IV SA/Wa 351/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.), Protokolant st. ref. Karolina Jóźwik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2020 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2019r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej organ) odmówił potwierdzenia, że M. N. (dalej skarżący) spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Stan sprawy był następujący: Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2018 r. M. N. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy, a Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. o utrzymaniu w mocy decyzji własnej nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. M. N. wniósł skargę na w/w decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 5 września 2019 r., sygn. akt IV SA/WA 587/19 uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję Prezesa IPN z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...], wskazując na brak w archiwach IPN dokumentów bezpośrednio świadczących o współpracy skarżącego z aparatem bezpieczeństwa. Rozpatrując ponownie sprawę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wskazał, że uległa zmianie treść art. 4 ustawy o działaczach opozycji, na podstawie którego została wydana zaskarżona decyzja nr [...] i poprzedzająca ją decyzja nr [...]. Dodany przepis art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji doprecyzował pojęcie "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa". Powyższa zmiana miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy ewidencyjne dotyczące rejestracji M. N. w charakterze tajnego współpracownika. Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 2 (dodanym przepisem art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2019 r., poz. 992) przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono zapisy ewidencyjne dot. ks. M. N. m.in.: 1) wypis ze spisu teczek TW, KO, LK i kandydatów przekazanych do archiwum 1.01.75-21.12.1984 r. b. KWMO/WUSW w [...], sygn, [...] t. 1 z którego wynika, że w dniu 7 czerwca 1984 r. przekazano do archiwum do numeru [...] teczkę personalną i teczkę pracy dot. M. N. tajnego współpracownika ps. [...] rejestrowanego do numeru [...]; 2) wypis z dziennika rejestracyjnego b. Wydziału "C" KWMO/WUSW w [...], sygn. [...] t. 3 z którego wynika, że w dniu 23 sierpnia 1983 r. pod numerem [...] została zarejestrowana przez Wydz. HI-1 sprawa operacyjnego sprawdzenia krypt. [...] dot. M. N. Następnie w dniu 30 sierpnia 1983 r. ww. został przerejestrowany na TW ps. [...] w dniu 2 maja 1984 r. sprawa została zdjęta z ewidencji i przekazana do archiwum do numeru [...]; 3) kartę Mkr-2 z kartoteki odtworzeniowej MSW w Warszawie, sygn. [...] z której wynika, że M. N. s. S. ur. [...] czerwca 1945 r. został zarejestrowany przez Wydz. III-I jako TW do numeru [...]; wyeliminowany w dniu 2 maja 1984 r. z powodu aresztowania. Materiały złożono w archiwum w dniu 7 czerwca 1984 r. do numeru [...]; 4) kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej WUSW w [...], sygn. [...] t. 1 z której wynika, że dokumenty dot. s. S. ur. [...] czerwca 1945 r. złożone do archiwum do numeru [...] zostały zniszczone. Na podstawie powyższych ustaleń organ wydał zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2019r., którą odmówił potwierdzenia, że M. N. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Z takim stanowiskiem nie zgodził się M. N. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w decyzję, podnosząc, że nie zgadza się z tezami i wnioskami z kwerendy zawartymi w niej. Poinformował, że nigdy nie był i nie miał zamiaru być TW, informatorem ani nie współpracował przy tworzeniu jakichkolwiek donosów, raportów, informacji lub danych osobowych innych osób. Skarżący podał, że w latach 70-80 - tych był zaangażowany jako praktykujący katolik w ruchach kościelnych, społecznych (odnowa w Duchu Świętym, KKIK) nietolerowanych przez komunistów i SB. Ponadto wskazał, że zajmował się przechowywaniem i kolportażem nieoficjalnej, podziemnej prasy i wydawnictw bez wiedzy przełożonych. Skarżący wyjaśnił, że nieustannie był pod obserwacją służb SB i "kolegów" ze studiów na Uniwersytecie [...] w [...], pierwszy raz był aresztowany 2 maja 1984 r., a drugi raz na trzy dni przed wizytą Jana Pawła II w [...]. Wskazał, że był wielokrotnie przetrzymywany w siedzibie SB przy ul. [...], tam dopytywano go gdzie znajduje się dokumentacja zakładowa Solidarności z [...]