IV SA/Wa 329/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia F. w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. w [...] na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie uzgodnienia środowiskowych warunków realizacji przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 25 marca 2009 r. Stowarzyszenie F. w [...] wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Ministra Środowiska w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie uzgodnienia środowiskowych warunków realizacji przedsięwzięcia. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Stowarzyszenie działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów. Strata finansowa strony wynosi obecnie ponad 1000 zł, dlatego też Stowarzyszenie nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego w sprawie IV SA/Wa 329/09, jak również kosztów innych postępowań sądowych wszczętych na skutek skarg Stowarzyszenia. Do wniosku wnioskodawca dołączył m.in. kopię zawiadomienia komornika sądowego o zajęciu rachunku bankowego oraz kopię statutu, z której wynika, że majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, wpływów z działalności statutowej, działalności gospodarczej, z nieruchomości i ruchomości będących własnością lub w użytkowaniu Stowarzyszenia oraz dotacji, subwencji, darowizn, spadków i zapisów. W dołączonym ponadto do wniosku sprawozdaniu merytorycznym, finansowym i informacji dodatkowej o działalności Stowarzyszenia F. w [...] – organizacji pożytku publicznego - za 2008 r., sporządzonym przez prezesa stowarzyszenia R. K., podano, że w 2008 r. Stowarzyszenie uzyskało dochód w wysokości ok. 18255 zł z tytułu: dotacji od osób fizycznych i prawnych, składek członkowskich oraz wpłat 1% podatku dla organizacji pożytku publicznego. Koszty działalności Stowarzyszenia, na które złożyły się koszty materiałów oraz towarów niezbędnych do działalności statutowej Stowarzyszenia (wydawnictw, prasy) oraz usług, w 2008 r. wyniosły 13160 zł. Uwzględniając jednak straty z działalności Stowarzyszenia z lat ubiegłych, wynik finansowy za 2008 r. wskazuje na stratę w wysokości 6296,18 zł. Wątpliwości odnoszące się do sytuacji majątkowej Stowarzyszenia uzasadniały wezwanie strony, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego wniosku w wyznaczonym, 7- dniowym terminie, poprzez nadesłanie: wyciągów z rachunku bankowego za okres grudzień 2008 r. - kwiecień 2009 r.; odpisów z bilansu oraz rachunków zysków i strat za IV kwartał 2008 r. oraz I kwartał 2009 r.; rocznego sprawozdania finansowego i merytorycznego Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego (OPP) za 2007 r., zatwierdzonego przez właściwy organ nadzorczy; uchwały walnego zgromadzenia członków określającej aktualną wysokość składki członkowskiej; odpisów umów pożyczek, zaciągniętych, według oświadczenia prezesa Stowarzyszenia, od członków stowarzyszenia na spłatę bieżących zobowiązań, a także do udokumentowania wydatków poniesionych na działalność statutową w IV. kwartale 2008 r. oraz I. kwartale 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie sądowe z dnia 20 kwietnia 2009 r. strona przedstawiła część żądanych dokumentów źródłowych – tj. wyciągi z konta bankowego ilustrujące stan konta w dniach 31.12.2008, 31.03.2009, 30.04.2009 oraz sporządzony przez prezesa Stowarzyszenia bilans oraz rachunek zysków i strat za 2007 r. i 2008 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Z regulacji dotyczącej kosztów sądowych zawartej w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że podstawową zasadę stanowi ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 199 p.p.s.a.). Chcąc realizować swą statutową działalność Stowarzyszenie musi zatem, co do zasady, liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 246 § 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy: w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), bądź w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, zatem powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przypadku stowarzyszeń, przyznanie prawa pomocy nie może zaś prowadzić do sytuacji, w której ich działalność faktycznie będzie finansowana ze środków publicznych, bowiem przeczyłoby to zasadzie, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania stowarzyszenie obowiązane jest więc wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęło wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., s. 587). Analiza dokumentów przedstawionych przez Stowarzyszenie wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak również dokumentów przysłanych wraz z pismem z dnia 13 maja 2009 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie z dnia 20 kwietnia 2009 r., nie