IV SA/Wa 327/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 23 stycznia 2013 r. A. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą odmówiono skarżącemu ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji obejmującej budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz szczelnego zbiornika na nieczystości płynne. Przewodniczący zarządzeniem z dnia 14 lutego 2013 r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Wnioskiem z dnia 5 marca 2013 r. A. A. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie ze studiującym synem. Wskazał, że żona kilka lat temu wyjechała z kraju i nie utrzymuje z nim kontaktu. Podniósł, że od dwóch lat toczy spory prawne z byłymi kontrahentami handlowymi na terenie [...], w związku z czym zmuszony był zlikwidować prowadzoną działalność gospodarczą. Nadmienił, że nie dostał zapłaty za dostarczony towar. Wywiódł, że utrzymuje siebie i syna z bardzo niewielkich oszczędności i pomocy bliskiej rodziny. Jako jedyny majątek skarżący wskazał mieszkanie o powierzchni 63 m2, garaż, działkę oraz zasoby pieniężne w kwocie 180 zł, zdeponowane w banku. Ponieważ oświadczenie z dnia 5 marca 2013 r. było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 20 marca 2013 r. wezwano go nadesłania w terminie 14. dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochodowy, to jest: 1. do nadesłania dokumentu potwierdzającego, że skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej oraz wskazującego, kiedy działalność została zakończona i jaka to była działalność; 2. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez skarżącego oraz jego syna rachunków bankowych; 3. do nadesłania odpisu zeznania podatkowego skarżącego za rok 2011 oraz za rok 2012, jeżeli zeznanie za rok 2012 zostało już złożone do urzędu skarbowego; 4. do nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej skarżącego wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy; 5. do nadesłania oświadczenia, jaka jest kwota oszczędności, z których skarżący utrzymuje siebie i syna oraz nadesłania dokumentu potwierdzającego podaną kwotę oszczędności; 6. do nadesłania oświadczenia wskazującego, jaką pomoc skarżący otrzymuje od rodziny i jaka była kwota pomocy udzielonej mu w ciągu ostatnich sześciu miesięcy; 7. do nadesłania oświadczenia wskazującego powierzchnię nieruchomości (działki) wskazanej w rubryce nr 7.1 formularza wniosku; 8. do nadesłania oświadczenia wyjaśniającego rozbieżności pomiędzy oświadczeniem o majątku i dochodach z dnia 5 marca 2013 r., z którego wynikać ma, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w szczególności wpisu od skargi w kwocie 500 zł), a okolicznościami wynikającymi z treści skargi i akt postępowania administracyjnego, z których wynika, że zamierza zrealizować inwestycję w postaci budowy domu jednorodzinnego, a w związku z planowaną inwestycją jest "w stanie wykupić grunty pod drogę dojazdową". W szczególności należało wyjaśnić, jakie okoliczności powodują, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować 500 zł na wpis od skargi, w sytuacji, gdy jednocześnie ubiega się o wydanie decyzji umożliwiającej realizację inwestycji w postaci budowy domu jednorodzinnego i twierdzi, że jest w stanie ponieść nakłady (wykupić dodatkowe grunty) mające na celu doprowadzenie do realizacji tej inwestycji; 9. do nadesłania kopii dokumentów (rachunków, dowodów wpłat, poleceń przelewów) wskazujących wysokość wydatków związanych z eksploatacją mieszkania oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym za miesiące: styczeń, luty, marzec 2013 r., ewentualnie do złożenia oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, stałych, miesięcznych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym wnioskodawcy w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na opisane wezwanie skarżący w dniu 10 kwietnia 2013 r. złożył do akt sprawy dodatkowe oświadczenie, a także: 1. wyciąg z rachunku bankowego w Banku Pocztowym za okres od 7 stycznia 2013 r. do 10 kwietnia 2013 r.; 2. dwa zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], z których wynika, że w okresie od 22 października 2002 r. do 9 czerwca 2003 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą, i że w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2011 r. dochód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu wyniósł 0.00 zł; 3. kserokopie zapłaconych rachunków z 20 listopada 2012 r. i z 1 stycznia 2013 r. za energię elektryczną na kwoty - odpowiednio: 521,84 zł i 1.302,60 zł w rozliczeniu dwumiesięcznym, kserokopie trzech dowodów wpłat na rzecz wspólnoty mieszkaniowej ze stycznia, lutego i marca bieżącego roku, po 324,14 zł każdy, kserokopie trzech rachunków za telefon ze stycznia, lutego i marca bieżącego roku, w kwotach - odpowiednio: 91,87 zł, 63,01 zł i 50,26 zł, a także dowód wpłaty w kwocie 72,02 na rzecz [...] S.A. (na blankiecie wpłaty podano termin płatności do 28 stycznia 2013 r.); 4. pięć fotografii drogi do nieruchomości skarżącego i pobliskiej zabudowy. W dodatkowym oświadczeniu A. A. podał, że w związku z tym, iż nie jest zarejestrowany jako bezrobotny w żadnej jednostce organizacyjnej gminy, nie może nadesłać zaświadczenia o sytuacji rodzinnej. Wskazał, że nie ma dokumentów potwierdzających wysokość oszczędności, oraz że nie ma oszczędności. Oświadczył, że w ciągu ostatnich sześciu miesięcy otrzymał pomoc od starszego brata, kilkakrotnie w drobnych kwotach (2, 3 tysiące złotych – w sumie 8.500 zł). Podniósł, że często jeździ w odwiedziny do [...]. Podał powierzchnię nieruchomości stanowiącej jego własność: 2.672 m2. Skarżący zaznaczył przy tym, że działka ta nie przynosi dochodu i aktualnie jest bezwartościowa, a musi on odprowadzać podatek od nieruchomości i sprzątać posesję. Stwierdził również, że zdaje sobie sprawę, iż są ludzie bardziej potrzebujący od niego, i ponieważ jest właścicielem nieruchomości, jego oświadczenie nie brzmi wiarygodnie, ale w rzeczywistości nie pracuje i nie ma oszczędności, ani stałych dochodów. Nadmienił, że w ciągu ośmiu lat musiał wielokrotnie zwracać się o odpłatną pomoc prawną, dlatego 500 zł wpisu od skargi, nie jest jedynym jego wydatkiem w tej sprawie. Oświadczył także, że na zrealizowanie inwestycji w postaci budowy domu i wykupu gruntu pod drogę dojazdową ma możliwość pożyczenia pieniędzy od braci. Wskazał, że nie występuje do Sądu o pozwolenie na budowę ale o przywrócenie prawa do zabudowy. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy bowiem podkreślić, że treść art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wskazuje, iż ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Złożone przez A. A. oświadczenia i dokumenty źródłowe nie pozawalają na stwierdzenie, że wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W oświadczeniu z dnia 5 marca 2013 r. skarżący podaje, że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Wskazuje też, że nie utrzymuje kontaktów z żoną, która wyjechała z kraju kilka lat temu. Oświadcza, że źródło utrzymania jego i syna stanowią obecnie bardzo niewielkie oszczędności i pomoc bliskiej rodziny. Wezwany do wykazania wielkości posiadanych oszczędności, stwierdza natomiast, że nie ma oszczędności. Podaje zaś, że w ciągu ostatnich sześciu miesięcy otrzymywał kilkukrotnie od brata kwoty 2, 3 tysięcy złotych, określane przez skarżącego jako drobne. Wyjaśnia też, że środki na budowę domu i wykup gruntu pod drogę, pożyczy od braci. Uwzględniając powyższe wyjaśnienia, nie można stwierdzić, że skarżący wykazał, iż znajduje się w sytuacji pozwalającej na zaspokojenie co najwyżej podstawowych potrzeb życiowych. Chociaż w okresie od 7 stycznia 2013 r. do 10 kwietnia 2013 r. na rachunku bankowym A. A. odnotowano tylko jedną wpłatę w kwocie 444,99 zł, to analiza oświadczeń skarżącego oraz nadesłanych przez niego rachunków i dowodów wpłat wskazuje, że terminowo reguluje on płatności związane z utrzymaniem mieszkania, a także zabezpiecza środki na koniczne utrzymanie siebie i studiującego syna. Tylko koszty regulowanych przez skarżącego