IV SA/Wa 3062/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia referendarza sądowego z 17 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego – A. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżąca podała, że nie osiąga dochodu i oczekuje na operację. Wskazała, że nie ma jakichkolwiek nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. W rubryce nr 6 formularza wniosku (stan rodzinny) wpisała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jednocześnie jednak, jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, wymieniła małoletnią córkę (J. P.) oraz męża (G. P.), zaznaczając, że pozostaje z nim w separacji faktycznej. W uzasadnieniu wniosku podała ponadto, że jej dochód w 2016 r. wyniósł 5.981 zł. Dołączyła do wniosku kopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o dochodzie członka rodziny, zgodnie z którym A. P. w roku podatkowym 2016 osiągnęła dochód w wysokości 5.981,00 zł. Referendarz sądowy wezwał Skarżącą do uzupełnienia złożonych informacji poprzez nadesłanie wyciągów z wszelkich posiadanych przez A. P. rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy oraz oświadczenia o źródłach utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania. Ponadto referendarz wezwał do przedstawienia zaświadczenia dotyczącego udzielanej Skarżącej pomocy społecznej, jak również wyjaśnienia sytuacji osobistej pod kątem tego, z kim faktycznie skarżąca prowadzi obecnie gospodarstwo domowe, a także, czy prowadzone było lub jest postępowanie o orzeczeniu separacji lub rozwodu. W odpowiedzi, w piśmie z 15 maja 2017 r., A. P. wskazała, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata ze względu na fakt, że H. C. otrzymała zaświadczenie od lekarza zwalniające od stawiennictwa przed sądem do 30 czerwca 2017 r. oraz ze względu na fakt, że skarżąca w czerwcu 2017 r. będzie przyjęta do szpitala. Wnioskodawczyni podała też, że ZUS od dwóch lat prowadzi postępowanie w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy. Oświadczyła, że samodzielnie powadzi gospodarstwo domowe i ponownie wykazała dochód za 2016 r. w wysokości 5.981 zł. Do pisma dołączono: 1) kopię informacji poradni rehabilitacyjnej z 2 maja 2017 r., z której m.in. wynika, że skarżąca została zakwalifikowana do leczenia operacyjnego choroby [...], a termin przyjęcia do szpitala ustalono na 19 czerwca 2017 r.; 2) kopię pisma A. P. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2017 r. dotyczącego postępowania w sprawie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy oraz 3) kopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] lutego 2017 r. Ponadto, przy piśmie z 17 maja 2017 r., skarżąca złożyła do akt sprawy kopię zaświadczenia lekarskiego z [...] maja 2017 r. o niemożności stawienia się przez A. P. w [...].maja 2017 r. w Sądzie Rejonowym [...] z powodu choroby. Przy piśmie z 11 października 2017 r. nadesłała natomiast kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] października 2017 r. zaliczającego A. P. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Postanowieniem z 17 stycznia 2018 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności zaznaczono, że z uwagi na treść zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych. Powoduje to bezprzedmiotowość postępowania w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych i skutkuje jego umorzeniem w tym zakresie. Natomiast w kwestii przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika referendarz swoją odmowę uzasadnił niewystarczającymi do dokonania oceny możliwości płatniczych Skarżącej informacjami przez nią przekazanymi. Dane przedstawione w treści wniosku z 10 marca 2017 r. okazały się zbyt skąpe dla dokonania tej oceny, będącej podstawą ewentualnego przyznania prawa pomocy. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie referendarza Skarżąca w istocie uchyliła się przed przedstawieniem potrzebnych referendarzowi informacji, przesyłając dokumenty świadczące o jej stanie zdrowia. W takim stanie sprawy zdaniem referendarza nie została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. We wniesionym sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżąca wniosła o jego uchylenie, zarzucając naruszenie przepisów prawa wspólnotowego i przywołując szereg orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jednocześnie ponownie zaznaczyła, że jest osobą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności – załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] października 2017 r. – a jej źródłem utrzymania jest stypendium dla osób niepełnosprawnych w kwocie 400 zł. miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Przechodząc do oceny postanowienia referendarza z 17 stycznia 2018 r., Sąd w pierwszej kolejności stwierdza, że prawidłowe było umorzenie postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, wobec ustawowego zwolnienia skarżących od ich ponoszenia w sprawach, do których zalicza się także niniejsza skarga. Odnosząc się zaś do kwestii odmowy ustanowienia pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata, zauważyć należy, że powodem odmowy było niedostatecznie udokumentowanie okoliczności braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Skarżąca przedstawiła skąpe informacje dotyczące struktury swoich przychodów oraz wydatków, do tego jej deklaracje różnią się w zależności od etapu postępowania – na etapie złożenia formularza wskazała brak jakichkolwiek przychodów, a w sprzeciwie wskazała, że jej jedynym dochodem jest stypendium w wysokości 400 zł., co nie zostało również w żaden sposób udokumentowane. Ponadto Skarżąca w dalszym ciągu nie wyjaśniła okoliczności, które stanowiły powód odmowy przyznania przez referendarza prawa pomocy. Brak jest danych dotyczących prowadzenia gospodarstwa domowego – czy jest prowadzone wspólnie z matką (H. C.) i córką (J. P.), brak także przedstawienia kosztów utrzymania. Nie wyjaśniono także sytuacji związku małżeńskiego, a oświadczenie o "faktycznej separacji" nie ma żadnej mocy dowodowej i znaczenia dla rozpatrzenia sprawy wobec braku takiej instytucji w prawie polskim. Nie nadesłano także wyciągów z prowadzonych rachunków bankowych, ani nawet informacji, czy są one prowadzone, co jest konieczne dla choćby próby dokonania oceny wysokości zasobów pieniężnych, jakimi dysponuje Skarżąca. Podkreśla ona i szczegółowo dokumentuje zły stan zdrowia. Nie jest to okoliczność kwestionowana i oczywiście może mieć wpływ na ocenę sytuacji majątkowej, nie będzie jednak wyłącznym powodem, dla którego zostałoby udzielone prawo pomocy, jak zdaje się oczekiwać Skarżąca. Odnosząc się do treści sprzeciwu i podniesionego zarzutu naruszenia przepisów wspólnotowych, Sąd pragnie zauważyć, że brak jest w porządku prawnym polskim i europejskim przepisu, który nakazywałby bezwzględną reprezentację w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, o którego przyznanie Skarżąca wnioskuje. Ponadto przyznanie prawa pomocy zostało na mocy przepisów uzależnione, jak już wykazano na wstępie, od wykazania, że nie jest się w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Jak już wyżej wspomniano, Skarżąca powyższej okoliczności nie wykazała, wskutek własnych zaniechań. Pomimo zawarcia stosownych pouczeń o treści przepisów, nie odpowiedziała w sposób prawidłowy na wezwanie referendarza. Pomimo, iż właśnie ten brak odpowiedzi był przyczyną odmowy ustanowienia dla niej pełnomocnika, w sprzeciwie nie przedstawiła żądanych informacji i dokumentów, ograniczając się jedynie do nieudokumentowanego i sprzecznego z wcześniejszymi oświadczenia dotyczącego wysokości osiąganego przychodu. Referendarz sądowy, a także Sąd, podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy opierać się może jedynie na materiałach przedstawionych przez wnioskującą stronę skarżącą. To na niej spoczywa obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jeśli zarówno przed referendarzem, jak i przed Sądem, Skarżąca uchyla się przed pełnym wykazaniem swojej sytuacji majątkowej, uniemożliwia to jakąkolwiek ocenę wniosku pod kątem jego zasadności, a tym samym niemożliwe jest jego pozytywne rozpatrzenie. W tak ustalonym stanie rzeczy postanowienie referendarza sądowego, jako prawidłowe, nie zasługuje na uchylenie, a odmowa przyznania prawa pomocy została prawidłowo uzasadniona. W świetle wszystkich powyższych okoliczności, Sąd podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.