IV SA/Wa 3399/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. B. od postanowienie z 28 grudnia 2015 r. referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie ze skargi W. B. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W. B. wraz ze skargą na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z [...] września 2015 r. w przedmiocie zwrotu wniosku, wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniami skarżącego zawartymi we wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także złożonymi przez niego dokumentami, jest on właścicielem domu o powierzchni 130 m2 o szacunkowej wartości 230 000 zł oraz nieruchomości rolnej o powierzchni ok. 0,8 ha o wartości ok. 200 000 zł. Skarżący jest rozwiedziony, posiada dwie córki. Od 11 marca 2014 r. jest osobą bezrobotną, a wsparcia finansowego w wysokości ok. 1900 zł miesięcznie udziela mu matka (zgodnie z jej oświadczeniem ok. 600 zł "na życie i opłaty", 500 zł spłata kart, 800 zł na zobowiązania alimentacyjne). Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżący posiada zadłużenia z tytułu: trzech umów o kredyty hipoteczne (umowy z 23 września 2003 r., 13 lutego 2004 r. oraz 28 lutego 2008 r.) w łącznej wysokości 340 000 zł (zgodnie z oświadczeniem skarżącego), dwóch umów o korzystanie z karty kredytowej (wg oświadczenia ok. 7000 zł) oraz pożyczki (pożyczek) u rodziny na kwotę ok. 25 000 zł. Postanowieniem z 28 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, w szczególności że: (1) skarżący jest właścicielem domu i nieruchomości rolnej, a więc posiada majątek, który w wyniku obciążenia może pozyskać środki potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, (2) zobowiązania finansowe skarżącego o charakterze prywatnym nie należą do wydatków niezbędnych dla utrzymania skarżącego i nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, (3) skarżący mimo, że nie ma dochodów pozwalających mu egzystować na poziomie minimum socjalnego, nie występuje o udzielenie pomocy publicznej i nie przedstawił argumentów powstrzymujących go przed ubieganiem się o przyznanie takiej pomocy; w ocenie referendarza taka postawa dowodzi przeciwko wiarygodności sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego i pozwala przypuszczać o istnieniu innych niż deklarowane źródłach dochodu. W. B. w zakreślonym terminie wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 28 grudnia 2015 r. W sprzeciwie skarżący w sposób obszerny zaprezentował stanowisko, że za sytuację finansową w jakiej się znalazł odpowiedzialne są działania urzędnicze. Wskazał, że na skutek decyzji organów administracji o zmianie przeznaczenia gruntu, na którym znajdował się dobrze prosperujący zakład produkcyjny skarżącego. Na skutek przeznaczenia nieruchomości pod inwestycję drogową, skarżący został zmuszony do zamknięcia zakładu po dwudziestu latach jego prowadzenia. W chwili obecnej jest on osobą bezrobotną z silnie rozwiniętą nerwicą i nie ma możliwości wywiązania się z zobowiązań kredytowych zaciągniętych w okresie funkcjonowania zakładu produkcyjnego. Skarżący dodał, że egzystuje na krawędzi i z uwagi na wypowiedzenie umów kredytu nie otrzyma żadnego innego kredytu czy pożyczki pod zastaw nieruchomości. Podkreślił, że w pełni przedstawił swoją sytuację finansową i życiową, a także udokumentował najlepiej jak potrafi swoje wydatki i źródła utrzymania. Wobec tego, zarządzeniem z 15 lutego 2016 r. wezwano skarżącego do nadesłania oświadczeń wyjaśniających niezbędnych do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, tj.: • jakie nieruchomości obciążają umowy o kredyt hipoteczny zawarte: 23 września 2003 r., 13 lutego 2004 r. oraz 28 lutego 2008 r. ze wskazaniem numerów ksiąg wieczystych tych nieruchomości, • w jaki sposób dotychczas skarżący regulował spłaty ww. kredytów (np. potrącenie z rachunku bankowego), • czy i w jakiej wysokości nieruchomość rolna przynosi dochód (np. z tytułu umowy dzierżawy), • czy i kiedy prowadzona jest wobec skarżącego egzekucja komornicza i w jakiej wysokości należności dotyczy (wg oświadczenia skarżącego został obciążony kosztami procesu prowadzonego przed Sądem Okręgowym w [...] o odszkodowanie), • z kim skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (wg oświadczenia skarżącego w domu obciążonym hipoteką mieszka jego rodzina od pokoleń), ze wskazaniem źródeł i wysokości dochodów tych osób. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu 7 marca 2016 r. (k. 52) i pozostało bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis ten wprowadza ogólną zasadę, że zarówno koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która umożliwia stronom postępowania sądowego, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o zwolnienie ich z kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści tych przepisów jednoznacznie wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Innymi słowy, do dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony ubiegającej się o zastosowanie wobec niej prawa pomocy niezbędne jest przedstawienie przez stronę okoliczności uzasadniających udzielenie jej pomocy oraz dowodów stanowiących poparcie tych okoliczności. Na gruncie rozpoznawanego wniosku Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że wniosek o przyznanie W. B. prawa pomocy w zakresie częściowym nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Oceny tej nie zmieniają zarzuty sformułowane w sprzeciwie od postanowienia referendarza. Zasadnie referendarz stwierdził, że fakt posiadania majątku przez skarżącego (domu i nieruchomości rolnej) wyłącza co do zasady możliwość przyznania prawa pomocy. Sąd miał na uwadze, że fakt posiadania nieruchomości umożliwił skarżącemu zawarcie trzech umów kredytu, których warunkiem zawarcia było obciążenie określonej nieruchomości prawem na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka). Skarżący mimo wezwania, nie wyjaśnił jednak których nieruchomości dotyczą te umowy. Rację miał również referendarz twierdząc, że zobowiązania pieniężne skarżącego z tytułu umów kredytu czy karty kredytowej nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Nie powinno bowiem zniknąć z pola widzenia, że zawarcie powyższych umów stanowi wyraz woli skarżącego i ryzyka jakie podjął w chwili ich zawarcia. Dlatego trudności w spłacie tych zobowiązań nie mogą skutkować automatycznym przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru kosztów postępowania sądowego. Nie można natomiast wykluczyć, że udzielenie pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych byłoby możliwe, gdyby rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżącego wskazywałyby, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie jest klarowna, zarówno w zakresie jego dochodów jak i wydatków. Skarżący przedstawił dokumenty wskazujące, że od 11 marca 2014 r. do chwili obecnej jest uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Pomoc finansową udziela mu matka - "na życie", zobowiązania alimentacyjne i spłatę kart kredytowych. Skarżący nie ubiegał się dotychczas o pomoc państwa w udzieleniu mu wsparcia i nie wskazał powodów z jakich nie podjął takich kroków. Skarżący nie wyjaśnił również, czy nieruchomość rolna przynosi jakikolwiek dochód. Odnośnie wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych wątpliwości budziło czy przedstawione rachunki za media (ścieki, gaz, energia elektryczna) dotyczą wyłącznie wydatków skarżącego, czy też innych osób, z którymi skarżący wspólnie mieszka. Skarżący w piśmie z 14 grudnia 2015 r. oświadczył, że rachunki za prąd są wystawiane na rodziców, którzy wcześniej byli właścicielami domu. Z kolei w piśmie z 27 stycznia 2016 r. stanowiącym sprzeciw od postanowienie referendarza, podniósł m.in., że musiał zastawić dom, w którym jego rodzina mieszka od pokoleń. Okoliczności tej skarżący nie wyjaśnił, mimo wezwania sądu o wskazanie z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nieuprawdopodobniona również został okoliczność egzekucji komorniczej, jaka miałaby być wobec skarżącego prowadzona. Ponadto Sąd miał na względzie, że skarżący nadesłał wyciągi z posiadanych rachunków kart kredytowych, oświadczając, że nie posiada innych rachunków. Twierdzenie takie jest o tyle wątpliwe, że doświadczenie życiowe wskazuje, że jednym z warunków zawarcia umowy kredytu hipotecznego jest posiadanie rachunku bankowego (rozliczeniowego), względnie rachunku technicznego z którego dokonywane są potrącenia na rzecz spłaty tych kredytów. Skarżący zaniechał wyjaśnienia tej kwestii. W świetle powyższego za trafne Sąd uznał stanowisko referendarza, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej spoczywa na niej samej, o czym wprost stanowi art. 246 § 1 p.p.s.a. W interesie osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Skoro skarżący w sposób nierzetelny i niespójny przedstawił okoliczności wskazujące na trudną sytuację majątkową, to zasadnie wniosek o przyznanie prawa pomocy został oddalony. W świetle powyższego, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.