IV SA/Wa 3337/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Alina Balicka, Protokolant spec. Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi V. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz skarżącego V. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] września 2016 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej także "Szef Urzędu"), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez V. S. (V. S., dalej "skarżący" albo "cudzoziemiec") od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] (dalej także "Komendanta") z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], orzekającej o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu w terminie 70 dni od dnia doręczenia decyzji wraz z małoletnim synem – M. S. ur. [...] kwietnia 2006 r. i do zamieszkania pod adresem: [...], [...] do czasu dobrowolnego powrotu oraz o zakazie ponownego wjazdu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres 6 miesięcy od dnia wykonania decyzji lub - w przypadku braku informacji o jej wykonaniu - od dnia upływu terminu dobrowolnego powrotu w niej określonego oraz o zakazie ponownego wjazdu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez okres 6 miesięcy od dnia wykonania decyzji na wypadek, jeżeli cudzoziemiec nie opuści terytorium Polski w terminie dobrowolnego powrotu określonego w tej decyzji albo przekroczy granicę lub będzie usiłował przekroczyć granicę w tym terminie wbrew przepisom, orzekł w następujący sposób: - uchylił decyzję Komendanta w części dotyczącej terminu dobrowolnego powrotu i wyznaczył nowy termin -100 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji oraz - utrzymał decyzję Komendanta w mocy w pozostałej części. II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Szefa Urzędu zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] września 2016 r., przedstawia się w następujący sposób: 1. Skarżący wjechał ostatnio do Polski w dniu [...] grudnia 2014 r. wraz z żoną – H. S. i małoletnim synem M. S. i tego samego dnia złożył w PSG w [...] wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, obejmujący również żonę cudzoziemca i małoletnie dziecko. 2. Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Szef Urzędu orzekł o odmowie udzielenia skarżącemu wnioskowanej ochrony. Rozstrzygnięcie to zostało następnie utrzymane w mocy decyzją Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], doręczoną stronie w dniu 11 grudnia 2015 r. 3. W dniu 21 grudnia 2015r. cudzoziemiec ponownie wystąpił z wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej obejmującym całą rodzinę. W dniu [...] września 2016r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców stwierdził niedopuszczalność tego wniosku decyzją Nr [...]. 4. W dniu [...] lutego 2016 r. Komendant Placówki Straży Granicznej w [...] wszczął postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 16a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. W toku tego postępowania skarżący został w dniu 9 lutego 2016r. przesłuchany do protokołu. Podczas przesłuchania skarżący stwierdził m.in., że nie wiedział, iż miał obowiązek opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia otrzymania wyżej wskazanej decyzji Rady do Spraw Uchodźców oraz, że chce wraz z rodziną pozostać w Polsce, albowiem jest [...] i obawia się, że po powrocie na [...] powtórzą się prześladowania jego rodziny na tle religijnym. 5. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Komendant orzekł o zobowiązaniu skarżącego do powrotu wraz z wyżej wymienionym dzieckiem w terminie 70 dni od dnia doręczenia powyższej decyzji i do zamieszkania pod adresem: [...], [...] do czasu dobrowolnego powrotu oraz o zakazie jego ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres 6 miesięcy od dnia wykonania decyzji lub - w przypadku braku informacji o jej wykonaniu - od dnia upływu terminu dobrowolnego powrotu w niej określonego oraz o zakazie ponownego wjazdu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez okres 6 miesięcy od dnia wykonania decyzji na wypadek, jeżeli cudzoziemiec nie opuści terytorium Polski w terminie dobrowolnego powrotu określonego w tej decyzji albo przekroczy granicę lub będzie usiłował przekroczyć granicę w tym terminie wbrew przepisom. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 302 ust. 1 pkt 16a ustawy o cudzoziemcach. