IV SA/Wa 3356/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K. S., reprezentowana przez adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...], którą organ pierwszej instancji m.in. ustalił na rzecz J. S. oraz K. S. odszkodowanie w wysokości 263.844,41 zł za nieruchomość objętą decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz powiększył to odszkodowanie o kwotę 10.000,00 zł z tytułu zamieszkania w budynku mieszkalnym znajdującym się na nieruchomości, a ponadto zobowiązał Prezydenta Miasta [...] do wypłaty ustalonego odszkodowania. Po wskazaniu przez skarżącą wartości przedmiotu zaskarżenia (80.144 zł) Przewodnicząca Wydziału IV zarządzeniem z dnia 16 stycznia 2018 r. wezwała do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.603 zł. W założonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 5 lutego 2018 r. K. S. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem (J. S.). Wskazała, że dochody dwuosobowej rodziny stanowią emerytury: K. S. w wysokości 1.829 zł miesięcznie oraz J. S. w wysokości 2.091 zł miesięcznie. Jako majątek nieruchomy strona wykazała mieszkanie o powierzchni 57,60 m2 i wartości około 350.000,00 zł oraz mieszkanie o powierzchni 33 m2 i wartości około 90.000 zł, a także działkę pod zabudowę, która pozostała po wywłaszczeniu, o powierzchni 31,79 m2. Jako majątek ruchomy wnioskodawczyni wykazała natomiast samochód osobowy [...] z 2010 r. o wartości około 17.000 zł. W uzasadnieniu wniosku K. S. stwierdziła, że jej sytuacja majątkowa jest ciężka. Wskazała, że kwota wpisu, to jedna emerytura małżeństwa, a uiszczenie tej opłaty spowodowałoby uszczerbek utrzymania rodziny. Oświadczyła, że emerytura przeznaczana jest na koszty mieszkania, media, leki i spłatę kredytu zaciągniętego na zakup mieszkania. Zaznaczyła, że pozostaje pod stałą opieką lekarzy (neurologa, diabetologa i kardiologa). Podniosła, że z uwagi na wywłaszczenie i wypłaconą kwotę odszkodowania była zmuszona do zaciągnięcia kredytu na zakup mieszkania. Stwierdziła (rubryka nr 9 formularza wniosku), że odszkodowanie nie pokryło całości kosztów zakupu nieruchomości. Reprezentująca skarżącą adwokat, w piśmie z dnia 2 lutego 2017 r., podniosła, że K. S. i jej mąż są osobami w podeszłym wieku, bez potomstwa, które ze względu na wiek i stan zdrowia, nie są w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi w żadnej części. Nadmieniła, że uzyskiwana emerytura w całości pokrywa koszty utrzymania mieszkania, opłaty za media, a także liczne środki farmaceutyczne i leki, które są niezbędne do życia małżonków. Budżet domowy dodatkowo obciążany jest ratami kredytu zaciągniętego na zakup mieszkania, który nie został w całości pokryty przez wypłacone odszkodowanie. Pełnomocnik wskazała, że Państwo S. pozostają pod stałą opieką lekarską. Stwierdziła, że skarżąca nie ma oszczędności, a miesięczne wydatki przekraczają jej dochód. Do pisma z dnia 2 lutego 2017 r. pełnomocnik dołączyła, potwierdzone za zgodność z oryginałem, kopie umowy kredytu gotówkowego z dnia 10 lutego 2017 r., dokumentacji lekarskiej potwierdzającej stan zdrowia skarżącej i jej męża oraz trzy faktury za leki. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przywołana regulacja wskazuje także, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Stąd też takie okoliczności, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale tylko w takim zakresie, w jakim wpływają na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Należy także podkreślić, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Wpis od skargi, do którego uiszczenia wezwano skarżącą zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 16 stycznia 2018 r., wynosi 1.603 zł. Wykazane przez stronę w oświadczeniu z dnia 5 lutego 2018 r. (rubryka nr 11 formularza wniosku) zobowiązania i wydatki gospodarstwa domowego pochłaniają natomiast średnio niespełna 2.410 zł miesięcznie. Co istotne, kwota ta obejmuje zwiększone obciążenia budżetu domowego, powodowane stanem zdrowia K. S. i jej męża (leki – 350 zł miesięcznie) oraz koniecznością