IV SA/Wa 3032/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.), sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2019 r. sprawy ze skargi N. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za repatrianta oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2018 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], o odmowie uznania za repatrianta N. K., córki G., urodzonej [...] maja 1953 r.. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] lutego 2018 r. do Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców [...] Urzędu Wojewódzkiego we [...] wpłynął wniosek N. K. o uznanie za repatrianta. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. Wojewoda [...] odmówił uznania wnioskodawczyni za repatrianta, przyjmując za podstawę odmowy brak spełnienia przez nią przesłanek z art. 16 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2018 r. poz. 609). N. K. odwołała się od powyższej decyzji do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, który po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz uwzględniając przepisy powołanej ustawy o repatriacji wskazał, że instytucję uznania za repatrianta regulują przepisy zawarte w jej rozdziale 3. Art. 16 ust. 1 tego rozdziału stanowi, że za repatrianta może być uznana osoba, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) jest polskiego pochodzenia; 2) przed dniem wejścia w życie ustawy zamieszkiwała na terytorium, o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3; 3) nie zachodzą wobec niej okoliczności, o których mowa w art. 10a, tj. przesłanki odmowy wydania wizy krajowej w celu repatriacji; 4) przebywała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 144 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub przysługującego jej w związku z odbywaniem studiów prawa pobytu, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 900); 5) złoży wniosek do wojewody w terminie 12 miesięcy od dnia ukończenia szkoły wyższej. Art. 16 ust. 2 mówi zaś, że za repatrianta może być także uznana osoba, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) jest polskiego pochodzenia; 2) przed dniem wejścia w życie ustawy zamieszkiwała na stałe na terytorium, o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3; 3) nie zachodzą wobec niej okoliczności, o których mowa w art. 10a, tj. przesłanki odmowy wydania wizy krajowej w celu repatriacji; 4) przebywała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na osiedlenie się, lub prawa stałego pobytu; 5) posiada w Rzeczypospolitej Polskiej źródło utrzymania oraz tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego. Z kolei z art. 16 ust. 2a wynika, że za repatrianta może być uznana również osoba, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) uzyskała zezwolenie na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jako małżonek repatrianta; 2) nie zachodzą wobec niej okoliczności, o których mowa w art. 10a; 3) posiada w Rzeczypospolitej Polskiej źródło utrzymania oraz tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego. Organ Il instancji podtrzymał stanowisko organu I instancji, który stwierdził, iż wnioskodawczyni nie spełnia powołanych powyżej przesłanek z art. 16 ustawy o repatriacji, a w szczególności : - nie przebywała na terytorium RP na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 144 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub przysługującego jej w związku z odbywaniem studiów prawa pobytu, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium RP, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin; - nie jest osobą polskiego pochodzenia (art. 16 ust. 2 pkt 1); - nie uzyskała zezwolenia na pobyt na terytorium RP jako małżonek repatrianta (art. 16 ust. 2a pkt 1). Wnioskodawczyni nie kwestionowała okoliczności, że nie spełnia przesłanki określonej w art. 16 ust. 1 pkt 4, natomiast twierdziła, iż jest osobą polskiego pochodzenia, czego jednak nie była w stanie udokumentować. Na potrzeby postępowania o uznanie za repatrianta w trybie art. 16 ust. 2 ustawy o repatriacji koniecznym jest legitymowanie się decyzją