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia stwierdzono, że mimo, iż wobec skarżącego wydana została ostateczna decyzja o odmowie udzielenia mu ochrony międzynarodowej, nie opuścił on terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie przewidzianym w art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach. 6. Skarżący wniósł do Szefa Urzędu odwołanie od decyzji Komendanta z dnia [...] kwietnia 2016 r. (za pośrednictwem tego organu). III. Zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją z dnia [...] września 2016 r. Szef Urzędu rozpatrzył odwołanie skarżącego od decyzji Komendanta z dnia [...] kwietnia 2016 r., orzekając jak wskazano na wstępie. Uzasadniając orzeczenie odwoławcze, Szef Urzędu wskazał w szczególności, co następuje: 1. W myśl art. 302 ust. 1 pkt 16 a ustawy o cudzoziemcach decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy została wydana decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej, o uznaniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej lub decyzja o pozbawieniu go statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej i cudzoziemiec nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie i przypadku, o których mowa w art. 299 ust. 6 pkt 2. Natomiast art. 299 ust. 6 pkt 2 tej samej ustawy stanowi, że cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o odmowie nadania mu statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej, o uznaniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia mu ochrony międzynarodowej lub decyzja o pozbawieniu go statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, stała się ostateczna, a w przypadku wydania decyzji przez organ wyższego stopnia, od dnia, w którym decyzja ostateczna została cudzoziemcowi doręczona. 2. W sytuacji, w której decyzja Rady do Spraw Uchodźców nr [...] została doręczona stronie w dniu 11 grudnia 2015 r., cudzoziemiec miał obowiązek wyjechać z Polski do dnia 10 stycznia 2016 r. Pozostając w Polsce po tym terminie skarżący wyczerpał dyspozycję art. 302 ust. 1 pkt 16a ustawy o cudzoziemcach. 3. W myśl art.305 ust.2 ustawy o cudzoziemcach postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu nie zawiesza się w przypadku, gdy cudzoziemiec złożył kolejny wniosek w sprawie nadania statusu uchodźcy. Fakt złożenia przez skarżącego kolejnego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej nie wstrzymuje zatem biegu postępowania administracyjnego w sprawie zobowiązania go do powrotu. 4. W odniesieniu do skarżącego nie zachodzi żadna z przeszkód do orzeczenia o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, spośród wskazanych w art. 303 ust.1 ustawy, w tym w szczególności przeszkoda polegająca na spełnianiu przez skarżącego kryteriów z art. 348 i 351 ustawy o cudzoziemcach. 4.1. Rozpatrując sytuację skarżącego w kontekście zagrożeń przewidzianych w art. 348 ust. 1 i 351 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, zasadnym jest odwołanie się do argumentacji zawartej w decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] oraz decyzji Rady do Spraw Uchodźców nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., stanowiącej podstawę odmowy udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej. Zasadność udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych czy pobyt tolerowany z uwagi na zagrożenia wymienione w art. 348 pkt 1 i art. 351 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach oceniana jest w kontekście tych samych okoliczności wskazanych przez skarżącego w postępowaniu uchodźczym. Okolicznościami tymi miały być obawy strony przed powrotem do kraju pochodzenia z powodu trwających tam działań o charakterze wojennym, a zwłaszcza w [...], gdzie skarżący zamieszkiwał i gdzie wielokrotnie go przesłuchiwano i bito oraz zmuszono do pracy przy kopaniu okopów jak również usiłowano go wcielić do pro[...] sił zbrojnych i prześladowano go ze względów religijnych. Ponadto skarżący wyraził obawy, że ponieważ pochodzi z [...], po powrocie na [...] będzie podejrzewany o sprzyjanie separatystom [...] i prześladowany z tego powodu. Skarżący stwierdził również, że obawia się ponadto, iż będzie zmuszany do służby w armii [...], lub, że zostanie pozbawiony wolności na 3 do 5 lat. Za wiarygodne uznać należy obawy cudzoziemca przed prześladowaniami po powrocie do [...]. Jednak za niewiarygodne uznano obawy strony przed szykanowaniem jej z powodu pochodzenia z [...], albowiem na terenach kontrolowanych przez władze w [...] nie dochodzi do dyskryminacji ani prześladowań przez miejscową ludność. Za niewiarygodne uznać również należy obawy cudzoziemca przed powołaniem do służby wojskowej lub ukaraniem go za jej odmowę. Według informacji zawartych w opracowaniu Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia DPU UDSC, [...] na [...] mają prawnie zagwarantowaną możliwość odbycia służby zastępującej służbę wojskową. