IV SA/Wa 3151/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w 6 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi E.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy E. P. (skarżący) wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2017 r. w przedmiocie zwrotu podania. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł, skarżący w terminie do dokonania tej czynności zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy,. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF z dnia 22 grudnia 2018 r. wynika, że skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem. Jest współwłaścicielem (wraz z synem) domu o pow. 129 m2. Wskazał, ze uzyskuje dochód w wysokości 1900 zł netto miesięcznie. W rubryce dot. wydatków wpisał: "Koszty poniesione na mieszkanie (jest to dom samodzielny), opał, koszty remontowe, koszty leczenia, rehabilitacji". Zarządzeniem z dnia 5 marca 2018 r. skarżący został wezwany do: a) nadesłania wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią dokonywanych w tym okresie operacji i bilansem); ewentualnie do złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków, kont bankowych; b) nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego dochodu (np. kopii aktualnej decyzji o waloryzacji świadczenia emerytalnego), c) wskazania kwot i udokumentowania wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne (przeciętnie w miesiącu), d) do złożenia oświadczenia, czy syn R. P. (tj. osoba wskazana przez skarżącego w rubryce nr 6 formularza PPF jako pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym): - uzyskuje jakiekolwiek dochody – jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (należy przedłożyć stosowane zaświadczenie w tym zakresie, np. z zakładu pracy o wysokości zarobków), - jeżeli nie – należy wskazać jakie są źródła jego utrzymania (zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych), ewentualnie należy przedłożyć zaświadczenie z urzędu pracy o posiadaniu przez niego statusu osoby bezrobotnej, lub dokumentów, których wynika, że jest niezdolny do pracy; - czy posiada jakikolwiek majątek (nieruchomości, zasoby pieniężne), jeżeli tak, należy wykazać jaki, - czy posiada rachunki i konta bankowe - jeżeli tak należy przedłożyć wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, jeżeli nie posiada – należy przedłożyć oświadczenie o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych W odpowiedzi na to wezwanie skarżący w piśmie z dnia 27 kwietnia 2018 r. oświadczył, że: - koszty utrzymania domu ponosi w połowie on, a w połowie syn; - nie posiada rachunków, kont bankowych; - syn prowadzi małą firmę, nieznane są mu jego dochody; - wydatki skarżącego wynoszą ok. 1400 zł, reszta (600 zł) jest wydawana na wyżywienie. Do pisma dołączył: - faktury za olej opałowy wystawione na nazwisko syna (R. P.) (22 listopada 2017 r. nastąpiła sprzedaż oleju napędowego za kwotę 2070,90 zł; 22 stycznia 2018 r. – za kwotę 2179,30 zł; 9 marca 2018 r. – za kwotę 1614,60 zł), - faktury za wodę wystawione na nazwisko syna: za okres od 28 października 2017 r. do 22 stycznia 2018 r. w wysokości 313,56 zł; za okres od 23 stycznia 2018 r. do 29 marca 2018 r. – w wysokości 253,10 zł., - rachunek R. P. za telefon w wysokości 45 zł, - potwierdzenie przelewu dokonanego przez R. P. w dniu 9 stycznia 2018 r. kwoty 1 146,85 zł na rzecz [...] S.A. BOK P., - fakturę wystawioną na E. P. za energię elektryczną w kwocie 742, 57 zł (należność za okres od 2 czerwca 2017 r. do 4 grudnia 2017 r.), - decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2018 – w wysokości 310 zł; - decyzję waloryzacyjną ZUS, z której wnika, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2026,02 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a."), strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Art. 243 i nast. cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidują możliwość ubiegania się przez osobę fizyczną o przyznanie prawa pomocy, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym podmiot wnoszący skargę do sądu musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Z tego punktu widzenia przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. Rozpatrując niniejszy wniosek, należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek pełnych kosztów postępowania. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Analiza treści powołanego wyżej przepisu wskazuje, że wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody (m.in. z dokumentów źródłowych świadczących o krytycznej sytuacji finansowej), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Rozpatrując przedmiotowy wniosek należy także mieć na uwadze, że wpis od skargi wynosi 100 zł. Inne, ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżący może być zobowiązany na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niego wyniku sprawy - to np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – również w wysokości 100 zł. Należy jednak podkreślić, że opłaty te mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie że skarżącego spełnia przesłanki uprawniające do udzielenia mu prawa pomocy, nie został przez niego spełniony. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z synem, nie podał jednak czy uzyskuje on jakiekolwiek dochody. Skarżący wskazał jedynie swój dochód (1900 zł netto) oraz wymienił wydatki - koszty utrzymania domu, opał, koszty remontowe, lecenia i rehabilitacji - nie podając jednak ich wysokości. W tej sytuacji konieczne było wezwanie do uzupełnienia wniosku – przede wszystkim poprzez wyjaśnienie sytuacji materialnej syna skarżącego, którego skarżący wskazał jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz szczegółowe wskazanie wydatków. Skarżący w odpowiedzi na to wezwanie nadesłała oświadczenia (pismo z dnia 31 marca 2017 r.) i kopie dokumentów, które w dalszym ciągu nie pozwalają na wnikliwa analizę sytuacji jego materialnej w kontekście możliwości poniesienia przez niego kosztów postępowania. Skarżący oświadczył m. in., że "syn prowadzi małą firmę". Nie podał jednak dochodów uzyskiwanych przez syna ani nie nadesłał posiadanych przez niego rachunków bankowych (ewentualnie nie złożył oświadczenia o nieposiadaniu przez syna rachunków bankowych). W tej sytuacji należy uznać, ze wniosek nie został uzupełniony o bardzo istotne dane dotyczące stanu majątkowego osoby, z którą skarżący prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe (w tym wspólnie – według oświadczenia opłaca rachunki za utrzymanie domu). Zatem skarżący nie przedstawił w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej a jego oświadczenia zawarte na urzędowym formularzu PPF i nadesłane w uzupełnieniu wniosku (w piśmie z dnia 27 kwietnia 2018 r.) są niepełne. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie przedstawił takich okoliczności, z których wynikałoby, że jego sytuacja materialna jest krytyczna i uzasadnia przerzucenie kosztów postępowania na społeczeństwo. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów (w tym kopii opłat za energię elektryczną, opał, wodę) wynika, że opłaty są regulowane na bieżącą. Nic nie wskazuje także, aby skarżący miał trudności finansowe, aby zalegał z jakimikolwiek opłatami. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To bowiem na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał takich okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie jego wniosku. Zatem mając na uwadze, że skarżący po pierwsze, nie wykazał sytuacji majątkowej syna, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym oraz – po drugie - nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji, w które uzyskanie środków na prowadzenie niniejszego postępowania jest niemożliwe, zatem uzasadniona jest odmowa przyznania prawa pomocy. Jeszcze raz należy bowiem przypomnieć, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżący uzyskuje stały regularny dochód z tytułu emerytury w wysokości ok. 2000 zł, koszty utrzymania domu ponosi wraz synem, który – jak wynika z oświadczenia skarżącego - prowadzi firmę. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów (w tym kopii opłat za energię elektryczną, opał, wodę) wynika, że opłaty są regulowane na bieżąco. Nic nie wskazuje także, aby skarżący miał trudności finansowe, aby zalegał z jakimikolwiek opłatami. W ocenie referendarza sądowego odmowa przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie nie pozbawi skarżącego prawa do sądu, bowiem na obecnym etapie postępowania zobowiązany jest do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, a nie wykazał takich okoliczności, które mogłyby prowadzić do wniosku, że kwota ta stanowi dla niego barierę uniemożliwiającą skorzystanie z drogi sądowej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.