. Skarżący wyjaśnił, że ww. dokumentację przechowywał przez 2 lata u brata [...] w piwnicy, następnie u sąsiadki, a ujawnienie dokumentacji skutkowałoby aresztowaniami i prześladowaniem osób w niej wymienionych. Dalej skarżący podał, że w latach 80 - tych aktywnie uczestniczył w protestach strajkowych i manifestacjach jako sekretarz w zakładowej Solidarności i wyjeżdżał w teren kolportując przy tym nielegalną prasę i wydawnictwa bez wiedzy przełożonych. Zdaniem skarżącego brak jest dokumentów świadczących o jego współpracy tj. materiałów roboczych, operacyjnych podpisanych przez niego. Ww. stwierdził, że nigdy nie słyszał o pseudonimie [...] i [...] Skarżący podał, że nie współpracował ze służbami SB, WSI. Zdaniem skarżącego kategoria "TW", "T" lub "kandydat na TW" w wielu udokumentowanych sytuacjach wskazuje, że SB chciała pozyskać daną osobę do współpracy, zbierając wszelkie informacje z różnych źródeł na jej temat, które miały w tym pomóc. Skarżący uważa, że ww. kategorii nie można utożsamiać z jakąkolwiek formą współpracy z organami bezpieczeństwa PRL, była to bowiem forma represji. Skarżący nie zgadza się z twierdzeniem, że wpis do dziennika rejestracyjnego (którego to dokumentu w aktach brakuje) miałby być ostatnim etapem rejestracji tajnego współpracownika oraz twierdzeniem, że wpis takiej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa oraz informacja o założeniu dla tej osoby teczki personalnej i teczki pracy wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora. Wezwany przez Sąd, pismem z dnia 13 kwietnia 2019r. skarżący wyjaśnił, że jego wolą było złożenie skargi na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu nr [...] z dnia [...] grudnia 2018r. Odnosząc się do zarzutów skargi organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd uznał, że nie zasługują na uwzględnienie. Jak słusznie zauważył organ, uległa zmianie treść art. 4 z dnia 20 marca 2015r. ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r poz 690 z późn zm.), na podstawie którego zostały wydana decyzje nr [...] oraz nr [...], uchylone wyrokiem tut. Sądu z dnia 5 września 2019 r., sygn. akt IV SA/WA 587/19. Dodany przepis art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji doprecyzował pojęcie "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa", co miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy ewidencyjne dotyczące rejestracji M. N. w charakterze tajnego współpracownika. Jeżeli przepisy prawa materialnego ulegają zmianie - zachowując tożsamość sprawy - organ obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, chyba że z nowych przepisów wynika coś innego (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2003 r., II SA 2057/01). W myśl obecnie obowiązującego przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 2 (dodanym przepisem art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2019 r. poz. 992) przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Taka konstrukcja ustawy pociąga za sobą rygorystyczne konsekwencje, w świetle których: (-) uprawnienia przewidziane w ustawie przysługują wyłącznie tym osobom, co do których w archiwum IPN brak jest jakichkolwiek dokumentów, mogących potwierdzić związki tych osób z organami bezpieczeństwa PRL, (-) istnienie takich dokumentów stanowi automatyczną przeszkodę do nabycia tych uprawnień, (-) ww. skutek zachodzi niezależnie od okoliczności, w jakich doszło do podjęcia działań na rzecz organów bezpieczeństwa PRL, czasu trwania tych działań, ich wagi, czy też proporcji, w jakich pozostają one w stosunku do całokształtu działalności opozycyjnej wnioskodawcy. W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zapisy ewidencyjne dot. M. N. Wobec wyżej opisanej zmiany art. 4 omawianej ustawy należy uznać, że istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w przedmiocie stwierdzenia czy skarżący spełnia warunki określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji jest wyłącznie ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące danej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Postępowanie przed IPN ma zatem na celu jedynie zbadanie obecności lub braku dokumentów o sprecyzowanych przez organ kryteriach w zasobach archiwalnych IPN. Sąd podziela ocenę organu, że wymienione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokumenty mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy ponieważ zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie [...]. Powołane dokumenty potwierdzają również fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o ww. pseudonimie. Okoliczność odnalezienia w zasobach archiwalnych IPN dokumentów potwierdzających zarejestrowanie skarżącego jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa PRL, niezależnie od tego, czy ww. rejestracja dokonała się za wiedzą i zgodą skarżącego i czy skarżący podejmował jakiekolwiek czynności jako ww. tajny współpracownik, obligowała Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej do odmownego rozpatrzenia jego wniosku. Ustalenia te nie pozwoliły na wydanie decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, bowiem organ nie był upoważniony do oceny prawdziwości dokumentów, prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też do ustalania czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. W obowiązującym stanie prawnym, organ jest upoważniony bowiem jedynie do ustalenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty o określonych cechach. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji Prezes nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących skarżącego dokumentach, zatem Sąd podziela stanowisko organu w kwestii przesłuchania świadków. Odnosząc się do argumentacji skargi Sąd wskazuje, że kwestia działalności skarżącego jako działacza opozycji, jego własna ocena słuszności podejmowanych działań nie może mieć w świetle art. 4 powoływanej ustawy znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.