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców nie uznał także za przekonywujące twierdzenie cudzoziemca, iż nie ma o możliwości uzyskania skutecznej ochrony na terytorium [...] kontrolowanym przez rząd w [...]. Jakkolwiek przedstawione przez skarżącego obawy przed powrotem do [...] są zrozumiałe, to jednak z uwagi na możliwość relokacji na tereny nie objęte działaniami wojennymi i skorzystania z pomocy rządu w [...], obawy te nie stanowiły podstawy do udzielenia cudzoziemcom ochrony międzynarodowej i nie stanowią obecnie uzasadnienia wystarczającego do udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych czy pobyt tolerowany. Analiza informacji o aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia skarżącego daje podstawy do przyjęcia, że skarżący może dokonać legalnej i bezpiecznej wewnętrznej relokacji na tę część terytorium [...], która pozostaje pod kontrolą władz tego kraju. 4.2. Zobowiązanie skarżącego do powrotu nie narusza jego prawa do poszanowania życia rodzinnego. Cudzoziemiec wjechał ostatnio do Polski w dniu [...] grudnia 2014 r. a więc stosunkowo niedawno. Należy tu wyjaśnić, że art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności nie nakłada na państwo ogólnego obowiązku poszanowania dokonanego przez cudzoziemców wyboru kraju, w którym chcieliby oni mieszkać, a także zapewnienia możliwości podtrzymywania stosunków towarzyskich na jego terytorium itd. Konwencja nie gwarantuje prawa do wjazdu i pobytu cudzoziemca w kraju goszczącym. Jest to stanowisko ugruntowane w orzecznictwie ETPCz. To czy ostatecznie wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu będzie uznane za zgodne z art. 8 Konwencji zależeć może ostatecznie od tego, czy podjęta przez władze krajowe ingerencja pozostaje w należytej proporcji do stwierdzonych naruszeń prawa, czyli, czy ingerencja ta jest konieczna demokratycznym społeczeństwie. Dokonując oceny, czy zaskarżona decyzja naruszałaby prawo cudzoziemca do życia rodzinnego, czy prywatnego w pierwszej kolejności należy wziąć pod uwagę skutki, jakie wiążą się z wydaniem decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Zaskarżona decyzja orzeka wprawdzie o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu jednak orzeczony zakaz ponownego wjazdu do Polski nie jest bezterminowy - wynosi 6 miesięcy. Ewentualna ingerencja w prawo, o którym mowa w art. 8 Konwencji nie ma zatem charakteru bezterminowego. Skarżący nie jest małżonkiem obywatelki polskiej ani cudzoziemki posiadającej zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący nie wykazał również innych związków o charakterze rodzinnym w naszym kraju, które mogłyby zostać zerwane lub w znacznym stopniu ograniczone w wyniku zobowiązania jej do powrotu. W dniu [...] marca 2016r. Komendant Placówki Straży Granicznej [...] wydał również decyzję Nr [...] orzekającą o zobowiązaniu do powrotu żony cudzoziemca a rozstrzygnięcie to utrzymał następnie w mocy Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2016 r. Wykonanie zaskarżonej decyzji nie spowoduje więc rozdzielenia rodziny ani nie naruszy praw dzieci skarżącego. Należy bowiem zważyć, że małoletni M. S. (10 lat) opuścił kraj pochodzenia w wieku 8 lat. Brak jest więc podstaw do uznania, iż powrót dzieci skarżącego do kraju pochodzenia spowoduje istotne zagrożenie dla ich rozwoju psychofizycznego. 4.3. Zobowiązanie skarżącego do powrotu nie naruszy również prawa cudzoziemca do ochrony życia prywatnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Z dorobku orzeczniczego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że art. 8 Konwencji chroni życie prywatne rozumiane, jako prawo do ustanowienia i rozwoju relacji z innymi istotami ludzkimi i światem zewnętrznym i niekiedy może obejmować kwestię jednostkowej społecznej tożsamości. Zagrożeń dla tego rodzaju więzi nie sposób dostrzec w perspektywie zobowiązania skarżącego do powrotu w sytuacji, w której: (-) cudzoziemiec przebywa w Polsce wraz z rodziną od niedawna, tj. od grudnia 2014 r., (-) cudzoziemiec nie posiada w Polsce majątku trwałego ani źródeł dochodu, stanowiących podstawę jego egzystencji. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjmowania, że centrum życiowe skarżącego zostało przeniesione do Polski oraz że jego powrót do kraju pochodzenia pogorszy w drastyczny sposób jego sytuację osobistą. 