IV SA/Wa 323/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędzia WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi E. W., Z. P, H. W., B. A. i Z. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku Z. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] grudnia 1998 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. decyzją z dnia [...] stycznia 1960 r., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] grudnia 1998 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. z dnia [...] sierpnia 1959 r. przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomość położoną w C., obejmującą działkę oznaczoną nr [...] o pow. 5 ha, stanowiącą własność R. W. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. decyzją z dnia [...] stycznia 1960 r., po rozpatrzeniu odwołania R. W., utrzymało w mocy powołaną decyzję z dnia [...] sierpnia 1959 r. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wydanych decyzji wystąpiła Z. W. Odmawiając stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji organ orzekający wskazał, że Spółdzielnia Produkcyjna w C. władała omawianą nieruchomością nieprzerwanie od 1953 r. do dnia wydania orzeczenia o jej przejęciu na rzecz Skarbu Państwa. Przejęcie omawianej nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych i uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71), według którego nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie państwa do dnia wejścia w życie ustawy, przejmuje się - bez odszkodowania - na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. W sprawie nie mają przy tym znaczenia okoliczności w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo, co wywiódł Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. sygn. akt W 5/90 (Dz.U. Nr 20, poz. 88). Trybunał wskazał, że przejęcie to dotyczy także tych nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości. Wykładnia ta utraciła moc powszechnie obowiązującą z wejściem w życie Konstytucji RP z 1997 r., jednakże stanowisko w niej zawarte jest nadal w pełni akceptowane przez sądy administracyjne. Przesłanka nieważności decyzji o przejęciu mogłaby zachodzić, gdyby ponad wszelką wątpliwość wnioskodawca dowiódł, że objęta wnioskiem nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie była we władaniu Państwa. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy okoliczność ta jednak w sposób oczywisty nie wynika. Bezspornym bowiem jest, że nieruchomość o pow. 5 ha położona w C. znajdowała się we władaniu Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Ustalenia tego nie kwestionuje nawet Z. W. w złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podany przez wnioskodawcę argument, że gospodarstwo nie zostało porzucone należy uznać za nietrafny. Zamiarem ówczesnego ustawodawcy było bowiem jednolite uregulowanie stanu prawnego m.in. nieruchomości ziemskich przeznaczonych na cele reformy rolnej i przejęcie ich na własność Państwa bez względu na ich obszar. Wyjątkowy rygoryzm ustawy przejawiający się w przejęciu nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania oraz zapis ust. 4 powołanego art. 9, przesądzający o tym, iż nawet tytuły egzekucyjne zasądzające przywrócenie posiadania lub wydanie nieruchomości tracą moc, wskazywał wyraźnie, że wolą ówczesnego ustawodawcy było ostateczne utrwalenie wprowadzonych stosunków własnościowych. Zatem bez znaczenia jest to w jakim trybie, ani za pomocą jakich czynności prawnych czy też faktycznych doszło do objęcia we władanie nieruchomości przez Państwo. Z dokumentu nadania ziemi wynika, iż właścicielem działki nr [...] położonej w C. jest R. W. Jeżeli jednak Z. i R. W. posiadali wspólność majątkową to nieruchomość przejęta na rzecz Skarbu Państwa stanowiła ich majątek wspólny. Gdyby nawet przyjąć założenie, iż Z. W. nie brała udziału w postępowaniu to nie można tego zakwalifikować jako rażące naruszenie prawa. Brak udziału strony w postępowaniu może być kwalifikowane jedynie jako przesłanka do wznowienia postępowania (art. 145 §1 pkt 4 kpa), a więc tego rodzaju naruszenie nie może stanowić przesłanki stwierdzenia nieważności orzeczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. następcy prawni Z. W. zarzucili naruszenie art. 156 §1 pkt 2, art. 77 §1 i art.78 §1 kpa, art. 9 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych i uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71), art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 173) oraz art. 21 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że od daty złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynęło prawie 13 lat. Upływ czasu działa w tym przypadku na niekorzyść skarżących, ponieważ dowody osobowe w postaci zeznań świadków stają się w przeważającej mierze niemożliwe, w związku ze śmiercią osób, które znały fakty mające miejsce przed ponad połową wieku. Organy orzekające w sprawie w ogóle nie próbowały ustalić rzeczywistego stanu faktycznego, jaki miał miejsce na kilka lat przed wydaniem decyzji przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. Skutkiem tego jest błędne przyjęcie przez organ administracji, że istniała podstawa do przejęcia nieruchomości na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych i uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Gdyby organ administracji dokładnie wyjaśnił stan faktyczny, stosując zasadę prawdy obiektywnej oraz dopuszczając wszelkie możliwe dowody, również dowody z zeznań świadków zawnioskowanych przez Z. W., a nie poprzestawał na lakonicznych stwierdzeniach zawartych w decyzjach Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. i Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., powinien dojść do wniosku, że co do przedmiotowej nieruchomości zastosowanie znajdował art. 9 ust. 2 ustawy, według którego ust. 1 nie dotyczył gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowity zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 173) oraz gruntów objętych we władanie Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). W art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych wskazano, że grunty, które zostały na podstawie dekretu przekazane w użytkowanie, zwraca się poprzedniemu posiadaczowi po upływie terminu, na jaki zostały oddane w użytkowanie (zagospodarowanie). Przed upływem tego terminu grunt może być zwrócony za zgodą użytkownika i poprzedniego posiadacza. Dekret z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych wszedł w życie z dniem 14 lutego 1953 r. (dzień ogłoszenia). Nieruchomość rolna R. W. została przekazana Spółdzielni Produkcyjnej w C. w czasie obowiązywania dekretu, tj. po 14 lutego 1953 r., ponieważ wiosną (kwiecień) 1953 r. dokonano jej bezprawnego zaorania. Jak twierdziła Z. W., a co mogą potwierdzić zawnioskowani świadkowie, przedmiotową nieruchomość oddali w dzierżawę siostrze Z. W. – M. S. w 1952 r. Ponieważ w C. powstała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, ówczesna władza zabroniła uprawiania roli przez dzierżawców i bez zgody właścicieli dokonała aktu pozbawienia posiadania. Wówczas też R. W. powiadomiony przez rodzinę, przyjechał do C., a po nieudanej próbie przywrócenia posiadania został aresztowany na kilka miesięcy. Przejęcie nieruchomości przez Państwo nastąpiło po 14 lutego 1953 r., a przekazania nieruchomości w użytkowanie Spółdzielni dokonano na podstawie dekretu. Okoliczności te mają kapitalne znaczenie dla oceny, że nie było podstaw do przejęcia nieruchomości R. W. na własność Państwa bez odszkodowania, czyli na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy. Nieruchomość ta podlegała wyłączeniu spod regulacji tego przepisu na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy. Czyli powinna być zwrócona lub właściciel miał prawo do innej nieruchomości w zamian za przejętą, albo do odszkodowania w myśl przepisów dekretu z 1953 r. lub ustawy z 1957 r. o jego uchyleniu. W odpowiedzi na skargę organ orzekający wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa. Cytowany przez skarżących art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych i uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego mający według skarżących nawiązywać do art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych nie miał w sprawie zastosowania, skoro zwrot nieruchomości poprzedniemu jej posiadaczowi – w myśl tych przepisów - miał następować po upływie terminu, na jaki nieruchomość została oddana w użytkowanie (zagospodarowanie) Państwu. Nie wynika zaś z akt, aby przedmiotowa nieruchomość została przejęta od jej byłych właścicieli we władanie Państwa na określony czas, bądź też, aby nieruchomość ta została na określony czas oddana Państwu do użytkowania (zagospodarowania) przez jej ówczesnego właściciela lub posiadacza. Wbrew zarzutom skargi, zaskarżone decyzje nie naruszają zatem wskazanych w skardze przepisów prawa. Oceniając legalność decyzji w trybie art. 156 i nast. kpa o przejęciu nieruchomości, obecny organ nadzoru nie dokonuje bowiem ponownej oceny spełnienia przesłanek do wydania takiej decyzji, lecz ustala, czy ówczesny organ orzekający w wystarczającym zakresie wykazał na owy czas spełnienie takich przesłanek. Ocena organu nadzoru wyrażona w zaskarżonych decyzjach wskazuje, iż przy wydawaniu ówcześnie decyzji o przejęciu przedmiotowej nieruchomości wykazano spełnienie warunków do wydania takiej decyzji, dlatego powoływanie się obecnie przez skarżących na naruszenie art. 21 Konstytucji RP nie może odnieść zamierzonego skutku, skoro przepis ten obowiązuje od października 1997 r., gdy orzeczenia o przejęciu nieruchomości w rozpatrywanej sprawie wydane zostały w 1959 i w 1960 r. Prawidłowo również organ orzekający w trybie nadzoru wskazał na argumentację Trybunału Konstytucyjnego wyrażoną w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. sygn. akt W 5/90, jako nadal aktualną przy ocenie stosowania w przeszłości art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych i uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, który to przepis znajdował zastosowanie wobec każdej nieruchomości rolnej objętej we władanie przez Państwo przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych i uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, tj. przed dniem 5 kwietnia 1958 r., nawet wbrew woli byłego właściciela. Słusznie więc organ nadzoru stwierdził, iż rażące naruszenie prawa kwestionowanymi decyzjami o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa mogłoby zostać wykazane jedynie ustaleniem, iż nieruchomość ta przed 5 kwietnia 1958 r. nie znajdowała się we władaniu Państwa lub jednostki organizacyjnej działającej w owym czasie w imieniu Państwa. Tymczasem, nawet skarżący nie kwestionują okoliczności, iż przedmiotowa nieruchomość rolna pozostawała we władaniu Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. dlatego brak było podstaw do przypisania decyzjom o przejęciu tej nieruchomości rażącego naruszenia przepisów stanowiących podstawę do wydania tych decyzji. Dla wyniku rozstrzygnięcia sprawy przez organ orzekający nie ma również znaczenia okoliczność wydania decyzji z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy po upływie ponad dziesięciu lat od wydania pierwszej decyzji przez organ nadzoru, skoro ustalony stan faktyczny sprawy i stan prawny obowiązujący w dniu wydania decyzji o przejęciu nieruchomości nie uległ zmianie do dnia wydania decyzji z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zwłaszcza że dla oceny legalności decyzji o przejęciu nieruchomości stan faktyczny i stan prawny zaistniały po ich wydaniu nie może być podstawą oceny legalności tych decyzji w trybie art. 156 i nast. kpa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.