IV SA/Wa 3295/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Szymańska Sędziowie: WSA Małgorzata Małaszewska – Litwiniec (spr.) del. SO Aleksandra Westra po rozpoznaniu w dniu 26 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. O., T. O., S. O. i A. O. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz M. O., T. O., S. O. i A. O. solidarnie kwotę 748 (siedemset czterdzieści osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] października 2017 r. [...] Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpatrzeniu wniosku M. O.-P., A. O., T. O. i S. O., reprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika, o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1966 r. nr [...], w części dotyczącej przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w [...], oznaczoną jako: pgr I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr I.kat. [...] o pow. [...] m2 (wydzielona z pgr I.kat. [...]), pgr I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr I.kat. [...]o pow. [...] m2, pgr I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr I.kat. [...]o pow. [...] m2, pgr I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr I.kat. [...] o pow. [...] m2 (wydzielona z pgr I.kat. [...]), objętych whl [...] gm. [...], stanowiącej własność tabularną J. z K. O., H. z O. P., J. O., A. O., S. O., J. O. i E. O. (pkt 2 orzeczenia), odmówił stwierdzenia nieważności wskazanego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1966 r. nr [...] o przyznaniu odszkodowania za tę nieruchomość (pkt 2 orzeczenia). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] października 2017 r. wywiedli M. O.-P., A. O., T. O. i S. O., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając jej: 1. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia w sytuacji, gdy zostało wydane w stosunku do osoby nieżyjącej, tj. J. z K. O., zmarłej w dniu [...] kwietnio1944 r., 2. naruszenie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., poprzez wydanie orzeczenia w sprawie, która została, rozstrzygnięta inną ostateczną decyzją, tj. decyzją Komisji Odwoławczej do spraw Wewnętrznych przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] czerwca 1961 r. nr [...], w której zobowiązano inwestora do przydzielenia odwołującym się tytułem odszkodowania odpowiedniej nieruchomości zamiennej, 3. naruszenie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia podczas gdy zostało ono skierowane do osób niebędących stronami w sprawie, tj., J. O. i S. O., 4. naruszenie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia podczas gdy zostało ono wydane w stosunku do pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2 (wydzieloną z pgr. I. kat [...]) pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr. I. kat. [...] o pow. [...] m2, pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr. I.kat. [...] o pow. [...] m2, pgr. I.kat [...] o pow. [...] m2 (wydzielona z pgr. I.kat [...]), objętych whl [...] gm. [...], natomiast w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia nieruchomościami uwzględnionymi w Iwh [...] gm. [...] były prg. I.kat. [...],[...],[...],[...],[...] oraz [...], co świadczy o tym, że zaskarżone orzeczenie nie było wykonalne w dniu jego wydania i ta niewykonalność miała charakter trwały, 5. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez niewłaściwe rozpatrzenie materiału dowodowego, skutkujące naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, skutkujące poczynieniem przez organ niewłaściwych ustaleń faktycznych w sprawie w zakresie stron, przedmiotu postępowania, zakresu wywłaszczonych i zajętych nieruchomości należących do poprzedników prawnych Wnioskodawców oraz istnienia i treści wcześniej wydanych decyzji w sprawie, 6. naruszenie art. 78 § 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie wniosku Wnioskodawców o przeprowadzenie dowodów: a. planu sytuacyjnego z [...] marca 1937 r. [...] stanowiącego załącznik do Aktu Notarialnego Rep. [...] z [...] czerwca 1937 r. umowy sprzedaży, zniesienia i połączenia niektórych parcel katastralnych objętych Iwh [...] (wniosek o przeprowadzenie dowodu z [...] kwietnia 2007 r. str. 13 pkt 10) b. uchwały Sądu [...] w [...] z [...] czerwca 1937 r. [...] z umowy sprzedaży, połączenia i wydzielenia niektórych parcel katastralnych objętych [...] (wniosek o przeprowadzenie dowodu z [...] sierpnia 2012 r., do którego została załączona płyta CD ze skanem ww. uchwały) c. pisma J. O. skierowanego do A. O. z [...] września 1948 r. (pismo zostało przekazane do akt sprawy w kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem [...] listopada 2006 r. przez notariusza B. M.-L.) d. zaświadczenia Urzędu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1994 r. (wniosek o przeprowadzenie dowodu z [...] kwietnia 2007 r. pkt 247), e. zaświadczenia Prezydium [...] Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1966 r. (wniosek o przeprowadzenie dowodu z [...] kwietnia 2007 r. pkt 135), f. zaświadczenia Prezydium [...]Rady Narodowej w [...] L. Z. [...] z [...] stycznia 1967 r. (wniosek o przeprowadzenie dowodu z [...] kwietnia 2007 r. pkt 141), g. zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1966 r. (wniosek o przeprowadzenie dowodu z [...] kwietnia 2007 r. pkt 136), h. pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1967 r. do Sądu Powiatowego w [...] (wniosek o przeprowadzenie dowodu z [...] kwietnia 2007 r. pkt 140), i. pisma DBOR w [...]. z [...] czerwca 1951 r. [...] do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] (pismo przesłane w fotokopii na płycie CD w 2012 r.; fotokopia wykonana została w Archiwum [...] Urzędu Wojewódzkiego, Delegatura w [...].; pismem z [...] sierpnia 2012 r. zwrócono się o wystąpienie przez Organ o nadesłanie archiwalnego pisma do właściwego Urzędu Wojewódzkiego); podczas gdy dowody te zawierają istotne dla sprawy okoliczności, 7. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i wydanie decyzji mimo rozpatrzenia materiału dowodowego wyłącznie w części oraz pominięcia przy rozpoznaniu sprawy dowodów wskazanych w pkt. 5 niniejszej Skargi oraz przedłożonego do akt sprawy dowodu z Wyciągu hipotecznego z realności Iwh [...] ks. gr. gm. [...], L. Ks. zam. [...], które to dowody świadczą o Istnieniu szeregu rażących naruszeń prawa w toku postępowania wywłaszczeniowego, które muszą skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonego orzeczenia, 8. naruszenie art. 84 § 1 KPA poprzez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety E. R. z [...] września 2015 r. oraz ostatecznej opinii geodezyjnej z [...] października 2016 r., które to opinie zawierają szereg błędów merytorycznych, tj. – w swojej treści obejmują parcele katastralne, które w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia nie istniały, tj. pgr. I. kat. [...],[...],[...] oraz [...], – wewnętrzną sprzeczność polegającą na odniesieniu się przez biegłego geodetę w załącznikach nr 3 i 4 do ostatecznej opinii geodezyjnej z [...] października 2016 r. oraz w załączniku nr 1 do opinii uzupełniającej z [...] maja 2017 r. do orzeczenia z [...] września 1953 r., które nie jest przedmiotem niniejszego postępowania nadzorczego. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o oddalenie niniejszej skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zważył, co następuje. Na wstępie poczynionych rozważań należy wskazać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, bowiem zgodnie z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Przedmiot skargi mieścił się w dyspozycji tego przepisu, dlatego tryb ten mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Ponadto sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych kryteriów, skargę M. O.-P., T. O., A. O. i S. O. należało uznać za zasadną, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał za konieczne stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] października 2017 r. nr [...], ponieważ jest obarczona wadą, którą – na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a – sąd administracyjny ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu. Zachodzą bowiem przesłanki określone w art. 156 k.p.a., dające podstawę do stwierdzenia nieważności badanego rozstrzygnięcia. Analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, że stroną postępowania toczącego się przed Ministrem była m.in. W. P.. Ze znajdującego się zaś w aktach sądowych sprawy odpisu skróconego aktu zgonu o oznaczeniu nr [...] wynika, że W. P. zmarła w dniu [...] sierpnia 2017 r. Minister prowadził zatem postępowanie nadzorcze, czyniąc jego stroną osobę nieżyjącą w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia, tj. w dniu [...] października 2017 r. W okolicznościach niniejszej sprawy podkreślić również należy, że Minister miał świadomość wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej przed przekazaniem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ponieważ został poinformowany o śmierci W.P. przez jej syna – Z. P., w wiadomości mailowej z [...] listopada 2018 r. Stwierdzenie takiego naruszenia prawa nie pozostawia Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie żadnego wyboru, obligując jednocześnie Sąd do uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy (por. m. in. wyrok NSA z 15 września 2017 r., sygn. akt I OSK 268/16). Wadliwość orzeczenia w takich okolicznościach jest bowiem uchybieniem, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (por. wyrok NSA z 15 września 2017 r., sygn. akt I OSK 3470/15). Wskazać należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, mający zdolność do prowadzenia postępowania, oraz strona, o której prawach i obowiązkach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 8 k.c. zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z tego jednoznacznie wynika, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie posiada ani zdolności prawnej, ani zdolności do czynności prawnych, a tym samym nie może być podmiotem praw i obowiązków z zakresu administracji publicznej. Innymi słowy, w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Zgodnie zaś z treścią art. 109 § 1 k.p.a. decyzję doręcza się stronom na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej, a stosownie do treści art. 110 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile Kodeks nie stanowi inaczej. Przytoczone regulacje dają organom administracji publicznej prawo doręczenia rozstrzygnięć jedynie stronom postępowania, a z jego doręczeniem wiążą się przewidziane prawem skutki prawne. Podkreślić należy, że wprawdzie Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy, która regulowałaby wprost kwestię skutków prawnych wydania rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej. Jednakże zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności, która nie podlega konwalidacji, dlatego też powinno być derogowane z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Przepisy normujące postępowanie nadzorcze nie przewidują konstrukcji prawnej, wedle której możliwe byłoby stwierdzenie nieważności decyzji w części dotyczącej skierowania zaskarżonego rozstrzygnięcia do osoby, której status strony w postępowaniu administracyjnym nie przysługuje i przysługiwać nie może – gdyż jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, jako osoba zmarła, nie może mieć ona zdolności prawnej. Okoliczność śmierci strony, nawet jeśli nie jest znana organowi administracji publicznej w chwili wydawania orzeczenia, nie zmienia faktu skierowania rozstrzygnięcia do osoby nieżyjącej, która w chwili jego wydania nie miała już przymiotu strony i zdolności prawnej oraz zdolności do czynności prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy następcy prawni zmarłej strony wykazali zainteresowanie sprawą, czy też nie, ponieważ przez doręczenie decyzji następcom prawnym nie można sanować nieważności wydanego orzeczenia. Bez znaczenia pozostaje również okoliczność, że fakt śmierci strony został ujawniony dopiero po wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji kierowanie rozstrzygnięć wyłącznie do takich osób. Organy administracji publicznej są bowiem zobowiązane do posiadania na każdym etapie postępowania aktualnej wiedzy na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a). Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, ponownie rozpoznając sprawę, Minister Inwestycji i Rozwoju prawidłowo ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu nadzorczym oraz, do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Ponadto mając na względzie, że decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] października 2017 r. [...] zostaje derogowana z obrotu prawnego, jako podjęta z rażącym naruszeniem prawa, Sąd orzekający w niniejszej sprawie odstąpił od dokonania merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 p.p.s.a., orzekł jak w pkt I. sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.