5. Niecelowym było przeprowadzanie, wnioskowanego przez pełnomocnika skarżącego dowodu z ponownego przesłuchania skarżącego i jego żony, albowiem zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy w pełni wystarcza do rozstrzygnięcia sprawy. IV. Pismem z dnia 14 listopada 2016 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję Szefa Urzędu z dnia [...] września 2016 r., podnosząc przeciwko tej decyzji następujące zarzuty: I. naruszenia przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 7, 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., ze względu na dokonywanie ustaleń faktycznych z pominięciem reguł oceny dowodów i bez wykazania, dlaczego nie dano wiary dowodom przedstawionym przez Skarżącego, w szczególności ze względu na arbitralne stwierdzanie przez organ braku wykazania przez Skarżącego okoliczności faktycznych, pomimo tego, że jego zeznania są spójne wewnętrznie i zgodne z całokształtem materiału dowodowego, w szczególności z informacjami z kraju pochodzenia; 2) naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8, 9, 10 § 1 i 81 k.p.a. ze względu na dokonanie ustaleń sprzecznych z twierdzeniami Strony wyłącznie poprzez stwierdzenie braku wykazania istotnych dla sprawy okoliczności, pomimo tego, że wcześniej nie wezwano Strony do uzupełnienia materiału dowodowego, bądź nie zobowiązano jej do złożenia dodatkowych wyjaśnień w zakresie powziętych przez organ wątpliwości; 3) art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), polegające na braku przeprowadzenia prawidłowego postępowania wyjaśniającego w zakresie: - możliwości poszukiwania skutecznej ochrony na terenie [...] przez Skarżącego, - tego, czy stwierdzone w opracowaniu WIKP możliwości naruszenia praw człowieka mogą dotknąć Skarżącego, a jeśli nie - to dlaczego, II. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci: 4) art. 303 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 348 pkt 1 lit. a) i b) albo art. 351 pkt 1 lit. a) i b) ustawy o cudzoziemcach oraz w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zagrożenie praw Skarżącego musi być w zasadzie pewne, oraz poprzez błędne zastosowanie tego przepisu, pomimo braku dokonania odpowiednich ustaleń faktycznych, ze względu na zupełny brak odniesienia się do tego, czy Skarżący ma możliwość poszukiwania skutecznej ochrony ze strony władz w kraju pochodzenia. V. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia 29 grudnia 2016 r., Prezes Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. VI. W piśmie procesowym z dnia 6 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z szeregu dokumentów na okoliczność zintegrowania skarżącego i jego rodziny z Polską. VII. Pismem z dnia 9 czerwca 2017 r. Rzecznik Praw Dziecka zgłosił swój udział w postępowaniu sądowym na podstawie art.8 § 2 p.p.s.a., podnosząc przeciwko zaskarżonej decyzji zarzuty naruszenia następujących przepisów prawa: a) art. 72 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) w zw. z art. 12 Konwencji o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526) w zakresie, w jakim nie przeprowadzono wysłuchania małoletniego M. oraz nie rozważono zdania chłopca w toku ustalania jego praw, b) art. 7 w zw. z art. 75 § 1, w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zakresie, w jakim nie przeprowadzono wszelkich czynności niezbędnych do całościowego zebrania materiału dowodowego sprawy oraz do dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego, w szczególności: - zaniechano przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w szkole, do której uczęszcza małoletni M. na okoliczność stopnia integracji chłopca ze społeczeństwem polskim, głębokości relacji rówieśniczych nawiązanych przez dziecko z polskimi rówieśnikami oraz stanowiska pedagogów na co dzień pracujących z chłopcem co do możliwego wpływu nakazania małoletniemu powrotu do kraju pochodzenia na jego rozwój psychofizyczny, - nie zastosowano art. 86 § 1 k.p.a. i nie przeprowadzono dowodu z przesłuchania małoletniego M. (w obecności biegłego psychologa dziecięcego) na okoliczność więzi łączących chłopca z krajem pochodzenia / Polską oraz jego stosunku do powrotu na terytorium [...]