IV SA/Wa 328/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. K. w piśmie z dnia 27 grudnia 2016 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości. Storna zawarła w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 27 grudnia 2016 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje z matką (M. B.). Wskazała, że źródła ich utrzymania stanowią emerytury: M. K. w wysokości 1.1191 zł miesięcznie oraz M. B. w wysokości 909 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek strona wykazała dom o powierzchni 100 m2 z 1938 r. o wartości około 70.000 zł oraz nieruchomość rolną o powierzchni 5,57 ha, która jest wydzierżawiona od 2013 roku, w zamian za opłacanie podatku rolnego. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie prowadzi produkcji rolnej i nie ma inwentarza żywego. Przekreśliła rubryki formularza wniosku przeznaczone na informacje o posiadanych oszczędnościach, innych zasobach pieniężnych oraz o wartościowych przedmiotach. Przedstawiła następujące zestawienie wydatków gospodarstwa domowego: opał na zimę, energia elektryczna i woda (około 550 zł miesięcznie); gaz i telefon (około 80 zł miesięcznie); leki (około 350 zł miesięcznie); ubezpieczenie domu (około 25 zł miesięcznie). Ponieważ oświadczenie strony z dnia 27 grudnia 2016 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 21 marca 2017 r. wezwano ją do nadesłania w terminie 14 dni: a) dokumentów potwierdzających aktualne wysokości emerytur otrzymywanych przez nią i przez jej matkę (M. B.); b) wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią oraz przez jej matkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (wskazano, że wystarczające będą wydruki komputerowe zawierające zestawienie wszelkich operacji dokonanych na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldo rachunków); c) zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, czy (jeśli tak, to ewentualnie jakie i w jakiej wysokości) w latach 2015 i 2016 skarżąca otrzymała płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; d) kopii umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego wskazanego w rubryce nr 7.1. formularza PPF. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 3 kwietnia 2017 r., M. K. złożyła do akt sprawy: 1. odcinki pocztowych przekazów pieniężnych emerytury M. B. ze stycznia i z lutego 2017 r. oraz kopię decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2016 r. w sprawie ustalenia nowej wysokości emerytury wraz z przysługującymi dodatkami, z których wynika, że wysokość świadczenia do wypłaty – wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym – wynosi 988,71 zł miesięcznie; 2. kopię decyzji ZUS z dnia [...] marca 2016 r. o waloryzacji emerytury, z której wynika, że wysokość świadczenia do wypłaty wynosi 1.194,89 zł miesięcznie; 3. kopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] marca 2016 r. w sprawie przyznania M. K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 (w sumie 4.037,67 zł); 4. kopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. w sprawie przyznania M. K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 (w sumie 4.083,49 zł); 5. kopię potwierdzenia zawarcia, na podstawie wniosku M. K. z dnia 20 lutego 2017 r., umów ubezpieczeń rolnych na okres od 26 lutego 2017 r. do 25 lutego 2018 r.; 6. kopię decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości, należnych od M. K. za 2017 r., wraz z kopią dowodu wpłaty całej kwoty (za cały rok) zobowiązania z tytułu obu wskazanych podatków; 7. kopię faktury VAT za energię elektryczną z dnia 14 października 2016 r. wraz z dowodem wpłaty; 8. kopię pisma pracownika Wydziału Skarbu Państwa i Nieruchomości [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. oraz kopię pisma Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 r. W piśmie z dnia 3 kwietnia 2017 r. skarżąca oświadczyła, że jej matka nie ma rachunków bankowych, natomiast ona musiała mieć rachunek konieczny dla ARiMR (lata 2015, 2016). Podała też, że nie posiada umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego, ponieważ została zawarta ustnie. Wskazała, że ona płaci podatek rolny i pobiera dopłaty z ARiMR. Ponownie przedstawiła też zestawienie wydatków: podatek rolny (694 zł na rok, 57 zł na miesiąc); obowiązkowe ubezpieczenie budynków (638 zł na rok, 53 zł na miesiąc); energia elektryczna (około 115 zł na miesiąc); odpady komunalne (20 zł na miesiąc); woda (40 zł na miesiąc); opał na zimę (3.120 zł za około 4 tony, 260 zł na miesiąc); telefon (około 40 zł na miesiąc); leki (około 350 zł na miesiąc); gaz (około 85 zł na miesiąc). Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że jednoznacznie wynika z nich, iż podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Treść art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Wynosi on w przedmiotowej sprawie 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość innych, ewentualnie należnych, opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] listopada 2016 r., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy natomiast 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Ustalenie, czy uiszczenie wpisu od skargi (lub innych opłat sądowych w przedmiotowej sprawie) doprowadzi do uszczerbku koniecznego utrzymania skarżącej i jej matki, wymagało określenia relacji wysokości tej opłaty sądowej (a także innych opłat sądowych) do możliwości płatniczych skarżącej. Należy przy tym zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Pomimo wystosowanego do strony wezwania z dnia 21 marca 2017 r., w którym jednoznacznie określonego zakres żądanych dokumentów, skarżąca nie wykonała należycie nałożonego na nią obowiązku, a w konsekwencji nie wykazała, że w jej przypadku zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca została zobowiązana m.in. do nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez nią oraz przez jej matkę – M. B. (lit. b wezwania). W odpowiedzi, w piśmie z dnia 3 kwietnia 2017 r., strona wskazała, że M. B. nie posiada rachunku bankowego. Referendarz sądowy nie znajduje podstaw, aby odmówić temu oświadczeniu wiarygodności. Wnioskodawczyni wskazała jednak zarazem, że w jej przypadku posiadanie rachunku bankowego wymagane jest w związku z pobieraniem płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Storna potwierdziła, że pobiera środki w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Co więcej, nadesłała kopie dwóch decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] o przyznaniu płatności. Późniejsza z tych decyzji została wydana [...] stycznia bieżącego roku. W jej treści jednoznacznie natomiast stwierdzono, że przyznane środki zostaną przekazane na rachunek bankowy (nr [...]) wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. M. K. nie złożyła do akt sprawy wyciągu ze wskazanego rachunku bankowego. Nie przedstawiła też jakiegokolwiek dokumentu lub chociażby oświadczenia, które wskazywałyby, że rachunek ten został zamknięty. Powyższe zaniechanie uniemożliwia ustalenie rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. Jakkolwiek bowiem nie ma wątpliwości, co do wielkości świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez M. K. i jej matkę (ich łączna kwota, razem z dodatkiem pielęgnacyjnym M. B., wynosi 2.183,60 zł miesięcznie), to nie wiadomo, jakimi w rzeczywistości środkami finansowymi dysponuje strona, czy posiada oszczędności, bądź inne zasoby pieniężne. Przypominając, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł, zaś inne, ewentualnie należne opłaty – jednorazowo 100 zł, należy wziąć pod uwagę, że poza świadczeniami emerytalnymi, które skarżąca wykazała w oświadczeniu z dnia 27 grudnia 2016 r., jako wyłączne źródła utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego, otrzymuje ona płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 5,5 ha, które z godnie z oświadczeniem, wydzierżawia. Przedstawione przez nią dokumenty, potwierdzają natomiast, że terminowo reguluje wymagalne zobowiązania. Co więcej, należność z tytułu podatku rolnego i podatku od nieruchomości w wysokości 694 zł zapłaciła jednorazowo, chociaż miała możliwość uiszczenia jej w czterech ratach. Z kolei podawane przez nią kwoty niektórych wydatków gospodarstwa domowego stanowią uśrednione wielkości kosztów ponoszonych w ciągu roku. Z pewnością natomiast wysokość niektórych kosztów utrzymania, jak np. wydatków na opał, zmienia się w ciągu roku. Mając zatem na względzie, z jednej strony wysokość wpisu od skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] listopada 2016 r. (oraz innych opłat sadowych w przedmiotowej sprawie), a z drugiej strony, ustalone na podstawie przedstawionych przez skarżącą dokumentów i oświadczeń, okoliczności dotyczącej jej dochodów, majątku oraz wydatków gospodarstwa domowego, nie można stwierdzić, że wykazała ona, iż uiszczenie wpisu od skargi lub poniesienie innych opłat sadowych, spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania jej oraz jej matki. Precyzyjne określenie relacji rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni do wielkości kosztów sądowych w sprawie wszczętej jej skargą umożliwiłaby analiza wyciągu z rachunku bankowego. Pomimo wezwania, strona nie złożyła jednak tego dokumentu do akt sprawy. Jak natomiast wskazano, z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy traktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.