IV SA/Wa 344/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Magdalena Durzyńska po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W., B. K. i E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego w sprawie formularza PPPr oraz regulaminu wynika, że Stowarzyszenie [...] jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada ani majątku, ani rachunku bankowego. Z pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia wynika, że jego działalność opiera się na pracy społecznej członków a w piśmie z dnia 29 listopada 2013 r. złożonym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2547/13 zadeklarowano, że Stowarzyszenie liczy trzynastu członków, natomiast składka członkowska została ustalona na kwotę 10 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że pomoc w umożliwieniu zaskarżenia orzeczenia naruszającego prawo powinna być udzielona Stowarzyszeniu z uwagi na trwający od dłuższego czasu deficyt finansowy skutkujący niemożnością wnoszenia opłat sądowych. Stowarzyszenie w bieżącym roku poniosło na opłaty sądowe wydatki w wysokości 634 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 344/14 odmówiono [...] zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie w ustawowym terminie wniosło sprzeciw, zwracając się o uwzględnienie działań, które skutkowały wpłaceniem w 2013 r. ponad 4000 zł do kasy sądowej oraz 2000 zł w bieżącym roku. Ponadto poinformowało, że w ostatnim okresie nie było w stanie zdobyć środków na wniesienie opłaty sądowej w wielu sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568; postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 oraz z dnia 26 stycznia 2009 r. sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie jest obowiązkiem strony, wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Wobec tego realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków, czy ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie. Jak wynika z regulaminu wnioskodawcy, celem jego działania jest ochrona środowiska, a środkami działania są m. in. "podejmowanie przewidzianych prawem działań interwencyjnych w przypadku naruszania przepisów ochrony środowiska" (pkt 4.1 regulaminu) i "występowanie na prawach strony jako reprezentanta interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych" (pkt 4.5 regulaminu). W ocenie Sądu, wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, wnioskodawca powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, winien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Wnioskodawca podał wprawdzie, że podjął środki mające na celu zwiększenie posiadanych środków, jednak działania te należy ocenić jako nieskuteczne. Okoliczność ta nie jest argumentem przemawiającym za przerzuceniem ciężaru finansowego niniejszego postępowania na Państwo. Nie wykazano obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych jest rzeczywiście niemożliwe. Wobec powyższego na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.