/ pozostania w naszym kraju (która to czynność stanowiłaby jednocześnie procesową formę realizacji art. 72 ust. 3 Konstytucji oraz art. 12 Konwencji o prawach dziecka). - nie zastosowano art. 84 § 1 k.p.a. i nie przeprowadzono dowodu z opinii biegłego psychologa dziecięcego (sporządzonej po uprzednim uczestnictwie biegłego w przesłuchaniu chłopca, następnie zaś - po dokonaniu przez niego analizy materiałów zgromadzonych w aktach sprawy oraz po przeprowadzeniu badania dziecka) na okoliczność możliwych skutków, jakie mogłoby spowodować dla dalszego rozwoju psychofizycznego M. nakazanie mu powrotu do kraju pochodzenia, c) art. 15 k.p.a.. tzn. zasady dwuinstancyjności postępowania w jej wymiarze materialnym, nie zaś jedynie formalnym, poprzez: - niedostrzeżenie powyższych uchybień procesowych, których dopuścił się organ I instancji oraz ich powielenie w ramach postępowania odwoławczego. - całkowite w istocie pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (będące jednocześnie naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a.) oceny organu II instancji co do zasadności udzielenia skarżącemu i małoletniemu M. ochrony prawnej przed wydaleniem na podstawie art. 348 pkt 3 u.c.. co - uniemożliwiając weryfikację toku rozumowania organu odwoławczego - nie pozwala na stwierdzenie, czy organ ten dokonał jakichkolwiek ustaleń w zakresie możliwości naruszenia praw chłopca określonych w Konwencji o prawach dziecka i istotnego zaburzenia jego rozwoju psychofizycznego, poprzez nakazanie mu opuszczenia terytorium RP, d) art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka oraz art. 8 i art. 11 k.p.a. w zakresie, w jakim dopuszczono do powstania - wskazanych powyżej - uchybień procesowych, 3. Wnoszę o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. VIII. Na rozprawie przed Sądem w dniu 12 czerwca 2017 r.: 1) Sąd na podstawie art.106 § 3 p.p.s.a. dopuścił dowód z dokumentów przedłożonych przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z dnia 6 czerwca 2017 r.; 2) Pełnomocnik podniósł, że: (-) w rozstrzygnięciu decyzji odwoławczej wadliwe oznaczono osoby skarżącego ("V." w miejsce prawidłowego "V."), (-) w postępowaniu administracyjnym nie przeprowadzono przesłuchania małoletniego syna skarżącego M. S. na okoliczność tego, czy powrót na [...] nie wpłynie negatywnie na jego rozwój psychofizyczny, (-) we w/w postępowaniu pominięto fakt urodzenia się drugiego dziecka skarżącego, tj. J. S. (data urodzenia [...] marca 2016 r.); 3) Pełnomocnik Rzecznika Praw Dziecka wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu, przedstawiając obszerną argumentację korespondującą ze stanowiskiem wyrażonym w piśmie procesowym z dnia 9 czerwca 2017 r. Oświadczył, że w stosunku do młodszego syna skarżącego J. S. zostało przeprowadzone postępowanie uchodźcze, odmawiające nadania małoletniemu statusu uchodźcy, natomiast nie wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie zobowiązania małoletniego do powrotu. Podniósł, że orzekające w niniejszej sprawie organy miały informację o urodzeniu się młodszego syna skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: IX. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] września 2016 r. z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. – zwanej dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja odwoławcza Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art.15 i art.303 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. X. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] września 2016 r. prowadzi do następujących wniosków: 1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w którym w drugiej instancji orzekł zaskarżoną decyzją Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, było zobowiązanie skarżącego do powrotu, na zasadach określonych w art.302 i nast. ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, w następstwie wystąpienia okoliczności, o której mowa w art.302 ust.1 pkt 16a tej ustawy, tj. w związku z bezspornym w sprawie faktem, iż pomimo wydania decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej, skarżący nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie określonym w art. 299 ust. 6 pkt 2. Rozpatrując w niniejszej sprawie odwołanie skarżącego od decyzji Komendanta z dnia [...] kwietnia 2016 r., Szef Urzędu podzielił stanowisko organu I instancji, że o zobowiązaniu skarżącego do powrotu należy orzec, albowiem w jego przypadku nie zachodzą żadne przeszkody do wydania takiego orzeczenia spośród wymienionych w art.303 ustawy. Stwierdzić w związku z powyższym należy, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wszystkich wątpliwości dotyczących stanu faktycznego sprawy w kontekście art.303 ust.1 pkt 2 w zw. z art.348 pkt 2 i 3 ustawy. Organ odwoławczy nie wyjaśnił zatem w wyczerpujący sposób następujących okoliczności: (-) tego, czy zobowiązanie skarżącego do powrotu (wraz z małoletnim synem M. S.) nie naruszy prawa cudzoziemca do życia rodzinnego, a to z w związku z faktem urodzenia się w trakcie postępowania, tj. w dniu [...] marca 2016 r., drugiego syna skarżącego, tj. J. S., nieobjętego żadnym postępowaniem w przedmiocie zobowiązania do powrotu, (-) tego, czy zobowiązanie do powrotu starszego syna skarżącego, tj. M. S. nie naruszy praw dziecka, określonych w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. Z tej racji zaskarżoną decyzję odwoławczą należało wyeliminować z obrotu prawego poprzez jej uchylenie. 