IV SA/Wa 3626/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. I. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi E. I. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy postanawia odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. E. I. wraz ze skargą na decyzję z [...] września 2015 r. Rady do Spraw Uchodźców w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy złożył wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji. Uzasadniając wniosek skarżący wywiódł, że wydanie zaskarżonej decyzji skutkuje – choć nie zostało to formalnie wyrażone w zaskarżonej decyzji -obowiązkiem opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Obowiązek ten wynika z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, tj. art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2013 r. poz. 150). W przypadku nie wykonania tego obowiązku zostanie wszczęte wobec skarżącego postępowania w przedmiocie zobowiązania do powrotu. Skarżący podkreślił, że z powrotem do kraju pochodzenia wiąże się realne ryzyko poddania go poważnym represjom. Dalej skarżący podniósł, że chciałby aktywnie uczestniczyć w postępowaniu sądowym wszczynanym na skutek niniejszej skargi. Natomiast zobowiązanie go z mocy prawa do opuszczenia terytorium Polski przed rozpoznaniem tej skargi w istocie oznacza pozbawienia go prawa do sądu. Ponadto skarżący podniósł, że niewstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji spowoduje utratę prawa do świadczeń pomocy socjalnej przysługujących cudzoziemcowi w okresie postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy oraz utratę prawa do wykonywania pracy na terytorium RP. Rada do Spraw Uchodźców w odpowiedzi na skargę wskazała, że brak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 61 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej również "p.p.s.a." wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Natomiast w myśl art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeśli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przez wyrządzenie znacznej szkody należy rozumieć szkodę zarówno majątkową, jak i niemajątkową, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowania ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Natomiast trudne do odwrócenia prawne i faktyczne skutki to takie skutki, które powodują istotną i trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy nie zasługuje na uwzględnienie. Argumentacja skarżącego wskazuje na, po pierwsze, obawę przed wydaleniem do kraju pochodzenia, gdzie zostałaby poddany represjom, po drugie, pozbawienie go prawa do sądu i po trzecie, utratę świadczeń socjalnych jakie mu przysługiwały w okresie postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy oraz utratę prawa do wykonywania pracy na terytorium RP. W ocenie Sądu okoliczności te nie uprawdopodobniają spełnienie przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. w niniejszej sprawie. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zaskarżona decyzja nie zawiera rozstrzygnięcia w postaci orzeczenia o wydaleniu skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a bezpośrednim jej skutkiem nie jest wydalenie cudzoziemca. Wbrew twierdzeniu skarżącego, niewykonanie obowiązku opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, stosownie do treści art. 299 ust. 6 pkt 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, nie stanowi bezpośredniej przesłanki do przymusowego wydalenia. Jest natomiast podstawą do wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu (jak wynika z art. 302 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach), która podlega przymusowemu wykonaniu (art. 329 tej samej ustawy). Decyzja o zobowiązaniu do powrotu stwierdza konieczność powrotu cudzoziemca do kraju jego pochodzenia i jednocześnie stanowi podstawę do podjęcia określonych prawem środków, by ten cel został osiągnięty. Osiągnięcie celu gwarantuje nadanie tej decyzji waloru przymusowego wykonania. Zaakcentować należy, że w postępowaniu w przedmiocie zobowiązania do powrotu ustawodawca przewidział, szczególny rodzaj ochrony przed przymusowym opuszczeniem terytorium Polski przez cudzoziemca. W sytuacji wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, a następnie złożenie przez cudzoziemca skargi na tę decyzję do wojewódzkiego sądu administracyjnego wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania, będzie skutkować - z mocy prawa - przedłużenie terminu do opuszczenia Polski, do dnia rozpoznania wniosku przez sąd (art. 331 ust. 1 ww. ustawy). W obowiązującym stanie prawnym nie ma zatem prawnej możliwości wstrzymania wykonania wydalenia skarżącego czy nawet zobowiązania do powrotu, gdy przedmiotem postępowania jest - tak jak zaskarżona decyzja - decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej i odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej. W tym zakresie zaskarżona decyzja nie została wyposażona w walor natychmiastowego wykonania, ani nie istnieją środki przymusu, które miałyby prowadzić do faktycznego wydalenia skarżącej z terytorium Polski. W świetle