terminowo należności za energię elektryczną, telefon i mieszkanie pochłaniają średnio prawie 850 zł miesięcznie. Jak twierdzi wnioskodawca, konieczną pomoc finansową otrzymuje od członków rodziny. Co więcej, analiza akt sprawy, w szczególności treści skargi, wskazuje, że A. A. podejmuje kroki mające na celu zagospodarowanie należącej do niego nieruchomości o powierzchni 2.672 m2. Skarżący ubiega się o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla domu jednorodzinnego. W skardze stwierdza, że jest w stanie "wykupić grunty pod drogę dojazdową lub załatwić z sąsiadami ustanowienie takowej drogi w formie służebności gruntowej". W piśmie z dnia 10 kwietnia 2013 r. wyjaśnia zaś, że ma możliwość pożyczenia niezbędnych do tego środków od braci. Korzystając z pomocy rodziny, A. A. jest zatem również w stanie zapewnić środki niezbędne na zainwestowanie należącej do niego nieruchomości. W tej sytuacji należy podkreślić, że obowiązek poniesienia kosztów postępowania przed Sądem, nie może ustępować zobowiązaniom prywatnoprawnym, w szczególności zaś wydatkom, które storna zamierza ponieść w celu zwiększenia wartości posiadanego majątku, czy poprawy warunków życia. Jeśli zatem wnioskodawca jest w stanie zabezpieczyć środki na realizację zamierzenia inwestycyjnego, będącego przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, to w pierwszej kolejności powinien zapewnić środki na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w którym nastąpi kontrola decyzji organu administracji, wykluczającej możliwość realizacji planowanej inwestycji. W sytuacji, gdy skarżący deklaruje brak stałego źródła dochodu i oszczędności, a jednocześnie nadesłane przez niego rachunki i dowody wpłaty wskazują, że terminowo reguluje płatności związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, istotne dla należytej oceny jego możliwości płatniczych było udokumentowanie sytuacji rodzinnej, poprzez złożenie zaświadczenia o tej sytuacji, wydanego przez właściwą do spraw zdrowia i opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Skarżący nie nadesłał tego zaświadczenia, wyjaśniając, że nie może go uzyskać, ponieważ nie jest zarejestrowany jako bezrobotny w żadnej jednostce organizacyjnej gminy. Wyjaśnienie to nie usprawiedliwia niewykonania wezwania z dnia 20 marca 2012 r. we wskazanym zakresie, ponieważ posiadanie statusu bezrobotnego, nie jest niezbędne do uzyskania wymaganego zaświadczenia. Także przedstawione przez stronę informacje dotyczące działalności gospodarczej nie są wystarczające. Skarżący wskazał w oświadczeniu z dnia 5 marca 2013 r., że zmuszony był "zamknąć firmę" w związku z tym, że od dwóch lat toczy spory prawne z byłymi kontrahentami na terenie [...]. Pomimo wezwania z dnia 20 marca 2013 r., nie wykazał jednak, jaką działalność gospodarczą prowadził. Ponoszenie kosztów postępowania przed sądem zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i członków jej rodziny. Jak wywiedziono powyżej, chociaż skarżący deklaruje brak jakiegokolwiek dochodu i oszczędności, to terminowo reguluje należności związane z eksploatacją mieszkania i zapewnia utrzymanie sobie i studiującemu synowi. Często podróżuje za granicę, ponosząc związane z tym dodatkowe wydatki. Ponadto podejmuje działania mające na celu realizację inwestycji polegającej na budowie domu na należącej do niego nieruchomości gruntowej. Co więcej, jak podaje, jest w stanie zapewnić środki na budowę domu i wykup ziemi pod drogę dojazdową lub ustanowienie służebności gruntowej. Wezwany do udokumentowania sytuacji rodzinnej stosownym zaświadczeniem i sprecyzowania okoliczności, dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej, nie wykonuje natomiast w pełni nałożonego nań zobowiązania. Należy przypomnieć, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są w ich przypadku bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. A. A. nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji, co wyklucza przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.