upoważnia do stwierdzenia, że strona wykazała, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Braki w zgromadzonym materiale dowodowym, spowodowane uchyleniem się strony od rzetelnego wywiązania się z nałożonego na nią obowiązku przedstawienia dodatkowych informacji odnośnie do jej sytuacji majątkowej, nie pozwalają bowiem na ocenę rzeczywistej kondycji finansowej Stowarzyszenia F. Zasadność zgłoszonego żądania przyznania prawa pomocy strona uzasadniła trudną sytuacją finansową Stowarzyszenia, zaś na poparcie swego stanowiska przedstawiła zasadniczo wyłącznie dokumenty, które sporządzone zostały przez prezesa Stowarzyszenia – chodzi tu o oświadczenia dotyczące sytuacji finansowej Stowarzyszenia, bilanse i rachunki zysków i strat za 2007 i 2008, sprawozdanie merytoryczne, finansowe, informacja dodatkowa z działalności stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego za 2008 r. Brakuje jednakże jakichkolwiek dokumentów "zewnętrznych" (tj. nie wytworzonych przez prezesa Stowarzyszenia), które nie tylko uwiarygodniałby, ale potwierdzały prawdziwość i rzetelność danych zawartych w przedstawionych sprawozdaniach. Za dokumenty takie nie mogą być bowiem uznane przedstawione przez stronę wyciągi z konta bankowego, skoro dokumentują one wybiórczo stan środków na tym koncie, tj. w dniach: 31 grudnia 2008 r., 31 marca 2009 r. i 30 kwietnia 2009 r. Strona nie przedstawiła zatem pełnej informacji o operacjach dokonywanych na koncie w okresie wskazanym w wezwaniu sądowym. Argumenty o trudnej sytuacji finansowej strony, która według oświadczenia prezesa Stowarzyszenia (pismo z dnia [...] marca 2009 r., k. 15 akt sądowych, pismo z dnia [...] maja 2009 r., k. 37) uzasadniała potrzebę sięgnięcia po dodatkowe wsparcie ze strony członków stowarzyszenia poprzez zaciągnięcie nieoprocentowanych pożyczek na spłatę zaległych zobowiązań, nie znajdują potwierdzenia w materialne dowodowym, bowiem strona, pomimo wezwania, nie przedłozyła dokumentów ujawniających dokonanie czynności prawnych, o których mowa w pismach z [...] marca i [...] maja 2009 r. (tj. zawarcie umów pożyczek). Ponadto wskazując, że Stowarzyszenie osiągnęło w 2008 r. z różnych źródeł dochód w wysokości ok. 18255 zł, a zatem wielokrotnie przekraczającej koszty postępowania w sprawie, której dotyczy rozpoznawany wniosek (wpis od skargi w sprawie wynosi 100 zł), wnioskodawca nie zdołał zarazem wykazać, że deklarowany dochód w całości zbilansował się z poniesionymi wydatkami. Pomimo wezwania, strona nie udokumentowała żadnych wydatków poniesionych w związku z prowadzoną działalnością statutową w 2008 i 2009 r. Argumenty, że wpływy z dotacji osób fizycznych i prawnych, składek członkowskich, oraz przekazane Stowarzyszeniu na podstawie art. 27 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 ze zm.) – tj. jako 1% podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego, skonsumowane zostały nie tylko na bieżącą działalność Stowarzyszenia, ale również na pokrycie straty z lat ubiegłych, nie mogły zaś odnieść skutku polegającego na przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.p.s.a., skoro wezwanie skonstruowane w oparciu o upoważnienie z art. 255 p.p.s.a., w zakresie w jakim odnosiło się do żądania przedstawienia przez Stowarzyszenie rocznego sprawozdania finansowego i merytorycznego Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego (OPP) za 2007 r., zatwierdzonego przez właściwy organ nadzorczy, pozostało bez odpowiedzi. W tych okolicznościach informacje dotyczące wyników finansowych strony za lata ubiegłe należało uznać za gołosłowne. W świetle powyższego nie budzi zatem również wątpliwości, że przyjęty przez stronę sposób przedstawiania informacji istotnych dla prawidłowego rozpoznania wniosku o prawo pomocy, polegający na uchylaniu się od przedstawienia materiałów pochodzących z różnych źródeł, wybiórczym podawaniu żądanych przez sąd informacji, musiał wpłynąć na niską wiarygodność wnioskodawcy i uzyskanych od niego danych. Należy przypomnieć, że w sytuacji przyznania prawa pomocy, a zatem gdy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy wnioskodawca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Uchylenie się zaś strony od obowiązku wykazania, że znajduje się w takiej właśnie sytuacji nie mogło prowadzić do uwzględnienia złożonego wniosku, bowiem oznaczałoby to oparcie się przy orzekaniu w przedmiocie rozdysponowania środków publicznych na fragmentarycznym stanie faktycznym, wybiórczo (korzystnie) zaprezentowanym przez podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając zatem na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie strona nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.