IV SA/Wa 3260/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2016 r. znak: [...] w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. K. w piśmie z dnia 15 października 2016 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2016 r. znak: [...] w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 20 grudnia 2016 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.500 zł. W dniu 23 stycznia 2017 r. A. K. złożył (na urzędowym formularzu) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje z żoną. Wskazał, że jedyne źródło utrzymania dwuosobowej rodziny stanowi dochód z dzierżawionego gospodarstwa rolnego, którego wysokość określił na [...] zł miesięcznie. Jako jedyny posiadany majątek wykazał dom o powierzchni [...] m2, usytuowany na działce o powierzchni [...] m2. Oświadczył, że nie ma oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Stwierdził, że żona nie osiąga dochodu i pracuje w dzierżawionym gospodarstwie. Skarżący przedstawił następujące zestawienie miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego: energia elektryczna ([...] zł), woda ([...] zł), gaz ([...] zł), podatek ([...] zł), telewizja i internet ([...] zł), telefony ([...] zł), wyżywienie ([...] zł), środki higieniczne ([...] zł), leki i suplementy ([...] zł), odzież i obuwie ([...] zł). W uzasadnieniu wniosku A. K. stwierdził, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ ich wysokość to kwota jego miesięcznych dochodów. Powtórzył, że utrzymuje się z dzierżawy i prowadzenia gospodarstwa rolnego wraz z dwiema innymi osobami. Ponieważ oświadczenie z dnia 23 stycznia 2017 r. było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 9 marca 2017 r. wezwano go do nadesłania w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających stan majątkowy i dochody, to jest: a) wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego oraz przez jego żonę (K. K.) rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) kopii decyzji właściwego organu administracji określającej wysokość zobowiązań A. K. oraz K. K. z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego; c) kopii umowy, na podstawie której dzierżawi gospodarstwo rolne; d) kopii dokumentów wskazujących wysokość niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 27 marca 2017 r., A.K. nadesłał: 1. wydruk historii płatności dokonanych za pomocą konta osobistego w kresie od 8 października 2016 r. do 21 marca 2017 r.; 2. wyciągi z rachunku bankowego K.K. w [...] za okresy: od 17 grudnia 2016 r. do 16 stycznia 2017 r., od 17 stycznia do 16 lutego 2017 r. i od 17 lutego do 16 marca 2017 r.; 3. decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego A. K. za 2017 r. z tytułu podatku rolnego, podatku od nieruchomości i podatku leśnego, z której wynika, że powierzchnia gospodarstwa rolnego (w miejscowości [...]), należącego do skarżącego, wynosi [...] ha, zaś powierzchnia lasów [...] ha; 4. decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego za 2017 r., z której wynika, że A. K. jest jednym z czterech współwłaścicieli gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha (w miejscowości [...]); 5. decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości dla A. K. i K. K., z której wynika, że powierzchnia należącej do nich działki rolnej wynosi [...] ha, powierzchnia budynku mieszkalnego [...] m2, zaś powierzchnia budynku gospodarczego (lub budynków gospodarczych) związanych z gospodarstwem domowym – [...] m2; 6. kserokopię wypisu z umowy darowizny z dnia [...] marca 2016 r., na podstawie której R. K. darował swojemu synowi A. K. nieruchomość o powierzchni [...] ha (stanowiącą grunty orne, łąki trwałe, lasy i tereny mieszkaniowe), zabudowaną budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym i oborą (oba budynki do kapitalnego remontu). Strony umowy oszacowały wartość nieruchomości na kwotę [...] zł; 7. kserokopie trzech faktur za olej napędowy z 6, 7 i 28 października 2016 r. na łączną kwotę [...] zł. W piśmie z dnia 27 marca 2017 r., przy którym skarżący nadesłał wymienione dokumenty, wskazał on, że wysokość ponoszonych przez niego stałych opłat wynika z załączonego wyciągu z rachunku bankowego. Podał następujące zestawienie tych opłat: 1) październik: a) telewizja ([...]), b) internet ([...] zł), c) energia elektryczna ([...] zł); 2) listopad: a) telewizja ([...] zł), b) internet ([...] zł), c) energia elektryczna ([...] zł); 3) grudzień: a) telewizja ([...] zł), b) internet ([...] zł), c) energia elektryczna ([...] zł); 4) styczeń: a) telewizja ([...] zł), b) internet ([...] zł); 5) luty: a) telewizja ([...] zł), b) internet ([...] zł), c) energia elektryczna ([...] zł); 6) marzec: a) telewizja ([...] zł), b) internet ([...] zł). Wskazał, że poza tymi wydatkami opłaca ubezpieczenie KRUS, ponosi wydatki na gaz (butla), wodę, telefon, wyżywienie, środki higieniczne i inne niezbędne rzeczy. Ponadto w rzeczonym piśmie skarżący stwierdził, że omyłkowo wskazał, iż dzierżawi gospodarstwo rolne. Faktycznie jest jego właścicielem, a wypadło mu z głowy, że był akt notarialny. