IV SA/Wa 306/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant st. ref. Agnieszka Jastrzębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2017 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Wnioskiem z 30 czerwca 2016 r. I. S. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.; dalej: ustawa). Prezes IPN Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z [...] września 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.; dalej: K.p.a.), w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy odmówił wnioskodawcy potwierdzenia spełnienia przez niego warunków, o których mowa w art. 4 ustawy. W uzasadnieniu Prezes IPN przytoczył treść art. 4 ustawy, zgodnie z którym status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1. która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2. co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Następnie wskazano, że w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono materiały dotyczące strony, w tym m. in. materiały tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]", zawierające pisemne zobowiązanie do udzielania informacji pracownikowi SB w zakresie tematyki leżącej w jej zainteresowaniach, a także do pełnej realizacji zleconych mu zadań, a ponadto zobowiązanie do zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy wobec osób trzecich, a na okres współpracy przyjąć pseudonim "[...]" i tym pseudonimem sygnować pisemne informacje. Ponadto znalezione zostały opis rezultatu pozyskania i postanowienie o rozwiązaniu współpracy, z których wynikało, że strona przekazywała informacje uznane za wartościowe. W świetle powyższych materiałów Prezes IPN wskazał, że nie jest możliwym uznanie, iż wnioskodawca spełnia kryteria przyznania statusu działacza opozycji. Podkreślono przy tym, że rozstrzygnięcie takie nie neguje wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] marca 2016 r., dotyczącego wnioskodawcy, z treści którego wynika, że złożenie przez niego zobowiązania do podjęcia współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa nastąpiło w warunkach określonych w art. 31 § 2 Kodeksu karnego, albowiem w okresie tym cierpiał on na chorobę psychiczną. Prezes zaznaczył jednak, że przepis ustawy wiąże konsekwencje uznania lub braku uznania za działacza opozycji jedynie z faktem zachowania się bądź nie dokumentów świadczących o podjęciu współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Strona wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy, podkreślając w treści uzasadnienia wniosku, że współpraca ze Służba Bezpieczeństwa została nawiązana w warunkach wyłączenia świadomej oceny swoich czynów, spowodowanej choroba psychiczną, występowanie której potwierdziła opinia biegłych psychiatrów. Zaznaczono także ważną rolę strony w działalności związkowej w okresie początku lat 80-tych. Decyzją z [...] listopada 2016 r. nr [...] Prezes IPN utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września 2016 r. W uzasadnieniu Prezes IPN ponownie wskazał, że treść wydanego przez niego rozstrzygnięcia nie neguje przedstawionych przez stronę wyroków sądów powszechnych, albowiem były one wydawane w różnych postępowaniach, uregulowanych innymi aktami prawnymi i tyczącymi innych przesłanek. W niniejszym postępowaniu dotyczącym potwierdzenia spełnienia warunków uznania za działacza opozycji badana była wyłącznie okoliczność, czy w archiwach IPN zachowały się dokumenty zarówno wytworzone przez stronę, jak i wytworzone przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Takie dokumenty – w postaci zobowiązania z [...] sierpnia 1986 r. oraz opisu rezultatu pozyskania z dnia [...] sierpnia 1986 r. i postanowienia o rozwiązaniu współpracy z tajnym współpracownikiem z dnia [...] maja 1988 r. – zostały odnalezione, więc z mocy przepisu brak było możliwości wydania stosownego poświadczenia przez Prezesa. Ponownie zaznaczono, że nie jest przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu, czy strona faktyczne nawiązała współpracę z organami bezpieczeństwa. Powyższą decyzję I. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji wydanej w I instancji w całości. W skardze zarzucono naruszenie: – art. 7 k.p.a., art. 75 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób niewyczerpujący i dowolny, z pominięciem okoliczności powoływanych przez skarżącego a mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; – art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 K.p.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów skarżącego podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy podejmowaniu decyzji, a konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozpatrzenia sprawy; – art. 107 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób lakoniczny, uniemożliwiający merytoryczne ustosunkowanie się do stanowiska organu odwoławczego oraz jej instancyjną kontrolę; – art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji; – art. 4 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące utrzymaniem w mocy decyzji odmawiającej potwierdzenia I. S. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, podczas gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego winna skutkować ustaleniem, iż z uwagi na brak umyślności i zniesienie zdolności rozpoznania znaczenia czynu po stronie skarżącego w okresie przebywania w areszcie śledczym nie można wywodzić wniosku o wytworzeniu przezeń dokumentów bądź udziału przy ich wytworzeniu mającym cechy świadomego i zamierzonego działania. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718), określanej dalej jako P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym, w myśl art. 145 P.p.s.a., wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem [...] czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy. W contrario należy wywodzić, że osoba, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, nie może takiego statusu uzyskać. Jednocześnie z uwagi na kumulatywne ujęcie przesłanek z art. 4 pkt 1 i 2 przedmiotowej ustawy, wystąpienie jedynie przesłanki z art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji nie jest wystarczające do uzyskania statusu. W powyższym kontekście należy zaznaczyć, że fakt pozyskania w dniu [...] sierpnia 1986 r. wnioskodawcy do współpracy przez SB oraz rejestracji do nr [...] znalazł potwierdzenie w szczególności w zapisach w dzienniku rejestracyjnym WUSW [...] o sygn. [...], kartotece ogólnoinformacyjnej b. Wydziału "C" [...]. Ponadto z akt sprawy należy wnosić, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono m.in. materiały tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]", sygn. [...], w tym dokument wytworzony przez wnioskodawcę w czasie pobytu w Areszcie Śledczym w [...], tj. zobowiązanie z dnia [...] sierpnia 1986 r. do udzielania informacji pracownikowi SB w zakresie tematyki leżącej w jej zainteresowaniach, a także do pełnej realizacji zleconych mu zadań oraz dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora. Jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji wskazane dokumenty spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co stanowi negatywną przesłankę do wydania decyzji potwierdzającej, że I. S. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Odnośnie do argumentacji skarżącego należy zwrócić uwagę, na ograniczony zakres działania Prezesa IPN, którego zadaniem jest wyłączenie ustalenie, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby, spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było więc wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Taka okoliczność została stwierdzona. Stanowi ona negatywną przesłankę do uznania wniosku skarżącego za zasługujący na uwzględnienie (a contrario art. 4 pkt 2 ustawy, o czym była wyżej mowa), niezależnie od subiektywnej oceny tej przesłanki dokonanej skarżącego. Okoliczność współpracy jest kryterium obiektywnym a jednocześnie wystarczającym do stwierdzenia, że brak jest możliwości uznania osoby współpracującej za działacza opozycji. Ustawodawca nie uzależnił prawnego znaczenia tej okoliczności w powyższym kontekście od jakiegokolwiek innego aspektu np. motywów podjęcia współpracy. Zaś motywy i charakter postępowania skarżącego, oraz dokonanie oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w innym postępowaniu, tj. postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez Sąd w rozpatrywanej sprawie. Ze względu na ograniczony zakres właściwości rzeczowej, Prezes IPN w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji organ nie mógł oceniać całej działalności wnioskodawcy, ani analizować dowodów w postaci zeznań świadków. Organ nie badał bowiem faktów, a jedynie sprawdzał, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Nie można również organowi zasadnie zarzucić, że organ pominął w swych rozważaniach najistotniejszą okoliczność podnoszoną przez wnioskodawcę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. jednoznaczne ustalenia Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział Karny w sprawie o sygn. [...] oraz Sądu Apelacyjnego w [...] [...] Wydział Karny w sprawie o sygn. [...], potwierdzające chorobę psychiczną wnioskodawcy i brak rozeznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem w powołanym okresie, a tym samym - niemożność przypisania I. S. podjęcia współpracy z organami bezpieczeństwa państwa jako tajny współpracownik w myśl art. 3a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz.U. z 2013 r., poz. 1388). Prezes IPN nie podważył ustaleń Sądów dotyczących stanu zdrowia wnioskodawcy w momencie podjęcia współpracy z SB, w okresie jej trwania, okoliczności jej zakończenia i późniejszej działalności związkowej, bowiem istnieje rozdzielność rzeczowa przedmiotów obu postępowań. Sądy badały działalność I. S. i oceniały jej charakter z punktu widzenia okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 2015, poz. 1583, z późn. zm.), co nie jest przedmiotem postępowania organów ocenianego przez Sąd. Ustawodawca nie upoważnił również Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej do badania czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów. Dlatego też za zasadne należy uznać stanowisko, że ustalenia ww. Sądów wskazujące, iż w czasie współpracy z organami bezpieczeństwa wnioskodawca był osobą chorą psychicznie i nie miał zdolności rozpoznawania znaczenia czynu, nie mogą stanowić przesłanki stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Twierdzenia skarżącego są zatem irrelewantne dla sprawy. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procesowych, w tym art. 7, art. 8 i 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Biorąc pod uwagę wymogi procesowe stwierdzić należy, że organ dołożył wystarczających starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizował wnikliwie sprawę we wszelkich jej aspektach, odnosząc się do elementów zawartych we wniosku skarżącego. Tym samym uczyniły zadość wymogom wynikającym z przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a., opierając swoją ocenę na przekonujących podstawach, przedstawiając argumentację w swoich rozstrzygnięciach. Organ opisał stan prawny oraz treść odnalezionych dokumentów wskazując przy tym jednoznacznie, które z nich zakwalifikował, jako wytworzone przez wnioskodawcę, a które jako wytworzone jedynie przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora. Organ ustosunkował się również do znaczenia prawnego ustaleń Sądu Okręgowego w [...] w sprawie o sygn. [...] oraz Sądu Apelacyjnego w [...] w sprawie o sygn. [...], zasadnie wyjaśniając z jakiego powodu nie mogły zostać uwzględnione jako dowód w postępowaniu, mającym na celu stwierdzenie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.