IV SA/Wa 3152/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. O. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 kwietnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. S. O. wraz ze skargą na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] września 2016 r. w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych. Postanowieniem z 3 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że: (1) skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, (2) zgodnie z oświadczeniem skarżącego, na wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego składają się koszty utrzymania mieszkania w wysokości [...] zł (co potwierdzają złożonej przez niego dokumenty) oraz koszty wyżywienia w wysokości [...] zł, (3) skarżący wraz z żoną wydatkują na żywność co najmniej kwotę wskazaną w oświadczeniu, albo wyższą, co czyni niewiarygodnym oświadczenie skarżącego o jedynym źródle dochodu, tj. wynagrodzeniu żony w wysokości ok. [...] zł miesięcznie za pracę dorywczą (nauka tańca), albowiem: - wydatki na mieszkanie i wyżywienie to nie jedyne koszty koniecznego utrzymania, do nich należy także zaliczyć np. wydatki na ubranie, czy środki higieny osobistej, - z wydruku zawierającego zestawienie transakcji na rachunku bankowym żony skarżącego wynika, że za pomocą tego rachunku dokonywany jest szereg innych płatności, niż wykazane we wniosku wydatki na wyżywienie i mieszkanie, - z powyższego zestawienia wynika również, że na ww. rachunek dokonano szeregu wpłat we wpłatomacie czy przelewem, przy czym nie wszystkie kwoty da się odczytać (są zasłonięte), (4) oświadczenia skarżącego o źródle dochodu pozostają również w sprzeczności z oświadczeniami przedstawiającymi jego sytuację materialną w toku postępowania administracyjnego, tj. w zakresie pomocy finansowej jaką skarżący otrzymuje od członków rodziny mieszkających za granicą, warunków pracy żony skarżącego oraz otrzymywania przez nią wsparcia finansowego od rodziców, (5) złożone na urzędowym formularzu oświadczenie o sytuacji dochodowej wnioskodawcy budziły wątpliwości, stąd referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie mógł poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, oświadczeniach strony, które budzą zasadnicze wątpliwości i nie dają się pogodzić z informacjami podawanymi przez nią na wcześniejszych etapach postępowania (przed organem administracji), a skarżący zaniechał współpracy w tym zakresie. S. O., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w piśmie z 27 kwietnia 2017 r., potraktowanym przez Sąd za sprzeciw, wniósł o zmianę postanowienia referendarza sądowego z 3 kwietnia 2017 r. Skarżący w sprzeciwie podniósł, że w sposób prawidłowy wywiązał się z obowiązku współpracy z referendarzem sądowym, rzetelnie przedstawił swoją sytuację majątkową i wykazał istotne dla siebie okoliczności. Kwestionując ocenę referendarza sądowego odnośnie sytuacji majątkowej skarżący wskazał, że: - nie mógł złożyć dokumentów dotyczących wysokości osiąganych dochodów przez żonę, albowiem dokumenty takie nie istnieją, jak również dotyczących pomocy otrzymywanej od rodziny, ponieważ okoliczność wcześniejszego otrzymywania takiego wsparcia była nieaktualna w momencie składania skargi; - fakt, że wydatki na mieszkanie i wyżywienie pochłaniają w całości dochody w gospodarstwie domowym skarżącego nie powinny wpływać na odmowę wiarygodności złożonego oświadczenia o źródłach utrzymania, ale potwierdzają, że nie ma on środków finansowych pozwalających mu na ponoszenie dodatkowych kosztów i zmuszony jest do życia poniżej godnego poziomu; - kwoty incydentalnie otrzymywane na rachunek żony skarżącego są kwotami otrzymywanymi sporadycznie i okazjonalnie od rodziny, a zatem wchodzą w skład jej majątku osobistego, - w sytuacji, gdy referendarz sądowy miał problemy z ustaleniem wysokości wpłat z uwagi na nieczytelność wydruku, mógł ponownie wezwać skarżącego do uzupełnienia braków formalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis ten wprowadza ogólną zasadę, że zarówno koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która umożliwia stronom postępowania sądowego, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o zwolnienie ich z kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tych przepisów jednoznacznie wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Innymi słowy, do dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony ubiegającej się o zastosowanie wobec niej prawa pomocy niezbędne jest przedstawienie przez stronę okoliczności uzasadniających udzielenie jej pomocy oraz dowodów stanowiących poparcie tych okoliczności. Na gruncie rozpoznawanego wniosku Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że wniosek o przyznanie S. O. prawa pomocy w zakresie częściowym nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Oceny tej nie zmieniają zarzuty sformułowane w sprzeciwie od postanowienia referendarza. Zasadnie referendarz stwierdził, że oświadczenia skarżącego o źródłach dochodu są niewiarygodne. Skarżący utrzymuje, że jedynym źródłem dochodu w gospodarstwie domowym prowadzonym wraz z żoną jest jej wynagrodzenie za pracę, wykonywaną dorywczo w wysokości [...] zł miesięcznie. Nie przedstawił jednak żadnego dokumentu potwierdzającego taki stan rzeczy (np. umowę, zaświadczenie, ) i twierdzi we wniesionym sprzeciwie, że nie ma żadnych dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów. Okoliczność ta świadczy albo o wykonywaniu pracy przez żonę z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa (w szczególności prawa podatkowego), albo celowym ukrywaniu rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Potwierdza jednocześnie trafność oceny referendarza sądowego w zakresie oświadczeń skarżącego dotyczących wysokości dochodu w gospodarstwie domowym w zestawieniu z wydatkami. Analiza przez referendarza zestawienia operacji dokonanych na rachunku bankowym żony, sprowadziła się do celnych wniosków zarówno co do dochodów, jak i wydatków. W oparciu o wydruki możliwe było ustalenie, że wydatki w dużej mierze przekraczają deklarowany dochód (wpłaty i przelewy kwot bliżej nieokreślonych, z uwagi na nieczytelność wydruku) i obejmują nie tylko wydatki na wyżywienie (nauka języka, opłata za studia). Niezrozumiałe jest natomiast stanowisko skarżącego, że przedłożenie przez niego nieczytelnych wydruków z rachunku bankowego obligowało referendarza sądowego do wezwania do usunięcia braków formalnych wniosku. Jeszcze raz podkreślić należy, że to na osobie ubiegającej się o udzielenie prawa pomocy o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, aby została zwolnienia od kosztów sądowych. Rację miał referendarz twierdząc, że skarżący zaniechał z nim współpracy. Skarżący, przedstawiając jako dokument źródłowy wydruk, z którego formy i treści znacznie utrudnione było ustalenie obrotów na rachunku, uniemożliwił referendarzowi ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego i jego żony. Co więcej, takich czytelnych wydruków skarżący nie przedstawił wraz z rozpoznawanym sprzeciwem. Tym samym niemożliwym okazała się weryfikacja oświadczenia o darowiznach jakie żona skarżącego otrzymuje od rodziny. W świetle powyższego za trafne Sąd uznał stanowisko referendarza, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej spoczywa na niej samej, o czym wprost stanowi art. 246 § 1 p.p.s.a. W interesie osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Skoro skarżący w sposób nierzetelny i niespójny przedstawił okoliczności wskazujące na trudną sytuację majątkową, to zasadnie wniosek o przyznanie prawa pomocy został oddalony. W świetle powyższego, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.