IV SA/Wa 3226/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w 27 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy H. N. (dalej: "skarżąca") wraz ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 24 kwietnia 2017 r. skarżąca wskazała, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że jest osobą bezrobotną. Źródło utrzymania stanowi renta męża zamieszkującego w [...], która według oświadczenia skarżącej: "nie jest wystarczająca do przeżycia dwojga osób (przeżycie jest możliwe tylko przy nieterminowym opłaceniu rachunków)". Skarżąca w rubryce nr 7.1 dot. nieruchomości wpisała: "90 m2 (hipoteka) dom w stanie surowym (hipoteka)" oraz wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 3 ha "w tym zabudowa (w części hipoteka) i zajęcia egzekucyjne". Podała także, że w Polsce samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, bez praw do wypracowania renty, bez możliwości korzystania ze środków (NFZ) w wieku 55 lat, pozostaje ma utrzymaniu męża zamieszkującego w [...]. Oświadczyła, że nie osiąga dochodów z żadnych innych źródeł, w tym środków z opieki społecznej, alimentów świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W rubryce nr 9 ("Inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym") wpisała: "Egzekucje ZUS 43.850 zł, Urząd miasta ponad 3000 zł. Kredyt 303 tys. 60 tys. zł." Podała, że mąż E. M. otrzymuje rentę w wysokości 722 euro (czyli ok. 2788 zł). Skarżąca wymieniła następujące wydatki: utrzymanie mieszkania w [...] ok. 760-790 zł (czynsz, energia), utrzymanie domu w Polsce – 400 – 500 zł, kredyt – 1100 zł, ogrzewanie miesięczne ok. 150 zł. Po opłaceniu wydatków pozostaje kwota ok. 280-300 zł, która nie wystarcza na przeżycie dla dwojga osób. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię dokumentu potwierdzającego wysokość świadczenia rentowego otrzymywanego przez męża skarżącej (od 1 lipca 2015 r. jest ot kwota 722,60 euro). Zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2017 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez: - nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącą wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych; - nadesłanie wyciągów z posiadanych przez męża skarżącej wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych; - udokumentowanie zobowiązań kredytowych, o jakich mowa we wniosku (na 303 tys. zł i 60 tys. zł - poprzez nadesłanie kopii umów kredytowych), oraz dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych rat tych kredytów i fakt ich spłacania; - nadesłania zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej; - udokumentowanie egzekucji, o których mowa w rubryce nr 9 formularza PPF ("Egzekucje ZUS 43.850 zł. Urząd miasta ponad 3000 zł."); - udokumentowania zajęcia egzekucyjnego nieruchomości, o czym mowa w rubryce nr 7.1 formularza PPF; - udokumentowania ustanowienia hipotek na nieruchomościach, o czym mowa w rubryce nr. 7.1 formularza PPF; - złożenie oświadczenia czy mieszkanie w [...], o którym mowa w rubryce nr 11 formularza PPF stanowi własność skarżącej lub jej męża i czy zostało wymienione w rubryce nr 7.1 formularza PPF (jest tam wymieniony dom o pow. 90 m2 oraz dom w stanie surowym) – jeżeli nie – należy wskazać jego wielkość w m2, ewentualnie należy wymienić wszelkie inne nieruchomości (majątek) znajdujące się na terenie [...], będące własnością skarżącej lub jej męża. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 31 lipca 2017 r. oświadczyła, że: - ani ona ani jej mąż nie posiadają kont, lokat bankowych ani innych lokat terminowych od kilku lat; - na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów GIODO i art. 8 EKPC o ochronie tajemnicy danych bankowych, nie będąc podmiotem sprawy, nie może przedłożyć kopii umów kredytowych, powołała się jednocześnie na okoliczność, że akta sądu nie są objęte poufnością, dostęp do akt mają osoby trzecie. - jest osobą bezrobotną, jednocześnie przedłożyła zaświadczenia z dnia 3 sierpnia 2017 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w [...], że nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych tut. Urzędu. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a."), strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Art. 243 i nast. cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidują możliwość ubiegania się przez osobę fizyczną o przyznanie prawa pomocy, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym podmiot wnoszący skargę do sądu musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Z tego punktu widzenia przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. Rozpatrując niniejszy wniosek, należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść j pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Analiza treści powołanego wyżej przepisu wskazuje, że wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody (m.in. z dokumentów źródłowych świadczących o krytycznej sytuacji finansowej), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie że skarżąca spełnia przesłanki uprawniające do udzielenia jej pomocy prawnej, nie został przez nią spełniony. Skarżąca we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF podała, ze jest na utrzymaniu męża, który mieszka w [...], utrzymują się z renty pobieranej przez męża skarżącej w wysokości 722 euro. Skarżąca podała, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłki, jest właścicielką domu o pow. 90 m2 w stanie surowym, obciążonym hipoteką i nieruchomości rolnej o pow. 3 ha w części obciążonej hipoteką. Powołała się na "egzekucję ZUS 43.850 zł, urząd miasta ponad 3000 zł, kredyty 303 000 zł i 60 000 zł." Wśród wydatków wymieniła m. in. spłatę kredytu – 1100 zł miesięcznie. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego, należało wezwać skarżącą do udokumentowania podanych przez nią okoliczności, w szczególności faktu prowadzenia egzekucji z jej majątku, udokumentowania zaciągnięcia kredytów, faktu ich spłacania oraz posiada statusu osoby bezrobotnej. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca nadesłała kserokopie deklaracji podatku od czynności cywilnoprawnych z 2007 r. dotyczących zobowiązań kredytowych i ustanowionych w związku z tymi kredytami hipotek oraz kopię wniosku o wpis w księdze wieczystej z [...] września 2016 r. (wniosek ZUS o wpis hipoteki w wysokości 42 850,21 zł) oraz zawiadomienie o dokonaniu wpisu w księdze wieczystej hipoteki przymusowej (3 051 zł), wierzyciel – Gmina [...]. W ocenie referendarza sądowego powyższe kopie dokumentów nie stanowią potwierdzenia, że w chwili obecnej z majątku skarżącej prowadzona jest egzekucja, na co powoływała się skarżąca we wniosku. Kopia zawiadomienia o dokonaniu wpisu w księdze wieczystej w dniu 3 czerwca 2016 r. o ustanowieniu hipoteki przymusowej w kwocie 3 051 zł na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie jest równoznaczna z wykazaniem że wszczęto egzekucję z nieruchomości. Po pierwsze brak jest informacji, czy od wpisu wniesiono apelację. Po drugie, postępowania o wpis hipoteki przymusowej nie można traktować jak postępowania egzekucyjnego, a hipoteki przymusowej, jako środka egzekucyjnego – takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 sierpnia 2013 r., II CSK 17/13, LEX nr 1363191. W wyroku tym sąd stwierdził m. in., że postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia przez obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową (art. 747 pkt 2 k.p.c.) nie nadaje się do wykonania w postępowaniu egzekucyjnym, podlega wykonaniu w postępowaniu rozpoznawczym nieprocesowym uregulowanym w art. 626(1)-626(13) k.p.c. Zaspokojenie wierzyciela z nieruchomości, na której ustanowiona została hipoteka przymusowa następuje w postępowaniu egzekucyjnym, którego nie wszczyna ani wniosek o wpis hipoteki do księgi wieczystej, ani dokonanie takiego wpisu. Postępowanie egzekucyjne zostaje wszczęte przez złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji, albo z urzędu, a także na żądanie uprawnionego organu. Skarżąca nie udokumentowała także faktu spłacania rat kredytów w wysokości 1110 zł miesięcznie (które wymieniła jako wydatki w rubryce nr 11 formularza PPF), jak również nie nadesłała kopii umów kredytowych, powołując się na przepisy o ochronie danych osobowych. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że w ocenie referendarza sądowego, przepisy o ochronie danych osobowych nie stanowią przeszkody do uzupełnienia o szczegółowe dane oświadczenia o stanie rodzinnym i majtku osoby wnioskującej o prawo pomocy. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy, a zatem przerzucenia kosztów postępowania wywołanych jej skargą na Państwo, nie może zasłaniać się ochroną danych osobowych przed udzieleniem informacji służących weryfikacji oświadczenia o stanie majątkowym. Oczywiście może odmówić złożenia wymaganych dokumentów, jednakże w takiej sytuacji, oznacza to, że odstępuje od udokumentowania swoich twierdzeń, co może wiązać się z odmową uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To bowiem na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. Skarżąca wskazała także we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W tej sytuacji referendarz wezwał do udokumentowania posiadania statusu osoby bezrobotnej. Status ten bowiem co do zasady potwierdza wolę osoby bezrobotnej i jej gotowość do podjęcia pracy, ponadto osoba bezrobotna objęta jest ubezpieczeniem zdrowotnym. Skarżąca jednak nie udokumentowała podsiadania statusu osoby bezrobotnej, przeciwnie, złożyła zaświadczenie z dnia [...] sierpnia 2017 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w [...], że nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych tut. urzędu. Zdaniem referendarza sądowego, w sytuacji gdy strona powołuje się na trudną sytuację materialną, powinno jej zależeć na posiadaniu statusu osoby bezrobotnej. Aczkolwiek nie ma takiego obowiązku, to zauważyć należy, że nie podejmując starań o uzyskanie statusu osoby bezrobotnej strona niejako z wyboru utraciła możliwość pozyskania ewentualnych ofert pracy, odbycia stażu, czy szkolenia w różnych formach, a także podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, co w świetle opisanej przez skarżącą sytuacji materialnej rodziny wydaje się niezrozumiałe. Z informacji przekazanych przez skarżącą nie wynika, aby była ona osobą niezdolną do pracy. W tej sytuacji uznano, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.