IV SA/Wa 3287/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu w dniu 17.04. 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 3287/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 18 stycznia 2018 r. (data nadania) skarżąca A. D. wniosła na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowy z mężem oraz czwórką dzieci, jest właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 3,5 ha, natomiast rodzina utrzymuje się z pracy dorywczej męża skarżącej i pomocy z opieki społecznej w łącznej wysokości 2040 zł miesięcznie. Jako konieczne wydatki wnioskodawczyni wskazała: spłata raty pożyczki -300 zł, opał - 800 zł, prąd 500 zł (co 2 miesiące), woda - 200 zł, śmieci - 70 zł, telefon, internet - 200 zł, KRUS - 800 zł (na kwartał), gaz - 100 zł, wywóz nieczystości - 50 zł. Ponieważ oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku było niewystarczające, zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego wezwano skarżącą do nadesłania, w terminie 14 dni: - wyciągów z posiadanych przez nią i męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych, - kopii decyzji właściwego organu administracji określającej wysokość zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2017 rok; - kopii dokumentów (rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów) wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stałych opłat związanych z eksploatacją domu (np. opłat za energię elektryczną, wodę, opał itp.), a także kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, - kopii decyzji o przyznaniu pomocy z opieki społecznej na dzieci, - oświadczenia, czy pobiera dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub korzysta z innych form pomocy udzielanych przez Agencję, jeśli tak to jakich oraz w jakiej wysokości. Wezwanie to doręczono skarżącej w dniu 1 lutego 2018 r., lecz pozostało w zakreślonym terminie bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 3287/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza sądowego, oświadczenie strony o sytuacji finansowej było niewystarczające do dokonania pełnej oceny jej możliwości płatniczych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw w ustawowym terminie, załączając dodatkową dokumentację, dotyczącą jej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu, w dacie orzekania przez referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała bezspornie, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni wskazała w formularzu PPF, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem oraz czwórką dzieci. Jest właścicielką nieruchomości rolnej o pow. 3,5 ha, zaś rodzina utrzymuje się z pracy dorywczej męża skarżącej oraz pomocy z opieki społecznej, osiągając dochód miesięczny netto w kwocie 2040 zł. Jako konieczne wydatki wnioskodawczyni wskazała: spłata raty pożyczki -300 zł, opał - 800 zł, prąd 500 zł (co 2 miesiące), woda - 200 zł, śmieci - 70 zł, telefon, internet - 200 zł, KRUS - 800 zł (na kwartał), gaz - 100 zł, wywóz nieczystości - 50 zł. W celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej oraz zweryfikowania wiarygodności informacji podanych w tym zakresie, skarżąca została wezwana do podania dodatkowych informacji, oprócz zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie to pozostało jednak bez odpowiedzi do dnia wydania zaskarżonego postanowienia. Należy wskazać, że na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). W niniejszej sprawie prawidłowo stwierdził referendarza sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że wobec nienadesłania żądanych dokumentów, nie miał możliwości dokonania oceny faktycznej sytuacji majątkowej skarżącej. Skarżąca nie nadesłała bowiem do Sądu w zakreślonym terminie dokumentów i wyjaśnień, o których mowa w zarządzeniu referendarza sądowego. Argumentacja podniesiona w sprzeciwie pozostaje bez wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że Sąd rozpoznając sprzeciw oceniał prawidłowość wydanego postanowienia, mając na uwadze informacje przedstawione przez stronę i znajdujące się w aktach sprawy do dnia wydania zaskarżonego orzeczenia. Jednakże, skarżąca może wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, powołując się na stosowne dokumenty obrazujące jej sytuację finansową, pozwalające na dokonanie oceny tej sytuacji w sposób bezsporny. Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.