właściwego miejscowo konsula w przedmiocie uznania za osobę polskiego pochodzenia. Wnioskodawca, który nie posiada przedmiotowej decyzji, do wniosku o uznanie za repatrianta załącza dokumenty określone w art. 6 ustawy o repatriacji, których to dokumentów N. K. nie załączyła oświadczając, iż uległy one zniszczeniu. Okoliczność ta powoduje, iż brak było podstaw do uznania jej przez właściwy organ za osobę polskiego pochodzenia. Tym samym nie spełnia ona przesłanki art. 16 ust. 2 pkt 1. Wnioskodawczyni powołała się na okoliczność przyjazdu do Polski jako małżonka repatrianta i zarzuciła organowi orzekającemu, iż dokonał nieprawidłowej interpretacji art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o repatriacji, w świetle definicji zawartej w art. 1 ust. 2 tej ustawy. Art. 1 ust. 2 stanowi, iż repatriantem jest osoba, która przybyła do RP na podstawie wizy krajowej wydanej w celu repatriacji z zamiarem osiedlenia się na stałe. Definicję powyższą należy traktować wprost, a zatem odnosi się ona do wyraźnie określonej grupy podmiotów. Ustawa rozróżnia dwie kategorie podmiotów: repatriantów, czyli osoby przybywające do Polski na podstawie wizy krajowej w celu repatriacji oraz osoby uznane za repatrianta w trybie decyzji administracyjnej właściwego miejscowo wojewody. Konsekwencją tego jest sytuacja, w której osoba uznana za repatrianta nie jest repatriantem w świetle przepisów ustawy o repatriacji (art. 1 ust 2). Okoliczność ta powoduje, że małżonek osoby uznanej za repatrianta nie może powoływać się na przesłanki określone w art. 16 ust. 2a pkt 1 ustawy. W uzasadnieniu uchwały z dnia 21 czerwca 1995 r. Trybunał Konstytucyjny zawarł powszechnie obowiązującą wykładnię art. 218 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 12 ustawy z dnia 10 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim i art. 13 ustawy z dnia 29 marca 1963 r. o cudzoziemcach, w której stwierdził, że zezwolenie na stałe osiedlenie się w Polsce w ramach repatriacji wydaje właściwy miejscowo konsul RP jeszcze przed przybyciem zainteresowanego do Polski. W oparciu o powyższą uchwałę Trybunału Konstytucyjnego, międzyresortowy zespół do opracowania polityki repatriacyjnej opracował dokument "Zasady postępowania organów państwa w sprawach repatriantów", który stanowił merytoryczną podstawę do wydania w dniu 14 maja 1996 r. przez Radę Ministrów decyzji o przyjęciu zasad polityki państwa w sprawach repatriacji. Decyzja zakładała, że repatriacja miała mieć charakter indywidualny i miała być realizowana stopniowo. Przyjmując za punkt wyjścia wyżej opisana stwierdzenie Trybunału Konstytucyjnego co do kompetencji konsula, Rada Ministrów postanowiła, że uzyskiwanie wizy na przyjazd repatriacyjny będzie odbywało się w drodze postępowania dwustopniowego. Pierwszym etapem było uzyskanie przez cudzoziemca deklarującego polskie pochodzenie, zgody na pobyt stały w Polsce, wydawanej przez Ministra Spraw Wewnętrznych w trybie art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 29 marca 1963 r. o cudzoziemcach. Drugim etapem było uzyskanie przez tę osobę zezwolenia na stałe osiedlenie się w Polsce w charakterze repatrianta, udzielanego przez konsula w formie wizy na przyjazd repatriacyjny. Ponadto decyzja Rady Ministrów zastrzegała, że karta stałego pobytu była wydawana, kiedy osoba zainteresowana repatriacją będzie miała zagwarantowane w Polsce zamieszkanie i możliwość podjęcia stałej pracy. Gwarancją taką było zaproszenie z konkretnej gminy, która warunki takie zapewniała. Jednocześnie decyzja Rady Ministrów jednoznacznie rozstrzygnęła, że przybycie do Polski na podstawie wizy na przyjazd repatriacyjny oznaczało uzyskanie obywatelstwa polskiego z mocy prawa. W świetle powyżej powołanej decyzji Rady Ministrów z dnia 14 maja 1996 r. w sprawie przyjęcia zasad polityki repatriacyjnej państwa organ stwierdził, iż wnioskodawczyni i jej mąż nie skorzystali z jej postanowień. Mąż N. K. nie przekroczył granicy RP na podstawie zezwolenia na stałe osiedlenie się w Polsce w charakterze repatrianta, udzielanego przez konsula w formie wizy na