2. Kontrola legalności przez sąd administracyjny każdego orzeczenia odwoławczego obejmuje w pierwszej kolejności kontrolę poszanowania przez organ odwoławczy zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zgodnie z art.15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r., poz. Nr 78, poz. 1071 z późn. zm.), dalej "k.p.a.") postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Przepis ten stanowi ustawowy wyraz konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Przypomnieć bowiem należy, że w myśl art. 78 zd. 1 Konstytucji RP, każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Dwukrotne rozpoznanie sprawy oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest kontrola decyzji organu pierwszej instancji, lecz ponowne i całościowe rozpoznanie sprawy administracyjnej. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji, z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 2 k.p.a. (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie t ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18). Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Istota administracyjnego toku instancji polega bowiem na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 1996 r., sygn. akt: SAM/r 1996/95, ONSA 1997, Nr 1, poz. 35). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 listopada 1992 r., sygn. akt: V SA 721/92, (ONSA 1992, Nr 3-4, poz. 95), do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Inną konsekwencją dwuinstancyjnego charakteru postępowania administracyjnego jest to, że organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie i merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 sierpnia 1987 r., sygn. akt: IV SA 385/87, por. także B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. C.H. Beck, 2012 r. System Informacji Prawnej Legalis). 3. W pierwszej kolejności podkreślić należy trafność ocen organu odwoławczego w kwestii niewystępowania w odniesieniu do skarżącego zagrożeń, o których mowa w art.348 pkt 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zobowiązanie go do powrotu: 1) może nastąpić jedynie do państwa, w którym, w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.: a) zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego lub b) mógłby on zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub c) mógłby być zmuszony do pracy, lub d) mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej. Całkowicie trafnie wykazał bowiem organ odwoławczy, że dokonanie przez skarżącego relokacji wewnętrznej, tj. osiedlenie się z rodziną na tej części terytorium [...], która pozostaje pod całkowitą kontrolą władz tego kraju (a zatem poza terytorium [...] i rodzinnego dla cudzoziemca [...]) nie będzie się wiązało z żadnym ze w/w zagrożeń, w tym szczególności mających mieć podłoże etniczne, czy religijne. 4. Bezspornie natomiast uszło uwadze organowi odwoławczemu, że w trakcie trwania postępowania administracyjnego, tj. w dniu [...] marca 2016 r. skarżącemu urodził się drugi syn – J. S., który nie został objęty ani postępowaniem wszczętym w stosunku do skarżącego (i w stosunku do jego starszego syna) ani toczącym się równolegle postępowaniem o zobowiązanie do powrotu żony skarżącego (H. S.), ani też postępowaniem odrębnym. Sytuacja taka nie może mieć miejsca, albowiem ocena sytuacji cudzoziemca w kontekście możliwości naruszenia zobowiązaniem do powrotu jego prawa do życia rodzinnego musi uwzględniać sytuację wszystkich członków rodziny cudzoziemca, przebywających na terytorium RP. Świadomość organu odwoławczego co do urodzenia się młodszego dziecka skarżącego nie może przy tym budzić wątpliwości, a to w związku ze złożeniem przez pełnomocnika skarżącego do akt postępowania odwoławczego stosownej kopii odpisu zupełnego aktu urodzenia (pismo pełnomocnika z dnia 16 sierpnia 2016 r. (k.19, odpis - k.10 akt odwoławczych). Pominięcie w/w okoliczności prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy nie dokonał pełnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, a tym samym zaniechał wyczerpującego jej wyjaśnienia. 