IV SA/Wa 3259/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, Sędziowie sędzia WSA Anna Sękowska (spr.), sędzia del. SO Aleksandra Westra, Protokolant ref. staż. Anna Zarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] października 2008 r., Nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z [...] sierpnia 2018 r., odmawiającą potwierdzenia, że M. W., syn J., urodzony [...] marca 1952 r. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W uzasadnieniu obydwu decyzji organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnalezione zostały akta o sygn. IPN [...] - akta tajnego Współpracownika ps. "[...]"- nr rej. [...], dotyczące M. W., syna J., urodzonego [...] marca 1952 r. W ww. dokumentach znajduje się sporządzony przez st. sierż. W. Z. kwestionariusz w treści którego (część III - rezultat pozyskania) ww. wskazuje, że [...] marca 1981 r. pozyskał do współpracy w lokalu kontaktowym "[...]" w [...] M. W.. Podczas rozmowy werbunkowej uzyskał od ww. informacje "charakteryzujące działalność kierownictwa [...] w [...] oraz jego kontaktów i współpracy z innymi MKZ i MKR oraz Krajową Komisją Porozumiewawczą, w skład której wchodził jako delegat. Ponadto uzyskano informacje charakteryzujące działaczy poszczególnych ZKZ, które wchodzą w skład MKZ [...]". Z treści ww. dokumentu wynika również, że podczas spotkania TW "[...]" "zobowiązał się do zachowania w tajemnicy wobec osób trzecich faktu kontaktów z pracownikiem Służby Bezpieczeństwa oraz treści prowadzonych z nim rozmów". W związku z wyjazdem TW "[...]" nr rej. [...] w miesiącu kwietniu 1983 r. na pobyt stały do [...] współpracę rozwiązano. Teczkę personalną oraz teczkę pracy TW "[...]" złożono w Wydz. "[...]" KWMO w [...]. W aktach o sygn. IPN [...] znajdują się również następujące dokumenty: - raport st. sierż. szt. W. Z. z treści którego wynika, że [...] marca 1981 r, ww. pozyskał do współpracy TW z MKZ w [...] - Pana M. W.. W treści ww. dokumentu funkcjonariusz informuje Naczelnika Wydz. [...] "[...]" KWMO w [...], że w okresie od sierpnia 1980 r. ww. "przekazał kilkanaście istotnych i sprawdzonych informacji na temat działalności związkowej działaczy ZKZ oraz MKZ [...], jak również kierownictwa MKZ [...]". Z treści ww. dokumentu wynika, że w trakcie pozyskania ww. wyraził chęć spotykania się z pracownikiem Służby Bezpieczeństwa oraz udzielania informacji na interesujące SB tematy. Z odręcznego zapisu wynika, że TW nie złożył pisemnego zobowiązania; - charakterystyka TW ps. "[...]" nr rej [...] z [...] czerwca 1983 r., z treści której wynika, że TW "[...]" został pozyskany do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa [...] marca 1981 r. Pozyskanie nastąpiło na zasadzie dobrowolności. Z treści ww. dokumentu wynika, że informacje przekazywane w okresie współpracy dotyczyły podejmowanych przez Prezydium MKZ [...] kierunków pracy i działań w podległych zakładach Komisjach Zakładowych. "Przekazywane informacje (...) dawały nam czas na podejmowanie określonych przedsięwzięć operacyjnych. W większości były to informacje rzeczowe". TW "[...]" w okresie współpracy nie był wynagradzany. Od września 1981 r., po przejęciu TW "[...]" przez innego pracownika na kontakt TW unikał spotkań. W kwietniu 1983 r. wraz z rodziną wyjechał do [...]. Nadto organ wskazał, że w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnalezione zostały również zapisy ewidencyjne dotyczące M. W., tj.: 1. zapis do numeru [...] z dziennika rejestracyjnego b. WUSW w [...] (sygn. IPN [...] t. [...]), z treści którego wynika, że [...] listopada 1980 r. Wydz. [...] zarejestrował w kategorii zainteresowania operacyjnego kryptonim "[...]".[...] marca 1981 r. sprawę przerejestrowano na TW ps. "[...]".[...] sierpnia 1983 r. sprawę zdjęto z ewidencji i przekazano do archiwum do numeru [...], 2. zapis do numeru [...] z dziennika archiwalnego b. WUSW w [...] (sygn. IPN [...]), z treści którego wynika, że [...] sierpnia 1983 r. Wydz. [...] i przekazał do archiwum sprawę M. W., s. J. - TW "[...]". Wśród materiałów przekazanych do archiwum znajdował się 1 teczka personalna i 1 teczka pracy. W adnotacja dopisano "[...] wyjechał na stałe do [...]. Materiały zniszczono [...] października 1988 r. W sprawie sporządzono mikrofilm o sygn. [...], 3. zapis na karcie [...] z [...] sierpnia 1983 r. z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w [...] (sygn. IPN [...]), z treści którego wynika, że M. W., s. J., ur. [...] marca 1952 r. był rejestrowany jako TW "[...]" do numeru [...] przez Wydz. [...] KWMO [...] - KRMO [...]. Wyeliminowany [...] lipca 1983 r. z powodu wyjazdu na stałe do [...]