IV SA/Wa 353/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. T. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 10 marca 2017 r. (data oddania w urzędzie pocztowym) skarżący podał wyłącznie, że jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 11 ha, stanowiącej uprawy rolne. Ponieważ oświadczenie wnioskodawcy było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 14 kwietnia 2017 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: 1) oświadczenia, z czego zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe; 2) wyciągów z rachunków bankowych; 3) dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków; 4) zaświadczenia z urzędu gminy dotyczącego posiadanego gospodarstwa rolnego; 5) zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w sprawie płatności bezpośrednich lub innych świadczeń wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 6) oświadczenia, jaki ma tytuł prawny do domu (mieszkania), w którym mieszka, oraz czy prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wezwanie z dnia 14 kwietnia 2017 r. doręczono T. M. w dniu 20 kwietnia 2017 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 27 akt sprawy). W odpowiedzi, w piśmie z dnia 25 kwietnia 2017 r. skarżący stwierdził, że we wniosku o zwolnienie od kosztów nie podał dochodów, tylko zaniechania organów administracji, jako uzasadnienie tego wniosku. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że jednoznacznie z nich wynika, iż jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego trzymania. Podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być więc wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Gdy zatem tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych, art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy strony z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistej sytuacji finansowej (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, T. M., nie podjął nawet próby przedstawienia dokumentów i oświadczeń, które pozwoliłyby określić jego realne możliwości płatnicze, stwierdzając, że domaga się przyznania prawa pomocy nie ze względu na sytuację dochodową, a z powodu uchybień w działaniu organów administracji. Tym samym wnioskodawca uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Trzeba przy tym podkreślić, że brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam - pomimo wezwania - nie przedkłada niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów i oświadczeń. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło wezwanie z dnia 14 kwietnia 2017 r., którego skarżący nie wykonał. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.