IV SA/Wa 3035/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi H. J. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] października 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. ustanowić dla H. J. radcę prawnego w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], 2. odmówić zwolnienia H. J. od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 3035/16 oddalił skargę H. J. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] października 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Równocześnie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawego lub adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach H. J. podał, że jest osobą samotną. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.672,00 zł netto miesięcznie. Majątek skarżącego stanowią dwie nieruchomości: działka rolna o powierzchni 0,7 ha, stanowiąca użytek zielony oraz działka rolna (ziemia uprawna) o powierzchni 0,25 ha. Wnioskodawca nie ma własnego mieszkania. Mieszka w lokalu wynajmowanym od gminy. Miesięczne koszty mieszkania wynoszą 100 zł. Poza tym H. J. ponosi następujące wydatki: energia elektryczna (100 zł), opał i gaz (300 zł miesięcznie), woda i ścieki (50 zł), leki (120 zł), żywność (500 zł), ubrania (125 zł), dojazdy do lekarza (70 zł), środki higieniczne i chemia gospodarcza (60 zł) oraz kredyt (300 zł). Jak wskazał skarżący, kredyt został zaciągnięty w związku z koniecznością poniesienia dotychczasowych kosztów sądowych (opłaty sądowe, apelacja, biegli, geodeci). Wnioskodawca złożył do akt sprawy wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 grudnia 2016 r. do 28 lutego 2017 r. We wskazanym okresie na rachunku nie odnotowano innych wpływów niż świadczenie emerytalne, przy czym jego wysokość wynosi nieco więcej niż podano w złożonym oświadczeniu, tj. 1.674,40 zł miesięcznie. Limit zadłużenia rachunku wynosi 3.800,00 zł. W każdym miesiącu suma obciążeń rachunku była wyższa niż suma uznań. Na koniec wskazanego okresu (28 lutego 2017 r.), 11 dni po zaksięgowaniu wpłaty emerytury (17 lutego 2017 r.), dostępne saldo wyniosło 687,52 zł. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jak wynika z treści powołanego przepisu, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący uiścił wpis od skargi w wysokości 200 zł (karta nr 16 akt sprawy). Była to najwyższa opłata sądowa, którą musiał on ponieść w przedmiotowej sprawie. Wysokość pozostałych opłat sądowych, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192; § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat nie będzie się wiązać z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Skarżący uzyskuje regularny dochód z emerytury w wysokości 1.674,40 zł miesięcznie. Dochód w takiej wysokości umożliwia mu wygospodarowanie – bez uszczerbku koniecznego utrzymania – 100 zł na opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy takiej samej kwoty na ewentualnie należny wpis od skargi kasacyjnej. Zauważając, że suma wykazanych przez wnioskodawcę wydatków (1.725 zł) przekracza wysokość pobieranego przez niego świadczenia, należy stwierdzić, że podane kwoty są uśrednionymi wielkościami. Niewątpliwie bowiem wysokość takich wydatków, jak koszty opału, czy dojazdów do lekarza, różni się w poszczególnych miesiącach. Zależy ona bowiem chociażby od pory roku, czy częstotliwości wizyt lekarskich. Biorąc przy tym pod uwagę, że przyznany skarżącemu w rachunku bankowym limit zadłużenia wynosi 3.800 zł - co oznacza, że do tej kwoty może on dokonywać na rachunku operacji, nieznajdujących pokrycia w aktualnie zdeponowanych na nim środkach - należy stwierdzić, że możliwości płatnicze skarżącego pozwalają mu tak zaplanować niezbędne wydatki, aby bez uszczerbku koniecznego utrzymania uiścić wszystkie opłaty sądowe w przedmiotowej sprawie, których wysokość – jak ustalono – nie przekroczy jednorazowo 100 zł. Zdolność skarżącego do poniesienia koszów sądowych w podanej wysokości potwierdza wysokość salda środków dostępnych na rachunku na koniec okresu ujętego w nadesłanych wyciągach, które wyniosło 687,52 zł. Wobec stwierdzenia, że H. J. nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, rozważenia wymagało, czy spełnia on warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Kluczowe dla prawidłowego zastosowania przesłanki wskazanej w tym przepisie jest ustalenie, jaką część kosztów skarżący może ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Jak wskazano, analizując dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, H. J. zapłacił już wpis od skargi, który był najwyższą opłatą sądową w przedmiotowej sprawie, inne zaś – ewentualnie należne opłaty – nie przekroczą kwoty 100 zł. Ustalono też, że możliwości płatnicze skarżącego nie dają podstaw do przyjęcia, że nie jest on w stanie poczynić oszczędności niezbędnych do uiszczenia tych opłat. Niemniej jednak, przy wysokości obciążeń gospodarstwa domowego kształtującej się na wykazanym przez skarżącego poziomie, należy stwierdzić, że nie jest on w stenie samodzielnie pokryć kosztów ustanowienia pełnomocnika. Chociaż obecnie - w okresie wiosennym – obniżą się wydatki na opał, to należy mieć na uwadze, że skarżący – poza typowymi wydatkami gospodarstwa domowego, jak koszty wyżywienia, ubrania, czy eksploatacji mieszkania, ponosi dodatkowo koszty zakupu leków i dojazdów do lekarza. Spłacany przez niego kredyt został natomiast zaciągnięty w związku z koniecznością poniesienia dotychczasowych kosztów sądowych, co uzasadnia uwzględnienie rat tego kredytu, jako wydatków o niezbędnym charakterze. W tej sytuacji, chociaż uzyskiwany dochód i limit kredytowy w rachunku bankowym, pozwalają H. J. na uiszczenie opłat sądowych, to nie dają możliwości wygospodarowania środków na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Ponieważ wnioskodawca nie dysponuje przy tym ani oszczędnościami, ani majątkiem, który mógłby przynieść mu dodatkowy dochód, należało mu przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.