IV SA/Wa 307/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego - oddala skargę - Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2010 r. - zaskarżoną skargą przez J. S. (zwanego dalej: skarżącym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - uchylił decyzję Konsula RP w W. z [...] października 2010 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie o unieważnienie dokumentu paszportowego i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości jako bezprzedmiotowe. Stan sprawy przedstawia się następująco: J. S. wniósł o unieważnienie dokumentu paszportowego z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy polskiej wydanego po dniu 13 grudnia 1981 r. i unieważnienie - anulowanie wpisu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy polskiej. Wniosek ten wpłynął do organu 21 października 201 Or. Konsul RP w W. odmówił wszczęcia postępowania. Przywołał treść art. 60 ust. 2 ustawy o dokumentach paszportowych z dnia 13 lipca 2006r. (Dz. U. Nr 143, poz. 1027, ze zm.), który stanowi, iż do postępowań w sprawie wydania, odmowy wydania lub unieważnienia paszportu wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed 28 sierpnia 2006r., stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1959r. o paszportach (Dz. U. z 1967r., Nr 17, poz. 81). Zatem Konsul, w sytuacji więc gdy wniosek dotyczy unieważnienia paszportu wydanego w osiemdziesiątych latach, czyli na podstawie ww ustawy z 1959r., nie posiada uprawnień do orzekania czy taki paszport wydany został zgodnie z obowiązującą wówczas ustawą. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji - po rozpoznaniu odwołania skarżącego - decyzja z [...] grudnia 2010r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie toczące się przez tym organem jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż o przepisach jakie mają zastosowanie w sprawie decyduje data złożenia przez skarżącego wniosku o unieważnienie paszportu, a nie data wydania tego dokumentu. Będą to zatem przepisy ustawy o dokumentach paszportowych, albowiem postępowanie w sprawie unieważnienia paszportu wydanego skarżącemu w czerwcu 1882r. należy uznać za wszczęte 21 października 2010r. (wpływ wniosku skarżącego). Oznacza to, iż art. 60 ust. 2 ustawy o dokumentach paszportowych nie znajduje zastosowania w sprawie. Wniosek strony winien zostać rozpoznany na podstawie przepisów ww ustawy. Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, iż organ administracji nie mógł odmówić wszczęcia postępowania zwykłego. W tym stanie rzeczy decyzję organu pierwszej instancji należało uchylić. Dalej organ odwoławczy wskazał, iż art. 138 § 1 pkt 2 (w zw. z art. 105 § 1) K.p.a. obliguje organ do uchylenia zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania przed tym organem, jeżeli w sprawie wystąpi przesłanka bezprzedmiotowości. Mając na względzie powyższe organ stwierdzi, iż paszport będący przedmiotem wniosku skarżącego o unieważnienie wydany w 1982r. utracił ważność 15 czerwca 1983r. Zaś niezbędną przesłanką do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie unieważnienia dokumentu paszportowego jest fakt pozostawania tego dokumentu w obiegu prawnym (tzn. dokument ten musi być ważny). W efekcie stwierdzono, że postępowanie w sprawie unieważnienia kwestionowanego przez skarżącego dokumentu paszportowego nosi znamię bezprzedmiotowości i jako takie podlega umorzeniu. W tej sytuacji nie ma również podstaw do dokonywania jakichkolwiek zmian w jego treści, w tym unieważnienia - anulowania wpisu "z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy polskiej". Wszelkie bowiem wpisy dokonane w książeczce paszportowej straciły ważność z dniem utraty ważności paszportu. J. S. w skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przeprowadzenie postępowania o unieważnienie paszportu oraz zwrot kosztów postępowania. Nadto ewentualne przesłuchanie skarżącego za pośrednictwem Konsula oraz "wezwanie" do sprawy akt dotyczących jego osoby znajdujących się w MSWiA Wydział Spraw Obywatelskich, MSZ bądź w Konsulacie RP. Domagając się unieważnienia paszportu, chce naprawienia krzywd z wymuszonej z emigracji z Polski. Opuścił kraj wskutek represji, szykan i gróźb funkcjonariuszy SB i MO, o czym mogą świadczyć akta w IPN, w tym akta z internowania. Skarżący podkreślił, iż składając wniosek o paszport nie działał w swobodzie tak złożonego oświadczenia woli. Działania te były objęte bezprawiem i jako takie winny zostać uchylone lub unieważnione. Skarżący wskazał, iż dopiero w chwili odbioru paszportu dowiedział się, że nie ma powrotu do Polski. Nadto nie zgadza się z argumentacją Ministra dotyczącą bezprzedmiotowości postępowania z powodu utraty ważności paszportu. Z drugiej strony gdyby podzielić argumentację organu, to winien on uznać w tej decyzji, iż wydawane wówczas paszporty były nieważne od chwili ich wystawienia, ponieważ obowiązująca wówczas ustawa nie przewidywała paszportów "z prawem jednokrotnego przekroczenia". Skarżący również zauważył, iż powołane przez organ orzeczenie sądu administracyjnego jest nieadekwatne do jego sytuacji, gdyż dokument skarżącego istnieje jako dokument paszportowy i jako taki wywołał skutki prawne i faktyczne dla niego jako pokrzywdzonego i rodziny, co nie pozbawia go możliwości domagania się jego unieważnienia w trybie K.p.a. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji - w odpowiedzi na skargę - wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, iż decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2010 r. odpowiada prawu. Paszport jest aktem administracyjnym i ustawa o dokumentach paszportowych przewiduje szczególny środek kwestionowania tego rodzaju aktu. W myśl art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o dokumentach paszportowych, dokument paszportowy podlega unieważnieniu, jeżeli został wydany z naruszeniem przepisów ustawy. Unieważnienie dokumentu paszportowego - zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o dokumentach paszportowych - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Treść powyższych regulacji wskazuje na możliwość żądania unieważnienia paszportu, niemniej jednak dokument taki musi istnieć. Innymi słowy unieważnienie paszportu w oparciu o przesłanki ustawowe jest uprawione jedynie wówczas, gdy paszport pozostaje w obiegu prawnym, jest ważny. Ustawa o dokumentach paszportowych w art. 32, art. 33 i art. 34 określa okres ważności paszportów poszczególnych kategorii (paszportu, paszportu tymczasowego, paszportu dyplomatycznego i paszportu służbowego). W sytuacji więc, gdy upłynął okres, na jaki paszport został wystawiony, traci rację bytu żądanie jego unieważnienia w trybie jaki przewiduje ustawa o dokumentach paszportowych. Postępowanie administracyjne zainicjowane takim żądaniem wobec nieistnienia przedmiotu rozstrzygnięcia jako bezprzedmiotowe winno zostać umorzone. Stosownie bowiem do art. 105 § 1 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania przez organ zaskarżonej decyzji), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Z przedstawionego stanu sprawy wynika, iż skarżący wyraźnie domagał się unieważnienia paszportu wydanego mu po 13 grudnia 1981 r., w tym i wpisu "z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy". Organ pierwszej instancji błędnie uznał, iż w postępowaniu tym winny znaleźć zastosowanie przepisy ustawy z 1959r. o paszportach, jako że wniosek dotyczy paszportu wydanego w osiemdziesiątych latach i on nie jest uprawniony do orzekania w przedmiocie wniesionego podania. Minister z kolei - stosownie do poczynionych powyżej wywodów - prawidłowo uznał, iż niezbędną przesłanką do wydania decyzji w przedmiocie unieważnienia dokumentu paszportowego jest jego pozostawanie w obiegu prawnym. Tymczasem paszport serii [...] numer [...] wydany skarżącemu w 1982r. przez Naczelnika Wydziału Paszportów KW/MO w K. utracił ważność 15 czerwca 1983r., a wraz z nim wszystkie dokonane w treści tego dokumentu wpisy. W zaistniałym stanie sprawy Minister również prawidłowo stwierdził po pierwsze, że decyzja Konsula o odmowie wszczęcia postępowania, jak i jej motywy naruszają prawo; po drugie, że w postępowaniu zainicjowanym podaniem skarżącego o unieważnienie opisanego paszportu, na skutek tego że przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie prawnie nie istnieje, zaszła klasyczna postać bezprzedmiotowości. W konsekwencji działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Mając powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzji została wydana zgodnie z zastosowanymi przepisami. W kontekście treści skargi wskazać należy, iż przedmiotem kontroli sądu administracyjnego była wyłącznie legalność zaskarżonej decyzji, czyli zgodność z prawem. Zatem argumentacja skargi w przeważającej części - choć zrozumiałe że dla skarżącego istotna, wzbudzająca poczucie krzywdy, budząca emocje - jako niezwiązana z istotą sprawy musiała pozostać poza sferą oceny dokonywanej przez Sąd. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia organu odwoławczego i uznanie go za zgodne z prawem, Sąd nie czynił rozważań w kontekście dopuszczalności i zasadności wniosków sformułowanych w skardze o przesłuchanie skarżącego i dopuszczenie dowodu ze wskazanych w skardze akt sprawy. Na marginesie wskazać należy, w związku z uwagą skarżącego, że sprawa związana z unieważnieniem paszportu nie pozbawia go możliwości żądania jego unieważnienia w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego, iż w świetle przepisów ustawy z 1959 r. o paszportach nie była wydawana decyzja o wydaniu paszportu. Uwzględnienie wniosku o wydanie paszportu następowało przez wydanie aktu administracyjnego jakim był paszport, którego nie można utożsamiać z decyzją administracyjną. Tymczasem z obrotu prawnego - w trybie i na zasadach określonych w K.p.a. (postępowanie nieważnościowe) - można jedynie wyeliminować istniejącą w tym obrocie decyzję administracyjną. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.