IV SA/Wa 31/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, asesor WSA Jakub Linkowski, Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2005 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz W. K. kwote 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego; III. nakazuje pobrać od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 200 zł (dwieście), tytułem wpisu od skargi, od uiszczenia którego skarżąca była zwolniona. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1999 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta J. z dnia [...] maja 1976 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości obejmującej działkę nr [...] w obrębie [...] o powierzchni 0,5725 ha, położoną w J., stanowiącą własność W. K. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że przejęcie opisanej wyżej nieruchomości nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Stosownie do art. 1 powołanej ustawy właściciel gospodarstwa rolnego mógł przekazać na własność Państwa nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa w zamian za rentę lub spłaty pieniężne. W. K., jak wynika z wyciągu z księgi wieczystej KW nr [...], sporządzonego przez Państwowe Biuro Notarialne w J. w dniu 27 kwietnia 1976 r., była jedyną właścicielką działek nr [...] i [...]. Wnioskiem z dnia 3 maja 1976 r. właścicielka zwróciła się o przejęcie części gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,57 ha. Uwzględniając ten wniosek Prezydent Miast J. decyzją z dnia [...] maja 1976 r. przejął część gospodarstwa rolnego W. K. oraz ustalił wartość przejętej nieruchomości, na podstawie obowiązujących wówczas przepisów o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, na kwotę 16. 943 zł. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, że pomimo braku jakichkolwiek przeszkód do wcześniejszego zakwestionowania decyzji o przejęciu części gospodarstwa rolnego, właścicielka nie zaskarżyła jej w ustawowym terminie, co oznacza, że zgadzała się z jej treścią. W ocenie organu odwoławczego oświadczenie woli W. K. o po przejęciu na własność Państwa części jej gospodarstwa rolnego nie było dotknięte wadą, w rozumieniu art. 87 kodeksu cywilnego. W związku z tym brak jest podstaw do stwierdzenia, że decyzja o przejęciu nieruchomości skarżącej na własność Państwa została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Wojewoda zasadnie przyjął, że W. K., która nie wniosła odwołania od decyzji o przejęciu nieruchomości, godząc się przez wiele lat ze wszystkimi zawartymi w niej ustaleniami i stwierdzeniami, akceptowała powstałą sytuację prawną. Skargę na powyższą decyzję wniosła W. K. Skarżąca podniosła, że przejęcie nieruchomości stanowiło zalegalizowanie wcześniejszych, bezprawnych działań kółka rolniczego, które wbrew jej woli zajęło część, należącego do niej gospodarstwa rolnego. Na rozprawie w dniu 11 maja 2005 r., działający w związku z przyznaniem W. K. prawa pomocy, pełnomocnik skarżącej zarzucił, że zaskarżona decyzja zapadła bez wyjaśnienia, czy zgodę na przejęcie nieruchomości skarżącej, wyraził jej małżonek. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania - art. 7, art. 77§1 i art. 107§3 k.p.a. Organy orzekające w sprawie nie poczyniły bowiem ustaleń mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Argumenty zawarte w motywach decyzji obu instancji wskazują, iż oceniały one jedynie, czy wniosek skarżącej dotyczący przejęcia części gospodarstwa rolnego był wadliwy i czy w związku z tym istnieją podstawy do przyjęcia, że kwestionowana decyzja Prezydenta Miasta J. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Organy obu instancji, odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu części gospodarstwa rolnego na własność Państwa, nie wyjaśniły natomiast, czy przejęcie nieruchomości skarżącej nastąpiło za zgodą jej małżonka, a także czy po przejęciu części gospodarstwa rolnego, na pozostałej części można nadal prowadzić towarową produkcję rolną. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogą być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Przy czym zgoda małżonka nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania (art. 3 ust. 2 ustawy). Z akt sprawy wynika, że w dacie składania wniosku o przejęcie części gospodarstwa rolnego W. K. była zamężna. Wskazuje na to treść samego wniosku. Jednakże ani z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, ani z treści decyzji Prezydenta Miasta J. nie wynika, by mąż skarżącej wyraził zgodę na przekazanie na własność Państwa części gospodarstwa rolnego. Podkreślenia wymaga, że zgoda małżonka była konieczna także w wypadku przekazania nieruchomości stanowiącej odrębną własność drugiego małżonka. Nie można jednocześnie wykluczyć, że w sprawie zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. i w związku z tym wspomniana zgoda nie była wymagana. Rozważenie wskazanej okoliczności, w kontekście zaistnienia podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 6 maja 1976 r., określonej w art. 156§1 pkt 2 k.p.a. było obowiązkiem organów orzekających w sprawie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem badania w postępowaniu nadzorczym była decyzja o przejęciu części gospodarstwa rolnego. Podnieść należy, że przejęcie przez Państwo części nieruchomości mogło nastąpić wówczas, gdy na pozostałej części gospodarstwa można było nadal prowadzić towarową produkcję rolną ( art. 28 ust. 2 ustawy). W toku postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta J. z dnia [...] maja 1976 r. organy obu instancji nie badały, czy wskazana przesłanka była spełniona. Ma to o tyle istotne znaczenie, że nieruchomość skarżącej obciążona była prawem dożywocia, ustanowionym na rzecz S. K., o czym świadczy treść wyciągu z księgi wieczystej. Stosownie do art. 5 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. nieruchomości obciążone dożywociem mogły być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą dożywotnika. Wyjątek od wskazanej reguły ustanowiony został w art. 28 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym zgoda dożywotnika nie była wymagana, jeżeli na pozostałej części gospodarstwa można nadal było prowadzić towarową produkcję rolną. W badanej w postępowaniu nadzorczym decyzji brak jest jakiejkolwiek wzmianki na temat zgody dożywotnika na przekazanie nieruchomości na własność Państwa, jak też wskazania przesłanek zwalniających od uzyskania takiej zgody. Organy obu instancji pominęły także tę okoliczność i nie rozważyły, czy może ona stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta J. Wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy wyjaśnić i rozważyć, czy pominięcie przez Prezydenta Miasta J. wskazanych okoliczności - zgody małżonka skarżącej na przekazanie nieruchomości, ustalenia, czy pozostała część gospodarstwa rolnego pozwalać będzie na prowadzenie towarowej produkcji rolnej, stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 1976 r. z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Mając na uwadze, że W. K. korzystała z prawa pomocy w zakresie całkowitym oraz uwzględniając wynik sprawy Sąd, na podstawie art. 223§2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nakazał pobrać od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wpis od skargi, od uiszczenia którego skarżąca była zwolniona.