IV SA/Wa 335/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2012 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2011 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego R. S. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., po rozpatrzeniu odwołania R. S., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2011 r. o odmowie wymeldowania M.S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że organ pierwszej instancji na wniosek R. S. wszczął w dniu [...] grudnia 2010 r. postępowanie w sprawie wymeldowania M. S.. Powyższą decyzją organ ten orzekł o odmowie wymeldowania, wskazując, iż przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że M. S. zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. Odwołanie od tej decyzji złożył S. B. - pełnomocnik R. S.. Organ odwoławczy wskazał, iż materiału dowodowego wynika, że tytuł prawny do lokalu nr [...] przy ul. [...] posiada R. S.. Pełnomocnik wnioskodawcy podał we wniosku, że M. S. jest wnukiem zmarłej w 2000 roku najemczyni tego lokalu. Dawniej lokal ten on wynajmował, ale obecnie w nim nie mieszka. W przedmiotowym lokalu znajdują się rzeczy należące do R. S., który oświadczył, że lokalu w tym zamieszkuje, posiada do niego klucze, gdyż w drzwiach wejściowych wymienił zamki. Natomiast M. S. oświadczył, że zamieszkuje w tym lokalu, posiada do niego klucze i ma w nim swoje rzeczy. Wskazał, iż nie jest prawdą, że R.S. w nim zamieszkuje. Wyjaśnił, że z uwagi na charakter pracy rzadko nocuje w miejscu zameldowana na pobyt stały. Wskazał, że na Policji zgłosił dokonaną w dniach 14/17 marca 2011 r. wymianę zamków w drzwiach wejściowych, które wymienił. Fakt zamieszkiwania M. S. pod tym adresem potwierdzili świadkowie: W. D., M. G. oraz P. T. oraz przeprowadzona w dniu 27 maja 2011 r. kontrola meldunkowa. Z protokołu oględzin wynika, że w przedmiotowym lokalu znajdują się rzeczy i przybory należące do M. S.. Natomiast świadek M. S. zeznała, że obecnie w lokalu tym nikt nie mieszka. M. S. zamieszkiwał w nim wraz z żoną i synem do jesieni 2010 r. Wojewoda stwierdził, że nie wziął pod uwagę zeznań A. S. - żony M. S., gdyż dowód z jej zeznań został przeprowadzony z uchybieniem art. 79 kpa. W ocenie organu odwoławczego w świetle zebranego w sprawie materiał dowodowego słusznie Prezydent W. odmówił wymeldowania M. S. z miejsca stałego zameldowania. Postępowanie wyjaśniające wykazało bezspornie, że M. S. zamieszkuje w spornym lokalu i nigdy nie zerwał więzi z tym lokalem. Wynika to z zeznań świadków, jak również kontroli meldunkowej. Dowody te są spójne i logiczne, a przez to wiarygodne. Organ stwierdził, że nie dał wiary zeznaniom M. S. -matki wnioskodawcy, gdyż są one sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym oraz z oświadczeniem R.S., że zamieszkał w spornym lokalu mieszkalnym. Wojewoda [...] podniósł, iż orzecznictwo sądowe wskazuje, że sam fakt przejściowej nieobecności, czy też występowanie regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie upoważniają do automatycznego stwierdzenia, że zameldowany opuścił je w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W przedmiotowej sprawie , zdaniem organu, zostało bezsporne ustalone, że M. S. zamieszkuje w miejscu, w którym jest zameldowany na pobyt stały. Skargę na powyższą decyzję złożył R.S., zarzucając jej naruszenie art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych oraz art. 7 i 77 kpa. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W motywach skargi podniesiono, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż M. S. nie zamieszkuje w spornym lokalu, a jedynie na potrzeby wizji lokalnej zaaranżował okoliczności, mające wskazywać na jego zamieszkiwanie w lokalu. Organy pominęły, że do czasu wszczęcia postępowania lokal miał odcięty dopływ energii elektrycznej co wskazuje, że nie mieszkał w lokalu. Pominięto również to, że żona i dzieci M. S. zamieszkują w innej miejscowości, co również wskazuje, że zamieszkuje on z żoną i dziećmi. Powołani przez niego świadkowie są jego długoletnimi kolegami, co powinno budzić wątpliwości co