, trzeba zauważyć, że przelewy dokonywane z rachunku bakowego A. C. na rzecz członków rodziny, czy na ubezpieczenie samochodu, nie pozawala przyjąć, że pozostający ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym syn, jest osobą rzeczywiście ubogą, zdolną do zaspokojenia jedynie koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Co więcej, przelewy dokonywane na rachunki innych osób, płatności za przedszkole, czy wpływy świadczeń wychowawczych, podają w wątpliwość wiarygodność oświadczenia strony w zakresie obejmującym dane o sytuacji rodzinnej. Nie jest bowiem jasne, czy skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wyłącznie z synem (A. C.), czy także z innymi osobami. Odpowiedź skarżącej udzielona na precyzyjnie sformułowane wezwanie do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, nie pozwala zatem na dokonanie pełnej i jednoznacznej oceny jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Jak natomiast wskazano, z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy traktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza, że ustalono, iż wykazane przez skarżącą stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji, wykonaniem nałożonego na stronę zobowiązania do uzupełnienia oświadczenia z dnia 10 grudnia 2016 r., które spowodowało, iż nie da się ustalić, że L. C. spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.