przyjazd repatriacyjny i tym samym nie nabył obywatelstwa polskiego z mocy prawa z chwilą przekroczenia granicy RP. Dlatego też organ Il instancji stwierdził, iż wnioskodawczyni nie uzyskała zezwolenia na pobyt na terytorium RP jako małżonek repatrianta, gdyż w chwili przesiedlenia się do Polski jej mąż nie legitymował się wizą repatriacyjną i tym samym repatriantem nie był. Polskie obywatelstwo w trybie uznania za repatrianta nabył dopiero mocą decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2001 r.. Mając na względzie powyższe okoliczności, organ Il instancji nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] oraz uznania wnioskodawczyni za repatrianta i orzekł o utrzymaniu w mocy jej w mocy. Z decyzją tą nie zgodziła się N. K., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i zarzucając jej: 1. naruszenie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim w brzmieniu obowiązującym do dnia 27 grudnia 1997 r. i art. 111 ustęp 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r.o cudzoziemcach, przez błędne ustalenie, że rodzina wnioskodawczyni nie przyjechała do Polski w ramach repatriacji i jej członkowie nie uzyskali statusu repatrianta; 2. naruszenie art. 16 ust. 2a pkt 1 ustawy o repatriacji, przez błędne przyjęcie, że przepis ten dotyczy tylko małżonka repatrianta, który przekroczył granicę na podstawie wizy repatriacyjnej; 3. naruszenie obowiązków procesowych wynikających z art. 7 kpa, w zakresie ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na prawidłowe rozpoznanie sprawy przez zaniechanie czynności zmierzających do ustalenia polskiego pochodzenia wnioskodawczyni; 4. naruszenie art. 6 kpa, przez wydanie decyzji w oparciu o podstawy nie mające charakteru źródła prawa. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który jednak nie dotyczy przedmiotu niniejszej sprawy. Zdaniem Sądu skarga jest bezzasadna, a Sąd w całości podzielił ustalenia dokonane przez organy i przedstawioną przez nie ocenę prawną tych ustaleń, stąd też nie ma potrzeby ich powtarzania. Nie ulega wątpliwości, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała wszystkich z wymienionych w poszczególnych jednostkach redakcyjnych art. 16 ustawy o repatriacji przesłanek, które muszą być spełnione kumulatywnie. Skoro wnioskodawczyni nie kwestionowała okoliczności, że nie spełnia przesłanki określonej w art. 16 ust. 1 pkt 4 (tzn. nie przebywała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 144 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub przysługującego jej w związku z odbywaniem studiów prawa pobytu, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin), to odpada uznanie jej za repatrianta na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy. Z kolei w odniesieniu do podstawy określonej w art. 16 ust. 2 ustawy konieczne było wykazanie przez nią, iż jest osobą polskiego pochodzenia, czego jednak nie była w stanie udokumentować. Słusznie organ podniósł, że na potrzeby postępowania o uznanie za repatrianta w tym trybie koniecznym jest legitymowanie się decyzją właściwego miejscowo konsula w przedmiocie uznania za osobę polskiego pochodzenia. Wnioskodawczyni nie załączyła również do wniosku o uznanie za repatrianta dokumentów określonych w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji (tj. wydanych przez polskie władze państwowe lub kościelne, a także przez władze byłego [...], dotyczących wnioskodawczyni lub jej rodziców, dziadków lub pradziadków, albo innych, a w szczególności o rehabilitacji osoby deportowanej, zawierających wpis informujący o jej narodowości polskiej lub potwierdzających prześladowanie osoby ze względu na jej polskie pochodzenie) oświadczając, iż uległy one zniszczeniu. Podkreślić należy, że wbrew zarzutowi skargi, to na samej stronie spoczywał obowiązek wykazania jej polskiego pochodzenia. Z uwagi na niewykazanie powyższej przesłanki, w grę wchodziła jedynie podstawa określona w art. 16 ust. 2a ustawy o repatriacji. Jak jednak wynika z akt postępowania administracyjnego, mąż skarżącej uzyskał decyzję ówczesnego Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1998 