. [...] marca 1989 r. na karcie dopisano - materiały archiwalne Wydziału "[...]" WUSW [...] nr [...] zostały komisyjnie zniszczone. Mikrofilm nr [...] zniszczyć w 2009 r., 4. zapis na karcie [...] z [...] sierpnia 1983 r. z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW w [...] (sygn. IPN [...]), z treści którego wynika, że M. W., s. J., ur. [...] marca 1952 r. był rejestrowany jako TW "[...]" do numeru [...] przez Wydz. [...] KWMO [...] - KRMO [...]. Wyeliminowany [...] lipca 1983 r. z powodu wyjazdu na stałe do [...]. Na karcie dopisano - [...] rok brakowania 2009 r., 5. informacja o osobie z komputerowego zbioru danych byłej Służby Bezpieczeństwa (ZSKO) z treści której wynika, że M. W., s. J., ur. [. ..]marca 1952 r. i zarejestrowany był jako tajny współpracownik. [...] sierpnia 1983 r. zdjęto z ewidencji z powodu emigracji. Materiały archiwalne [...] złożono w WUSW [...] Pion [...] i następnie zniszczono. Pozostał mikrofilm [...]. Organ uznał, że są to dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa, a zatem spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. były wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Pismem z [...] października 2018 r. M. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wymienioną na wstępie decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu o odmowie potwierdzenia spełnienia przez skarżącego warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, oraz represjonowanych z powodów politycznych. Skarżący nie zgadza się z decyzją Prezesa IPN, w szczególności zaś wskazał, że nigdy nie podpisał dokumentu świadczącego o współpracy z SB. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i jako taka zasługiwała na uwzględnienie, albowiem przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do uchybienia przepisom prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690), orzekająca o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ww. ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ww. ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Jednocześnie stwierdzenia spełnienia warunków, o którym mowa w art. 4 ustawy Prezes IPN dokonuje w formie decyzji, co wynika wprost z normy zawartej w art. 5 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy. Stosownie zaś do brzmienia art. 4 ww. ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Z powyższego wynika, że zadaniem Prezesa IPN, działającego w na podstawie i w ramach art. 5 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy, jest stwierdzenie, czy osoba ubiegająca o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W oparciu o przyznane w powyższych regulacjach kompetencje, Prezes IPN nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach dotyczących wnioskodawcy, ani też do ustalania stanu faktycznego dotyczącego przeszłości wnioskodawcy. Niemniej, wykonanie zadania powierzonego Prezesowi IPN, wymaga dokonania przez ten organ oceny czy osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki określone w art. 4 ustawy warunki. W tym zaś celu organ nie tylko musi stwierdzić, czy w zasobach IPN zachowały się jakiekolwiek dokumenty dotyczące wnioskodawcy, ale zbadać czy dokumenty te noszą cechy opisane w art. 4 ustawy. Oznacza to, że organ zobowiązany jest dokonać oceny czy zachowane dokumenty niewątpliwie dotyczą osoby wnioskodawcy, jak też że dokumenty zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub wytworzone przy jego udziale w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W tym zaś celu przede wszystkim, winien organ ustalić znaczenie pojęć użytych w tym przepisie, w szczególności zakres pojęcia "tajny informator" oraz "pomocnik przy operacyjnych zdobywaniu informacji". Przepis art. 4 ustawy wprowadza bowiem wyraźne kryteria dokumentu, którego istnienie wskazywałoby na okoliczność współpracy ze służbami bezpieczeństwa, a mianowicie samodzielne wytworzenie tego dokumentu przez wnioskodawcę lub udział wnioskodawcy w jego wytworzeniu. Przy tym ustawa wymaga by udział wnioskodawcy wypełniał znamiona pojęcia "tajny współpracownik" bądź "pomocnik". Oczywiście biorąc pod uwagę okoliczności w jakich odbywała się ewentualna współpraca ze służbami bezpieczeństwa nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu polegać musi na osobistym jego opracowaniu i podpisaniu (jak w przypadku dokumentu będącego dwustronna umową). Niewątpliwie jednak musi tego rodzaju dokument charakteryzować obiektywna współpraca wnioskodawcy w jego powstaniu. Jakkolwiek zatem organ nie prowadzi postępowania wyjaśniającego, a jedynie potwierdza istnienie