IV SA/Wa 3/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3/18, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji towarzyszącej inwestycjom w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2018 r. A. B. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 12 marca 2018 r., skarżący wskazał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącego wynika, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i jest właścicielem domu o pow. 100 m2 (wartości ok. 180.000 zł) i nieruchomości rolnej o pow. 1.32 ha (ugór). Wnioskodawca wskazał, że jedynym jego źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 1541,23 zł netto oraz wymienił następujące wydatki: leki – 294 zł miesięcznie, gaz – 220 zł (za dwa miesiące), energia elektryczna – 469 zł (za dwa miesiące), ubezpieczenie domu – 372 zł (rocznie), telefon 273 zł (miesięcznie), dojazdy do lekarzy – 200 zł, podatek rolny – 54 zł (co kwartał), kanalizacja i śmieci – 30 zł miesięcznie, opał – 200 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący przy piśmie dnia 27 marca 2018 r. przesłał: kopię decyzji w sprawie wysokości świadczenia emerytalnego, wyciągi z rachunku bankowego, kopie rachunków za leki, gaz, energię elektryczną, ubezpieczenia, podatek itp. oraz dokumenty potwierdzające stan zdrowia i konieczność wizyt lekarskich. Skarżący złożył także oświadczenie w sprawie korzystania z wizyt lekarskich w ostatnich trzech miesiącach i wskazał, że 1) w styczniu 2018 r. jeździł na kontrole oka (po operacji na zaćmę przeprowadzonej w grudniu 2017 r.) co dwa tygodnie – musiał wynająć samochód i zapłacić; 2) w lutym 2018 r. tj. 7 lutego 2018 r. prywatna wizyta u neurologa (koszt wizyty 100 zł oraz dojazd do B.), pobyt w szpitalu od 19 lutego do 23 lutego 2018 r.; 3) w marcu 2018 r.: dwie wizyty (łączny koszt 220 zł oraz koszty dojazdu). Z dołączonego wyciągu z rachunku bankowego w PBS Oddział H. z okresu od 20 grudnia 2017 r. (saldo początkowe: 15.734,79 zł) do dnia 20 marca 2018 r. (saldo końcowe: 13.086,29 zł) widnieje adnotacja: "Konto to posiadam z współwłaścicielem Z. K. jest to uwidocznione moje wpływy to emerytura z Z.U.S.". Skarżący podał także, iż ww. współwłaścicielka w dniu 26 sierpnia 2016 r. wpłaciła na to konto 17.000 zł (przedłożył także wyciąg z konta z 28 sierpnia 2016 r., potwierdzający ten fakt). Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wobec zgromadzenia na rachunku bankowym prowadzonym wspólnie z K. Z. kwoty przekraczającej wielokrotnie wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na braków środków na prowadzenie postępowania sądowego. Skarżący wyjaśnił, że współwłaścicielka ich wspólnego konta nie zgadza się na wykorzystanie środków wpłaconych przez nią na ich wspólny rachunek na koszty postępowania sądowego. Do sprzeciwu dołączono oświadczenie współwłaścicieli rachunku bankowego K.Z. o gromadzeniu przez nią środków z przeznaczeniem na remont mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego albo w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Z wniosku przedstawionego przez skarżącego wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości ok. 1585 zł. Niekwestionowanym faktem jest, iż skarżący jest osobą schorowaną, zatem znaczne kwoty przeznacza na zakup lekarstw i prywatne wizyty lekarskie. Jednakże nie można pominąć, że z wyciągu rachunku bankowego przedstawionego przez skarżącego wynika, iż dysponuję on środkami finansowymi w kwocie 12.444,32 zł (stan na dzień 27 marca 2018 r.). Skarżący wyjaśnił co prawda, że współwłaścicielka konta K. Z. w dniu 26 sierpnia 2016 r. dokonała wpłaty 17.000 zł z przeznaczeniem na remont domu, zatem nie jest on dysponentem powyższych środków, jednakże warunki prowadzenia wspólnych rachunków bankowych nie przewidują możliwości ograniczenia uprawnień jednego z współwłaścicieli konta bankowego. Natomiast skarżący nie wykazał, że posiada jakiekolwiek ograniczenia w dostępie do korzystania ze środków zgromadzonych na wspólnym rachunku bankowym. Dokonując analizy złożonego wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od pozostałych kosztów sądowych oraz oświadczeń i kserokopii dokumentów nadesłanych przez skarżącego, Sąd doszedł do przekonania, że referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przy ocenie czy sytuacja finansowa strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również jego możliwości płatnicze. Skoro skarżący jest współwłaścicielem rachunku bankowego, na którym zgromadzono środki w wysokości ok. 13.000 zł, które wielokrotnie przekraczają koszty postępowania sądowego (na obecnym etapie jest to wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł), to nie można stwierdzić, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania sądowego. Należy podkreślić, że treść przepisów p.p.s.a., pozwala na przyznanie prawa pomocy wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nadesłane do Sądu dokumenty oraz złożone oświadczenia, nie potwierdzają, aby tego rodzaju szczególna sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie należało zatem utrzymać w mocy, bowiem skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.