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje na to, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Należy zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale także stan majątkowy. Stosownie do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z powołanych przepisów ppsa jednoznacznie wynika, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. A. K. nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po pierwsze, jakkolwiek skarżący odpowiedział na wezwanie z dnia 9 marca 2017 r. do nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów, to nie wykazał sytuacji finansowej w sposób pełny i wyczerpujący. Otóż w oświadczeniu z dnia 23 stycznia 2017 r. wnioskodawca jednoznacznie wskazał, że jedyne źródło utrzymania gospodarstwa domowego, prowadzonego wspólnie z żoną, stanowi dochód z dzierżawionego gospodarstwa rolnego. Skarżący wprost stwierdził też, że żona (K. K.) nie osiąga dochodu i pracuje w dzierżawionym gospodarstwie. Podniósł, że koszty sądowe w przedmiotowej sprawie, stanowią równowartość jego miesięcznego dochodu, który określił na [...] zł. Nadesłane przy piśmie z dnia 27 marca 2017 r. dokumenty źródłowe wskazują tymczasem, że dochód z pracy w dzierżawionym gospodarstwie domowym nie jest jedynym źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny, a środki, jakimi dysponują Państwo Kuriatowie, przewyższają kwotę [...] zł miesięcznie. Ponadto, posiadany przez nich majątek nieruchomy ma znacznie większe rozmiary, niż wykazano w oświadczeniu z dnia 23 stycznia 2017 r. Z wyciągów z rachunku bankowego K. K. wynika, że otrzymuje ona środki od [...] sp. z o.o. tytułem wynagrodzenia. Wynagrodzenie za styczeń bieżącego roku wyniosło [...] zł, natomiast wynagrodzenie za luty [...] zł. Wyciąg za okres od 17 lutego do 16 marca bieżącego roku wskazuje ponadto, że skarżący nie wykazał rzetelnie i całościowo sytuacji finansowej żony. W dniu 10 marca 2017 r. dokonała ona bowiem przelewu kwoty [...] zł na inne należące do niej konto pod tytułem "przelew własny". Wnioskodawca nie przedstawił wyciągu z tego rachunku. W tym samym dniu K. K. wykonała także przelew w wysokości [...] zł na rachunek [...] tytułem nabycia jednostek uczestnictwa, co może wskazywać, że gromadzi ona oszczędności lub inne zasoby pieniężne. Skarżący nie wykazał jakichkolwiek zasobów pieniężnych. Ponadto, poza wykazanymi we wniosku z dnia 23 stycznia 2017 r. domem i działką, na której jest on usytuowany, w skład majątku skarżącego wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha w miejscowości L., podarowana przez ojca w marcu ubiegłego roku. A. K. jest także jednym z czterech współwłaścicieli drugiej nieruchomości rolnej (w miejscowości [...]), której powierzchnia wynosi [...] ha. Jak zaś wynika z nadesłanego wydruku historii płatności, na rachunek skarżącego wpływają świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W dniu 2 marca bieżącego roku przekazano płatność w wysokości [...] zł, a w dniu 9 marca w wysokości [...] zł. W dniu 14 listopada ubiegłego roku przelew z ARiMR wyniósł [...] zł. Powyższe wskazuje, że skarżący nierzetelnie i wybiórczo przedstawia sytuację dochodową i majątkową gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z żoną. Nie usuwa też wątpliwości, co do tej sytuacji, pomimo zobowiązania nałożonego w piśmie z dnia 9 marca 2017 r. Powyższe wyklucza uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Po drugie, biorąc pod uwagę wysokość wpisu od skargi ([...] zł), a także uwzględniając, że jest to najwyższa opłata sądowa należna w przedmiotowej sprawie (wysokość wpisu od skargi kasacyjnej, o ile skarżący ją wniesie, wyniesie połowę tej kwoty, czyli 750 zł, zaś inne opłaty, jak ewentualnie należne wpisy od zażaleń, czy opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem, o ile będzie ono sporządzone na wniosek, wyniosą 100 zł), należy stwierdzić, że jakkolwiek skarżący nie przedstawił pełnej i wyczerpującej informacji o swoich możliwościach płatniczych, to nadesłane przez niego dokumenty pozwalają uznać, iż jest on w stanie tak zaplanować wydatki gospodarstwa domowego, aby uiszczenie opłat sądowych na wskazanym poziomie nie spowodowało uszczerbku koniecznego utrzymania dwuosobowej rodziny. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że zarówno skarżący, jak i jego żona osiągają dochody (z gospodarstwa rolnego i wynagrodzenia od [...] sp. z o.o.). Wynagrodzenia K. K., wypłacone w lutym i marcu bieżącego roku, wynosiły ponad [...] zł miesięcznie. Na rachunek skarżącego wpływały natomiast nie tylko środki stanowiące dochód z działalności rolniczej, ale także płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W okresie ujętym na nadesłanym zestawieniu suma uznań rachunku bankowego wnioskodawcy ([...] zł) ponad dwukrotnie przekroczyła sumę jego obciążeń ([...] zł). Ponadto, jak już wskazano, przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Jak tymczasem wynika z nadesłanych przez skarżącego dokumentów, jest on właścicielem i współwłaścicielem nieruchomości rolnych, których łączna powierzchnia przekracza [...] ha. Wartość nieruchomości darowanej skarżącemu przez ojca w marcu ubiegłego roku strony umowy określiły na kwotę [...] zł. Tak kształtująca się sytuacja dochodowa i majątkowa skarżącego i jego żony nie pozwala przyjąć, że wygospodarowanie [...] zł na wpis od skargi, czy też środków niezbędnych do uiszczenia innych, ewentualnie należnych w toku postępowania, opłat sądowych, spowoduje uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.