określonych dokumentów w zasobach IPN, to również rolą organu jest ocena istnienia (bądź nie istnienia), określonych w art. 4 pkt 2 ustawy cech odnalezionych dokumentów. W razie stwierdzenia istnienia tych cech, rolą organu jest ich wykazanie stosownie do wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji wydawanych w oparciu o przepisy k.p.a., a w szczególności art. 107 § 3 tego kodeksu. Należy przy tym podkreślić, że ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej w brzmieniu obowiązujący w dniu wydania zaskarżonej do Sądu decyzji, nie definiuje pojęcia "w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika". Próba wytłumaczenia tego pojęcia została zawarta w wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2017r. (sygn. akt VIII SA/Wa 574/17). Mianowicie dla uznania, że dokumenty zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika, z dokumentów musi w sposób nie budzący wątpliwości wynikać, że wnioskodawca był tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem organów bezpieczeństwa państwa i w ramach współpracy wytwarzał osobiście lub przy jego udziale były wytwarzane określone dokumenty (tzn. mógł liczyć się z tym, miał taką świadomość, że na skutek przekazanych przez niego informacji dojdzie do wytworzenia tych dokumentów). Za dokumenty wytworzone przy udziale tajnego informatora uważa się takie dokumenty, które zawierają informacje przekazane organowi bezpieczeństwa państwa przez tajnego informatora – bez tych informacji dokumenty te bowiem nie mogłyby powstać. W ocenie Sądu powołane przez organ dokumenty, wymienione w części historycznej niniejszego uzasadnienia nie posiadają cech dokumentów wytworzonych przy udziale skarżącego, w ramach pełnionych czynności tajnego informatora, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Co prawda organ oprócz dokumentów o charakterze rejestrów, wskazał raporty, z których treści wynika, że wnioskodawca przekazywał istotne i rzeczowe informacje. Należy jednak zwrócić uwagę, że dokumenty te mają charakter jednostronnie sporządzanych notatek o raczej ogólnikowym charakterze. Nie przekazują one żadnych konkretnych informacji i tak naprawdę stanowią jedynie oceny i refleksje osoby prowadzącej tajnego współpracownika. Brak w nich śladów udziału skarżącego przy ich wytworzeniu. Mogą one świadczyć o prawdopodobieństwie współpracy, jednak zdaniem Sądu, nie jest to wystarczająca przesłanka do odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, gdyż dokumenty te nie posiadają wszystkich cech wskazanych w art. 4 pkt 2 ustawy. Tym samym Sąd uznał, że opisane w zaskarżonej decyzji dokumenty zatem nie spełniają kryteriów określonych w art. 4 pkt 2 omawianej ustawy, albowiem nie noszą cech dokumentów wytworzonych przy udziale wnioskodawcy. Zawierają one treści na tyle ogólne, że przyjęcie domniemania, iż ich wytworzenie było wynikiem współpracy z M. W., jest zbyt daleko idące, a zasadność jego czynienia nie wynika z brzmienia art. 4 ustawy, obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, pozbawione podstaw prawnych, w aspekcie kryteriów z art. 4 ust. 2 ustawy, jest przyjęcie domniemania, że skoro doszło do rejestracji skarżącego jako TW, dokumenty składały się z teczki personalnej i teczki pracy, a materiały dotyczące strony zostały wybrakowane, to odnalezione i opisane w decyzji dokumenty, w tym dokumenty ewidencyjne oraz notatki oficera prowadzącego zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale skarżącego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Nawet jeżeli przyjąć, że faktem powszechnie znanym jest, iż w Służbie Bezpieczeństwa nie dokonywano pozornych rejestracji, to i tak nie daje to prawa do stwierdzenia, że dokumenty zgromadzone w postępowaniu przed Prezesem IPN na tym etapie postępowania, uzasadniają stwierdzenie, że noszą one cechy dokumentów określonych w art. 4 pkt 2 ustaw. A tylko w takim przypadku uzasadnione będzie wydanie decyzji negatywnej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ponownie przeanalizować zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i dokonać oceny dowodów stosownie do rozważań Sądu, w szczególności zaś w zakresie spełnienia przez przedstawione przez organ dokumenty cech wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy. W świetle powyższych okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zapadła z naruszeniem przepisów procesowych i prawa materialnego, tj.: art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 4 pkt 2 ustawy o działach opozycji, co skutkuje jej uchyleniem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.