r. o udzieleniu mu zezwolenia na pobyt stały (zamieszkanie) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wydaną na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 marca 1963 r. o cudzoziemcach. Zauważyć przy tym należy, że ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim w brzmieniu obowiązującym od 27 grudnia 1997 r. określała w art. 12 ust. 2, że repatriantem była osoba przybyła do Polski na podstawie wizy repatriacyjnej, której tryb i zasady udzielania określały przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach. Nie ulega więc wątpliwości, że mąż skarżącej nie przybył do Polski jako repatriant, choć w tym względzie funkcjonowały już wówczas stosowne regulacje. Na tej samej podstawie co mąż skarżącej, także ona sama uzyskała decyzję o udzieleniu jej zezwolenia na pobyt stały (zamieszkanie) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 1998 r.). W dalszej kolejności, Wojewoda [...] wydał decyzję z dnia [...] września 2001 r. o uznaniu męża skarżącej za repatrianta, zaś postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał jej obywatelstwo polskie. Istnienie powyższych aktów jednoznacznie wskazuje na tryb i podstawy ich wydania, jak również przesądza o ocenie sytuacji prawnej skarżącej i jej rodziny. Okoliczności tych nie można pomijać przy ocenie aktualnego wniosku. Inaczej rzecz ujmując, nie można domniemywać intencji przyjazdu rodziny skarżącej do Polski i rozpatrywać jej sytuację w oderwaniu od konkretnych okoliczności, w tym przypadku istniejących decyzji, które nie zostały wyeliminowane z obrotu w stosownym trybie. W ocenie Sądu słusznie zatem organy przyjęły, że w stosunku do rodziny skarżącej nie doszło do wszczęcia procedury repatriacyjnej. Wprawdzie w dacie składania przez stronę wniosku o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się i wydanie karty stałego pobytu ([...] sierpnia 1998 r.) nie funkcjonowała instytucja wizy repatriacyjnej określonej w późniejszej ustawie z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach, która weszła w życie 27 grudnia 1997 r., a kwestie uznania za repatrianta regulował art. 12 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim w brzmieniu obowiązującym do 26 grudnia 1997 r., to jednak dalsze czynności przedsiębrane przez skarżącą i jej męża oraz podejmowane w związku z tym przez organy administracji i władzy – wskazują na fakt, że rodzina strony nie przybyła do Polski jako repatrianci. Wszak w chwili wydawania mężowi strony wizy pobytowej (17 sierpnia 1998 r.), obowiązywała już powołana ustawa z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach, przewidująca wizy repatriacyjne. Stąd też w sprawie nie doszło do naruszenia zarzuconych w skardze przepisów prawa materialnego. Chybione są także zarzuty naruszenia wskazanych przepisów postępowania, w szczególności organy nie uchybiły wyrażonym w art. 7 kpa zasadom legalizmu (praworządności), prawdy obiektywnej, ani zasadą wyważania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Strona upatruje tego naruszenia w zaniechaniu czynności zmierzających do ustalenia jej polskiego pochodzenia, lecz jak to już wyżej wskazano, to do samej strony należało wykazanie tej okoliczności. Z kolei całkowitym nieporozumieniem jest zarzut oparcia decyzji na podstawie nie mającej charakteru źródła prawa. Organu obydwu instancji wskazały konkretne i właściwe przepisy zarówno prawa materialnego, jak i przepisy proceduralne, które stanowiły podstawę ich orzekania. Natomiast odniesienie się przez organ do decyzji Rady Ministrów z dnia 14 maja 1996 r. o przyjęciu zasad polityki państwa w sprawach repatriacji (stanowiącej jedynie akt prawa wewnętrznego), miało na celu jedynie przedstawienie założeń funkcjonującego wówczas trybu postępowania, co znalazło wyraz w zmianach ustawodawczych. Poza wyartykułowanymi w skardze, Sąd nie dopatrzył się innych naruszeń prawa, które uzasadniałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Dlatego też skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł w sentencji na podstawie art. 151 ppsa.