IV SA/Wa 3311/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Michał Majcher po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat A. S. o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w ramach prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia czynności materialno - technicznej zameldowania postanawia: odmówić przyznania wynagrodzenia Postanowieniem z dnia 23 lutego 2018 r. Referendarz sądowy zwolnił M. Z. od kosztów sądowych oraz ustanowił dla niego adwokata, w sprawie dotyczącej jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia czynności materialno - technicznej zameldowania. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] w piśmie z 19 marca 2018 r. poinformowała o wyznaczeniu dla Skarżącego adwokata w osobie A. S.. W piśmie z 17 maja 2018 r. wyznaczona pełnomocnik wniosła o umorzenie postępowania z uwagi na śmierć Skarżącego. Do wniosku dołączyła kopię aktu zgonu, z którego wynika, że M.Z. zmarł w dniu 17 lutego 2018 r. Wyznaczona pełnomocnik wniosła również o zasądzenie kosztów za pomoc prawną świadczoną z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani też części. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej Ppsa) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W orzecznictwie przyjmuje się, że pomimo literalnej wykładni art. 250 Ppsa przepis ten nie nakłada na sąd (referendarza sądowego) obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wynagrodzenie należy się za bowiem za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, a za taką można uznać tylko takie działania, które zmierzają bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji strony (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13, LEX nr 1318936). Z akt niniejszej sprawy wynika, że M. Z. zmarł w dniu 17 lutego 2018 r., a więc przed wydaniem postanowienia o przyznaniu prawa pomocy (co nastąpiło w dniu 23 lutego 2018 r. ) i tym samym przez wyznaczeniem przez ORA pełnomocnika dla Skarżącego (co nastąpiło w dniu 19 marca 2018 r.). Informację o śmierci Skarżącego Sąd powziął natomiast dopiero w dniu 17 maja 2018 r. (data wpływu pisma pełnomocnika). Wskazać należy, że zgodnie z art. 43 Ppsa w razie śmierci strony pełnomocnictwo wygasa. Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania, ponadto stosownie art. 251 Ppsa przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała. W niniejszej sprawie Sąd postanowieniem z dnia 24 maja 2018 r. umorzył postępowanie sądowe bowiem uznał, że przedmiot postępowania odnosił się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Zgodnie z art. 244 § 2 Ppsa ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Nowelizacja tego przepisu, przyjęta w kwietniu 2010 r., uprościła i skróciło procedurę przyznawania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W ocenie Referendarza powyższy przepis stanowi zatem fikcję prawną (podobnie jak np. doręczenie zastępcze), na podstawie którego domniemywa się, że strona udzieliła pełnomocnikowi stosownego umocowania do działania w jego imieniu. Fikcja ta może zostać jednak obalona innymi dowodami. Skoro w niniejszej sprawie Skarżący, zmarł przed wydaniem postanowienia o przyznaniu prawa pomocy zatem nie można uznać, że na podstawie art. 244 § 2 Ppsa udzielił adwokatowi pełnomocnictwa. Nie można zatem przyjąć, by w sytuacji w której prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika zostaje udzielone Skarżącemu już po jego śmierci, wyznaczony przez organ samorządu adwokat mógł udzielić Skarżącemu faktycznie pomocy prawnej. Na marginesie należy wskazać, że co prawda ustanowiony adwokat podjął czynności zmierzające do udzielenia pomocy prawnej – bowiem jak wynika z akt sprawy skontaktował się z synem M. Z. i powziął informację o śmierci Skarżącego, to jednak brak jest podstaw prawnych do przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 250 § 1, art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.