IV SA/Wa 3044/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.) sędzia WSA Anna Sękowska, Protokolant sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi C. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. znak [...] o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku C. P. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczenia w B. z dnia [...] czerwca 1979r. znak [...] uchylającej decyzję Akt Własności Ziemi z dnia [...] września 1973 r. nr [...] wydaną przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. W uzasadnieniu Minister podał, że z dniem 1 stycznia 1992r. weszła w życie ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012r., poz. 1187). Zgodnie z art. 63 ust. 2 powołanej ustawy do ostatecznych decyzji, wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1975r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Natomiast w myśl art. 63 ust. 3 postępowanie administracyjne toczące się w sprawach, o których mowa w ust. 2, podlega umorzeniu. Przepis art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa uniemożliwia prowadzenie jakichkolwiek postępowań administracyjnych w sprawach uprzednio unormowanych ustawą z 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, na podstawie której wydane były decyzje zwane "aktami własności ziemi". Przy czym zakaz ów, obejmując m.in. przepisy dotyczące stwierdzenia nieważności, wyłącza stosowanie tych wszystkich przepisów, których zastosowanie mogłoby prowadzić do podważenia aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Wyłączenie możliwości poddania kontroli decyzji w trybach nadzwyczajnych rozciąga się na wszystkie decyzje dotyczące decyzji wydawanych na podstawie przepisów ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, w tym również w trybach nadzwyczajnych. Intencją ustawodawcy wyrażoną w art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa było wykluczenie możliwości kwestionowania tego co zostało rozstrzygnięte mocą decyzji (nie tylko decyzji uwłaszczeniowych) wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Regulacje zawarte w ww. art. 63 ust. 2 wykluczają możliwość kwestionowania czegoś, co miało służyć uporządkowaniu stosunków własnościowych bardzo często niejasnych, niejednoznacznych i prawnie skomplikowanych. W związku z tym Minister wskazał, że nie jest możliwe zbadanie zgodności z prawem decyzji Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczenia w B. z dnia [...] czerwca 1979r. znak [...], która uchyliła akt własności ziemi z dnia [...] września 1973r. i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Naczelnika Miasta i Gminy w Z.. W świetle powyższego organ orzekający w niniejszej sprawie zobowiązany był, bez analizowania kwestii zgodności z prawem tegoż aktu, odmówić wszczęcia postępowania. Na tę decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł C. P.. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie trwało 6 lat, a w tym czasie skarżący nie był informowany o przyczynach zwłoki. Wskazał również, że wyroki sądów administracyjnych powoływane przez organ nie znajdują zastosowania w jego sprawie, ponieważ akt własności ziemi z dnia [...] września 1973 r. nr [...], na który się powołuje, został uchylony a nie unieważniony i dlatego jest nadal wpisany jako właściciel w księdze wieczystej. Skarżący podał, że złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji uchylającej a nie stwierdzającej nieważność powołanego aktu własności ziemi, ponieważ to nic nie zmieni w księdze wieczystej ale da mu możliwość podzielenia gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] grudnia 2010 r. znak [...] o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku C. P. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczenia w B. z dnia [...] czerwca 1979 r. znak [...] uchylającej decyzję Akt Własności Ziemi z dnia [...] września 1973 r. nr [...] wydaną przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z.. Wskazać należy, że decyzja Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczenia w B. z dnia [...] czerwca 1979 r. została wydana m.in. na podstawie art. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Przepis art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 1187, ze zm.) stanowi, że do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a postępowanie toczące się w tych sprawach podlega umorzeniu. Taki stan prawny obowiązuje od dnia 1 stycznia 1992 r. Jak trafnie uznał Minister, w rozpoznawanej sprawie miał zastosowanie art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że na gruncie art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw, zgodnie z wolą ustawodawcy trybów nadzwyczajnych przewidzianych w postępowaniu administracyjnym w zakresie wzruszania ostatecznych decyzji (aktów własności ziemi) nie stosuje się, chociażby decyzje te były dotknięte takimi kwalifikowanymi wadami, które w innych sytuacjach niż uregulowane w tym przepisie, skutkowałyby stosowaniem tych trybów. Artykuł 63 ust. 2 ww. ustawy zawiera zakaz prowadzenia jakiegokolwiek postępowania administracyjnego w sprawach uprzednio unormowanych przepisami ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, na podstawie których wydane były rozstrzygnięcia zwane aktami własności ziemi. Oznacza to, że niektóre decyzje (akty własności ziemi) mimo kwalifikowanych wad będą funkcjonowały w obrocie prawnym, ponieważ w obowiązującym stanie prawnym nie ma podstaw prawnych do wzruszenia ostatecznej decyzji (aktu własności ziemi) w trybach nadzwyczajnych uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego, tj. w trybie wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności oraz uchylenia lub zmiany decyzji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 1998 r., sygn. akt II SA 627/98, publ. LEX nr 41779 i z dnia 13 maja 1999 r., sygn. akt II SA 569/99, publ. LEX nr 46213). Podkreślić należy, że powoływany przepis art. 63 był przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który nie dopatrzył się jego niezgodności z Konstytucją (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 lutego 2000 r., sygn. SK 13/98, publ. OTK 2000/1/5; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 maja 2000 r., sygn. akt SK 29/99, publ. OTK 2000/4/110). W uzasadnieniu wyroku z dnia 15 maja 2000 r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że akty własności ziemi przestały być wydawane w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Osoby zainteresowane dysponowały okresem ponad 10 lat na podjęcie stosownych kroków prawnych. Dalej Trybunał wywodził, że okres ten był wystarczająco długi, aby osoby, które uważały się za pokrzywdzone mogły dochodzić swoich praw oraz ewentualnie stosownego odszkodowania. Ponadto wprowadzone w 1991 r. ograniczenia były konieczne z uwagi na wartość, jaką jest stabilność stosunków prawnych oraz rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także na potrzebę ochrony praw nabytych przez osoby trzecie. Stwierdzić należy, że wyłączenie - w zakresie stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego - odnosi się do wszystkich decyzji ostatecznych wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Dotyczy zatem również kwestionowanej przez skarżącego w niniejszym postępowaniu decyzji Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczenia w B. z dnia [...] czerwca 1979 r. znak [...] uchylającej decyzję Akt Własności Ziemi z dnia [...] września 1973 r. Decyzja ta bowiem jest integralnie związana z aktem własności ziemi. Wzruszenie zatem decyzji o uchyleniu aktu własności ziemi prowadziłoby w istocie do zastosowania trybu nadzwyczajnego w stosunku do samego aktu własności ziemi. To natomiast w sposób oczywisty stałoby w sprzeczności z treścią wskazanego powyżej art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa. Dlatego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobligowany był wydać rozstrzygnięcie o charakterze procesowym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Nie mogą wpłynąć na treść rozstrzygnięcia zarzuty dotyczące przewlekłego prowadzenia przez organ postępowania. Rację ma skarżący, że w postępowaniu w niniejszej sprawie doszło do znacznego przekroczenia terminu na załatwienie sprawy o jakim mowa w art. 35 K.p.a., jednakże naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Na marginesie należy zauważyć, że z akt sprawy nie wynika, by skarżący w toku postępowania skorzystał ze środków mających na celu przymuszenie organu do załatwienia sprawy. Podnoszone zaś okoliczności, dotyczące wpisu do księgi wieczystej nie mogą mieć, ze względu na niedopuszczalność weryfikacji orzeczenia w trybach nadzwyczajnych, znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie dostrzegł również w zaskarżonych decyzjach takiego naruszenia prawa, które obligowałyby do uwzględnienia skargi z urzędu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.