5. Jednocześnie za zdecydowanie niewystarczający uznać należy sposób wyjaśnienia przez organ odwoławczy kwestii, czy zobowiązanie starszego syna skarżącego, objętego kontrolowanym postępowaniem, nie niosłoby za sobą ryzyka ujętego w hipotezie art.348 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach, tj. ryzyka naruszenia praw dziecka, określonych w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. Należy w tym kontekście odnotować, co następuje: Zakwestionowana ocena organu odwoławczego, dotycząca sytuacji małoletniego syna skarżącego, ogranicza się do stwierdzenia, że małoletni M. S. (10 lat) opuścił kraj pochodzenia w wieku 8 lat, stąd brak jest podstaw do uznania, iż powrót dziecka skarżącego do kraju pochodzenia spowoduje istotne zagrożenie dla jego rozwoju psychofizycznego. Konkluzja ta nie została jednakże poparta dostatecznie wyczerpującą analizą stanu faktycznego sprawy. Odnotować należy, że w toku przesłuchania przez organ I instancji w dniu 9 lutego 2016 r. skarżący nie wykluczył, że powrót jego rodziny na [...] niósłby za sobą m.in. ryzyko naruszenia praw dziecka, określonych w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. W świetle zasady dwuinstancyjności, wyrażonej w art.15 k.p.a., obowiązkiem organu odwoławczego, rozpatrującego sprawę ponownie (w relacji do postępowania prowadzonego przez I instancji), było bliższe wyjaśnienie twierdzeń skarżącego, tj. w pierwszej kolejności ustalenie, z jakich konkretnych okoliczności skarżący wywodzi istnienie w/w zagrożenia, tj. w szczególności, czy jest ono związane z ewentualną traumą, która miałaby powstać u małoletniego na skutek przeżyć doznanych w kraju pochodzenia, czy też raczej wiązałoby się ze znacznym zaawansowaniem procesu integracji małoletniego z Polską. Z akt sprawy należy wnosić, iż ostatecznie skarżący powołuje się na oba wskazane wyżej źródła ewentualnych zagrożeń dla rozwoju psychofizycznego syna (do odwołania od decyzji organu I instancji pełnomocnik skarżącego przedłożyła m.in. świadectwo szkolne małoletniego syna, natomiast do akt postępowania sądowego opinię psychologa szkolnego, dotyczącą małoletniego, wstępnie sygnalizującą występowanie u syna skarżącego trudności emocjonalnych, mogących mieć związek z trudnymi przeżyciami). Kwestia ta wymaga zatem szczegółowego zbadania na etapie odwoławczym. Uczestnik postępowania Rzecznik Praw Dziecka podniósł, że co do zasady kontrolowane postępowanie odwoławcze zostało przeprowadzone – w kontekście ustalania wpływu ewentualnego zobowiązania skarżącego do powrotu na sytuację małoletniego syna skarżącego, w tym w szczególności na jego rozwój psychofizyczny – z naruszeniem istotnych gwarancji praw dziecka, wynikających z art.12 Konwencji o prawach dziecka. Przepis ten stanowi, co następuje: (1). Państwa-Strony zapewniają dziecku, które jest zdolne do kształtowania swych własnych poglądów, prawo do swobodnego wyrażania własnych poglądów we wszystkich sprawach dotyczących dziecka, przyjmując je z należytą wagą, stosownie do wieku oraz dojrzałość dziecka. (2).W tym celu dziecko będzie miało w szczególności zapewnioną możliwość wypowiadania się w każdym postępowaniu sądowym i administracyjnym, dotyczącym dziecka, bezpośrednio lub za pośrednictwem przedstawiciela bądź odpowiedniego organu, zgodnie z zasadami proceduralnymi prawa wewnętrznego. W ocenie Rzecznika o naruszeniu w/w dyrektyw przez organ odwoławczy świadczy fakt nieprzeprowadzenia przez organ wysłuchania małoletniego syna skarżącego (w obecności psychologa) oraz nierozważenia zdania chłopca w toku ustalania jego praw w szczególności na potrzeby ustalenia stopnia zaawansowania integracji małoletniego ze społeczeństwem polskim jako okoliczności istotnej przy ocenie ryzyka, jakie zobowiązanie małoletniego do powrotu stwarzałoby dla jego rozwoju psychofizycznego. Jakkolwiek w ocenie Sądu zbyt daleko idącym byłoby formułowanie dogmatycznego stanowiska, że w każdej sprawie o zobowiązanie cudzoziemca do powrotu, w której występuje małoletnie dziecko, nawet odpowiednio dojrzałe, zachodzi bezwzględna konieczność jego bezpośredniego wysłuchania przez organ (w obecności psychologa), albowiem nie można wykluczyć, iż w konkretnej sprawie całkowicie wystarczającym i w żadnym stopniu nie narażającym praw dziecka na uszczerbek będzie wypowiedzenie się przez nie za pośrednictwem przedstawiciela (tj. rodzica), niemniej bezwzględnym obowiązkiem organu jest wnikliwe rozważenie w każdej sprawie, czy wysłuchanie dziecka (w obecności psychologa) nie jest jednak celowe. Jednocześnie uznać należy, że co do zasady stopień zintegrowania danego małoletniego cudzoziemca ze społeczeństwem polskim jest obowiązkowym elementem postępowania wyjaśniającego na okoliczność tego, czy zobowiązanie tego dziecka do powrotu naruszałoby prawa dziecka, określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu, z czego w oczywisty sposób nie należy wyprowadzać kategorycznego wniosku, że wykazanie jakiegokolwiek stopnia takiej integracji