zaciągnięcia kredytu na pokrycie kosztów związanych z zakupem mieszkania (rata kredytu - 1.319,10 zł miesięcznie). Wykazana w przedmiotowym wniosku kwota zobowiązań i stałych wydatków, rzeczywiście więc, zgodnie z twierdzeniem pełnomocnika zawartym w piśmie z dnia 2 lutego 2017 r., przewyższa dochód K. S. (1.829 zł miesięcznie). Niemniej jednak łączny dochód wnioskodawczyni i jej męża ze świadczeń emerytalnych wynosi 3.920 zł miesięcznie. Przekracza zatem wykazane we wniosku wydatki o ponad 1.500 zł miesięcznie. Zgodnie natomiast z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej samej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. W konsekwencji, tak dochód, jak i majątek J.S., podlegają uwzględnieniu przy ocenie możliwości płatniczych K.S. w postępowaniu wszczętym jej skargą. W sytuacji zaś, gdy 1) dochód dwuosobowej rodziny przekracza 3.900 zł miesięcznie, a 2) łączna kwota wykazanych przez K. S. obciążeń budżetu domowego (w tym wydatków na leki i spłatę kredytu zaciągniętego na sfinansowanie zakupu mieszkania) wynosi średnio nieco ponad 2.400 zł miesięcznie, to 3) uwzględniając aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których storna nie wyszczególniła w przedstawionym zestawieniu, jak koszty wyżywienia, czy ubrania, 4) nie ma podstaw, aby przyjąć, że Państwo S. nie są w stanie tak zaplanować koniecznych wydatków, aby - bez uszczerbku koniecznego utrzymania – zapłacić wpis od skargi w wysokości 1.603 zł. Jak już wskazano, z uwagi na zasadę wynikającą z art. 199 ppsa, każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Koszty sądowe trzeba natomiast traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 115/16, z dnia 19 stycznia 2016 r. sygn. akt II OZ 20/16, z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: https://cbois.nsa.gov.pl). Decydując się więc na wszczęcie postępowania przed sądem administracyjnym (wnosząc w dniu 9 listopada 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) skarżąca powinna wszelkie środki, które pozostają w budżecie domowym, po poniesieniu wydatków na konieczne utrzymanie, przeznaczyć na opłaty sądowe w sprawie z jej skargi. Trzeba też zwrócić uwagę, że nie wszystkie z wykazanych przez K. S. wydatków, jak koszty ubezpieczenia samochodu i mieszkania, mają charakter stałych, comiesięcznych obciążeń budżetu domowego. Niewątpliwie zwiększa to możliwości takiego gospodarowania uzyskiwanymi dochodami, aby część środków finansowych zaoszczędzić na pewien czas i przeznaczyć na opłaty sądowe. Co więcej, jak już wskazano, przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Jak tymczasem wynika z oświadczenia K. S. z dnia 5 lutego 2018 r., w skład majątku jej i jej męża wchodzi nie tylko mieszkanie o powierzchni 57,60 m2, znajdujące się pod adresem podawanym przez skarżącą, jako adres zamieszkania (zob. kopia aktu notarialnego z dnia [...] marca 2017 r. Rep. [...] w aktach postępowania administracyjnego), ale także drugie mieszkanie o powierzchni 33 m2 i deklarowanej wartości około 90.000 zł. Okoliczność ta z pewnością wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawczyni. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się wszakże, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15 i z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OZ 1062/15. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 20 października 2004 r. sygn. FZ 454/04. Niepublikowane.). Skarżąca i jej mąż, zgodnie ze złożonym oświadczeniem, posiadają natomiast nie tylko mieszanie, w którym obecnie mieszkają, ale także drugą nieruchomość o takim samym charakterze. Podsumowując, należy zaznaczyć, że ponoszenie kosztów postępowania zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania strony postępowania. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. Dokonana w przedmiotowej sprawie ocena wykazanego przez K. S. stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów nie pozwala stwierdzić, że w przypadku skarżącej zachodzi taka sytuacja. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.