do ich wiarygodności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc te same argumenty co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym na mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie wymaga podkreślenia, iż w orzecznictwie niejednokrotnie podkreślano, że obowiązek meldunkowy służy zarówno prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, jak i ochronie interesów samych zainteresowanych meldunkiem oraz ochronie praw osób trzecich (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K. 20/01, OTK ZU A 2002/3/34). Trybunał Konstytucyjny wyeksponował rejestracyjny charakter meldunku wskazał, że przedmiotem rejestru jest jedynie "przebywanie", a nie - "uprawnienie" do lokalu. "Ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu".Sprawy meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie), należące do kategorii zagadnień prawa administracyjnego, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania tudzież pozbawiania. Postępowanie w sprawie o wymeldowanie nie wkracza zatem w sferę stosunków cywilnoprawnych (np. własnościowych, najmu etc.), ani nie wpływa na stosunki prawne z zakresu prawa rodzinnego, choć pewne okoliczności faktyczne i prawne ukształtowane w wyniku tych postępowań mogą mieć znaczenie w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym w ramach ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, na ich tle bowiem dochodzić może do różnych zdarzeń, które muszą być brane pod uwagę przez organ administracyjny prowadzący postępowanie, w kontekście badania, czy doszło do spełnienia przesłanek przewidzianych w cytowanej normie prawnej, znajdującej zastosowanie w sprawie ( por. wyrok NSA 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1060/09, lex nr 597116; wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1577/09, lex nr 746658). Jak stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Stosownie do art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Wymaga podkreślenia, iż ustawodawca nie sprecyzował w wymienionym przepisie jaki charakter ma mieć opuszczenie przez osobę miejsca stałego pobyt oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie przez zainteresowaną osobe dotychczasowego miejsca pobytu stałego nastąpiło w sposób trwały, dobrowolny i wynikało z jej własnej woli. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Oznacza to, że każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu i działaniami podejmowanymi przez zainteresowanego po jego opuszczeniu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, iż organy orzekające obu instancji nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, naruszając tym art. 7 i art. 77 § 1 kpa i art.80 kpa. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowody, zwłaszcza przeprowadzone dowody z przesłuchania zawnioskowanych świadków nie doprowadziły do jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ dał wiarę świadkom wskazanym przez M. S., którzy zgodnie zeznali, że zamieszkuje on w spornym lokalu, niemniej zauważyć należy, iż z protokołów zeznań tych świadków wynika, że nie są oni bezpośrednimi sąsiadami M. S.. Świadek W. D. w dniu 22 kwietnia 2011 r. do protokołu zeznał, że mieszka przy ul. [...] w W., w bloku na przeciwko. Świadek M. G. podał do protokołu z dnia 22 kwietnia 2011 r., że mieszka przy ul. [...], zamieszkuje w klatce obok. Kolejny świadek P. T. jak zeznał do protokołu z dnia 22 kwietnia 2011 r. mieszka przy ul. [...] w W.. Organy obu instancji w swoich rozważań do tej okoliczności się w ogóle nie odniosły, jak również nie podały dlaczego nie przeprowadzono dowodu z zeznań bezpośrednich jego sąsiadów zamieszkałych w bloku przy ul. [...] w tej samej klatce oznaczonej nr [...] Nie można w sytuacji istniejącego sporu co do faktycznego zamieszkiwania M. S. pod spornym adresem pominąć czynności zmierzających do przeprowadzenia dowodu z zeznań bezpośrednich sąsiadów M. S., gdyż właśnie ich zeznania mogą posiadać większy walor wiarygodności, od zeznań wskazanych przez niego świadków ze względu na utrzymywanie wzajemnych kontaktów