obliguje automatycznie do traktowania zobowiązania dziecka do powrotu jako takie zagrożenie jego praw, które zagraża jego rozwojowi psychofizycznemu w stopniu kwalifikowanym, tj. istotnym. Odnotować w tym miejscu należy, że w wyroku z dnia 22 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 2366/16, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, co następuje: "Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 48 ust. 1 cyt. ustawy o ochronie w przypadku, gdy wnioskodawcy lub osobie w imieniu której wnioskodawca występuje odmawia się nadania statusu uchodźcy, w decyzji orzeka się ponadto o udzieleniu zgody na pobyt tolerowany z przyczyn, o których mowa w art. 97 ust. 1 pkt 1 lub 1a [obecnie art.348 ustawy o cudzoziemcach z dnia 12 grudnia 2013 r.], a więc także w przypadku, gdy jego wydalenie naruszałoby prawo do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 roku, lub naruszałoby prawa dziecka określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. Z powyższych względów nie można a limine wyłączyć możliwości, że w badanym przypadku zachodzą podstawy aby rozważać zaawansowanie procesu adaptacji czy integracji dzieci wnioskodawcy z polskim społeczeństwem, co mogłoby doprowadzić do oceny, czy ich wydalenie nie naruszy praw dziecka określonych w Konwencji o prawach dziecka w stopniu istotnie zagrażającym ich rozwojowi psychofizycznemu. Rzeczą organu II instancji była zatem szczegółowa analiza zgłoszonych dowodów. W każdym razie nie odpowiada wymogom standardów procedury administracyjnej ogólne stwierdzenie, wyrażone jeszcze przed przeprowadzeniem wnioskowanego dowodu, że "w niniejszym przypadku nie zachodzą żadne podstawy aby rozważać zaawansowanie procesu adaptacji czy integracji z polskim społeczeństwem". Nie przesądzając, czy dobro dzieci cudzoziemca uzasadnia udzielenie im ochrony przewidzianej w art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy o ochronie i czy podniesione okoliczności uniemożliwiają wydanie decyzji o wydaleniu, należy zauważyć, że powinny one stanowić przedmiot ustaleń w następstwie prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego. Rola Rady do Spraw Uchodźców, w odróżnieniu od roli Sądu, nie ogranicza się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i kompetencjami organu II instancji (art.138 k.p.a.), Rada do Spraw Uchodźców obowiązana jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę a nie ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji i oceny argumentów przedstawionych w odwołaniu.". Cytowane wyżej stanowisko NSA Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Odnotować należy również, iż w przywołanym wyroku NSA wskazał na potrzebę przeprowadzenia w/w postępowania wyjaśniającego (w rozpatrywanej przez NSA w sprawie) w oparciu o dowód z przesłuchania małoletnich dzieci cudzoziemca w obecności biegłego psychologa. Wprawdzie w stanie faktycznym, który oceniał NSA, cudzoziemiec - ojciec dzieci wnosił o przeprowadzenie takiego dowodu, który to wniosek, nieściśle zresztą zinterpretowany przez organ odwoławczy, nie został uwzględniony, niemniej jak wskazano już wcześniej, celowość przeprowadzenia tego rodzaju dowodu organ winien rozważyć z urzędu w każdej sprawie. 6. W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja odwoławcza Szefa Urzędu obarczona jest naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art.15 i art.303 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej racji decyzję tę należało uchylić. 7. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców ponownie rozpatrzy odwołanie skarżącego od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., przeprowadzając postępowanie wyjaśniające w kwestiach wskazanych powyżej, tj.: - uwzględniając przy ocenie wpływu zobowiązania cudzoziemca do powrotu na jego prawa do życia rodzinnego, faktu urodzenia się jego młodszego dziecka (J. S.), nie objętego analogicznym postępowaniem, - oceniając, czy zobowiązanie do powrotu starszego syna skarżącego (M. S.) naruszałoby prawa dziecka, określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. W ocenie Sądu okoliczności sprawy, tj. 1) prawdopodobieństwo znacznego zaawansowania stopnia integracji starszego dziecka skarżącego ze społeczeństwem polskim, 2) treść opinii psychologa szkolnego z dnia 27 kwietnia 2017 r., nie wykluczającej trudności emocjonalnych małoletniego, mogących być następstwem przeżyć w kraju pochodzenie, celowym będzie przesłuchanie małoletniego w obecności psychologa. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art.220 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w wyroku.