powyższego Sąd uznał, że wstrzymanie wykonania decyzji odmawiającej udzielenia statusu uchodźcy i powiązane z nim wszczęcie odrębnego postępowania, którego wynikiem może być wydalenie cudzoziemca, nie mieści się w przesłankach wstrzymania wykonania decyzji określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Pogląd taki dominuje w najnowszym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 listopada 2015 r. sygn. akt II OZ 1123/15, z 11 czerwca 2015 r. sygn. akt II OZ 587/15, z 1 czerwca 2015 r. sygn. akt II OZ 562/15 czy z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 41/15, orzeczenia niepublikowane), który Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela. Odnosząc się do kwestii utraty świadczeń socjalnych przysługujących cudzoziemcowi w okresie postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy oraz utraty prawa do wykonywania pracy na terytorium RP – skład orzekający stoi na stanowisku, że okoliczności te nie mogą przemawiać za zastosowaniem ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie z art. 74 ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2013 r. poz. 680 ze zm.) pomoc socjalną i opiekę medyczną zapewnia się w okresie: (pkt1) postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy, począwszy od dnia zgłoszenia się cudzoziemca w ośrodku, z tym że w sytuacjach szczególnych, związanych z zagrożeniem życia lub zdrowia cudzoziemca, opieka medyczna przysługuje od dnia złożenia przez cudzoziemca wniosku o nadanie statusu uchodźcy; (pkt 2) 2 miesięcy od dnia doręczenia decyzji ostatecznej w sprawie nadania statusu uchodźcy albo przez okres 14 dni od dnia doręczenia decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania, w przypadku gdy postępowanie w sprawie nadania statusu uchodźcy zostało umorzone. Stosownie natomiast do treści art. 74 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pomocy socjalnej i opieki medycznej nie udziela się po upływie: (pkt 1) 14 dni od dnia doręczenia decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania, w przypadku gdy postępowanie w sprawie nadania statusu uchodźcy zostało umorzone; (pkt 2) terminu wykonania obowiązku opuszczenia przez cudzoziemca terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po wydaniu decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej; (pkt 3) 2 miesięcy od dnia doręczenia decyzji ostatecznej w pozostałych przypadkach. Z kolei zgodnie z art. 87 ust. 2 pkt 7 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r., poz. 149 ze zm.), z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę jest zwolniony cudzoziemiec ubiegający się o udzielenie ochrony międzynarodowej lub będący małżonkiem, w imieniu którego został złożony taki wniosek, pod warunkiem posiadania zaświadczenia wydanego na podstawie art. 35 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zaświadczenie to potwierdza się, że sprawa dotycząca udzielenia ochrony międzynarodowej nie została zakończona w terminie 6 miesięcy i opóźnienie nie nastąpiło z winy wnioskodawcy, oraz wskazuje się imię (imiona) i nazwisko cudzoziemca uprawnionego do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach i w trybie określonych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (art. 35 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej). Zaświadczenie jest ważne do dnia, w którym decyzja w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej stanie się ostateczna (art. 35 ust. 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej). Powołane wyżej regulacje wskazują, że zarówno utrata prawa do pomocy socjalnej, jak i utrata ważności zaświadczenia uprawniającego do wykonywania pracy, następuje z mocy prawa, po upływie określonego terminu od doręczenia cudzoziemcowi ostatecznej decyzji o odmowie nadania statutu uchodźcy. Tym samym okoliczność wydania decyzji o odmowie nadania statutu uchodźcy i uzyskania przez nią przymiotu ostateczności skutkuje pozbawieniem powyższych uprawnień. Uprawnienia te przysługują więc cudzoziemcowi na okres trwania postępowania administracyjnego. Za nieuprawnione należy więc uznać "przywracanie" tych uprawnień na etapie postępowania sądowego przy pomocy instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, zwłaszcza że skarżący nie wskazuje, żadnych argumentów świadczących o niebezpieczeństwie wyrządzenia mu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków z powodu braku powyższych praw. Podzielić należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu postanowienia z 11 czerwca 2015 r. sygn. akt II OZ 535/15 (orzeczenie niepublikowane) wskazał, że okoliczność pozbawienia cudzoziemca pomocy socjalnej nie stanowi podstawy wstrzymania wykonania decyzji w przedmiocie odmowy nadania statutu uchodźcy. W tym stanie rzeczy, Sąd stanął na stanowisku, że okoliczności wskazane we wniosku wstrzymanie wykonania decyzji odmawiającej udzielenia statusu uchodźcy nie wskazują na spełnienie którejkolwiek przesłanki określonej, w art. 61 § 3 p.p.s.a. i odmówił udzielenia skarżącemu ochrony tymczasowej. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.