towarzyskich, co wyraźnie stwierdzili w swoich zeznaniach. W tej sytuacji świadkowie ci mogą być zainteresowani korzystnym dla niego rozstrzygnięciem sprawy, a to może mieć wpływ na ocenę wiarygodności ich zeznań. Dlatego też czynności dowodowe powinny przede wszystkim zmierzać do zebrania obiektywnych dowodów w celu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Do tego rodzaju dowodem mogą być zeznania bezpośrednich sąsiadów M. S.. Postępowanie dowodowe powinno bowiem zmierzać do obiektywnego ustalenia, czy w spornym lokalu zamieszkuje M. S., czy też zamieszkuje w nim skarżący, który do protokołu z dnia 11 marca 2011 r. złożył oświadczenie, że w tym lokalu mieszka. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że M. S. wyjaśnił, że z uwagi na charakter pracy rzadko nocuje w spornym lokalu, to jednak żaden z obu organów nie ustalił, jaki jest to rodzaj pracy. Okoliczność ta może mieć istotne znaczenie w sprawie przy ocenie zaistnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy w kontekście zebranego materiału dowodowego, w szczególności dowodów z przesłuchania świadków. W prowadzonym postępowaniu w przedmiotowej sprawie całkowicie pominięto, jak słusznie podniesiono w skardze, fakt, że A. S. - żona M. S. wraz z dziećmi zamieszkuje w miejscowości K., przy ul. [...], pod tym adresem jest zameldowana. Wprawdzie organ pierwszej instancji w ramach pomocy prawnej przeprowadził dowód z jej zeznań złożonych w charakterze świadka, odebranych w dniu 22 sierpnia 2008 r. przez pracownika Wydziału Ogólnego i Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w W., to jednak dowodu tego organ drugiej instancji nie wziął pod rozwagę, bo jak stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, został on przeprowadzony z uchybieniem art. 79 kpa. Takie działanie jest sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności postępowania z art. 15 kpa, gdyż w przypadku stwierdzenia wadliwości konkretnego dowodu, obowiązkiem organu odwoławczego stosownie do art. 136 kpa było dowód ten w sposób prawidłowy przeprowadzić. W kontekście twierdzeń skarżącego, że M. S. nie mieszka pod spornym adresem, lecz wraz z żoną i dziećmi pod innym adresem, wskazanym powyżej, rzeczą organów obu instancji było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego czy pomimo, że jest on zameldowany na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., to w rzeczywistości jego centrum życiowe skoncentrowane jest w miejscu zamieszkania żony i dzieci, a nie pod spornym adresem. Tymczasem takich ustaleń w rozpatrywanej sprawie nie przeprowadzono. Wskazać należy, że w rozpatrywanej sprawie nie tylko dowód ze świadka A. S. został przeprowadzony wadliwie, gdyż taka sama sytuacja ma miejsce w przypadku pozostałych świadków. Organ pierwszej instancji stosownie do art. 79 § 1 i 2 kpa powinien prawidłowo o terminie i miejscu przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka zawiadomić zainteresowane strony, informując jednocześnie o przysługujących im w takim przypadku prawa do zadawania pytań. Dopiero tak prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe może dawać podstawę do oceny wiarygodności zeznań świadków złożonych do protokołu. Natomiast organ pierwszej instancji, co uszło uwadze Wojewodzie [...], zawiadomienia kierowane go danego konkretnego świadka przesłał do wiadomości stronom, a więc uczynił to w sposób wadliwy, gdyż żaden przepis kpa takiej formy informowania stron o podejmowanych czynnościach nie przewiduje. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy obu instancji nie ustaliły rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, naruszając tym art. 7, 77 § 1, 79 § 1 i 2 , 80 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone uchybienia przepisów postępowania obligowały Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Organ pierwszej instancji, rozpoznając ponownie sprawę, przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, uwzględniając ocenę prawną i wskazania zawarte w niniejszym wyroku. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.