IV SA/Wa 3630/15

Dnia 15 marca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S. U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. U. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] września 2015r., nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy postanawia: 1. odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2016r. sygn. akt IV SA/Wa 3630/15 w zakresie pkt 1 o umorzeniu postępowania w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2. zmienić pkt 2 postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2016r. sygn. akt IV SA/Wa 3630/15 i przyznać skarżącemu S. U. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W dniu 30 października 2015r. S. U. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] września 2015r. w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej, odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz nieudzielenia zgody na pobyt tolerowany. W dniu 23 grudnia 2015r. skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (wniosek k. 26 – 27). Prawomocnym postanowieniem z 23 lutego 2016r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie umorzył postępowanie w zakresie wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 1 sentencji postanowienia) i odmówił skarżącemu ustanowienia adwokata z urzędu (pkt 2 sentencji postanowienia). W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy odnosząc się w do wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazał, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach udzielania cudzoziemcom ochrony. Niewątpliwie sprawa ze skargi na decyzję o odmowie nadania statusu uchodźcy należy do spraw z zakresu udzielania cudzoziemcom ochrony, zatem skarżącemu przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata jest nieuzasadniony, ponieważ wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Taka ocena referendarza sądowego była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Referendarz sądowy stanął na stanowisku, że skarżący, będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Przede wszystkim skarżący nie wykazał przekonująco źródeł swojego utrzymania, nie podał w jaki sposób zaspokaja swoje podstawowe potrzeby (np. żywnościowe), nie nadesłał oświadczenia darczyńców o wielkości i rodzaju świadczonej przez nich pomocy i ograniczył się do stwierdzenia, że korzysta z nieregularnej pomocy osób tej samej co on narodowości. W tej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy wskazał, że sam w oparciu o wniosek skarżącego brak jest możliwości poczynienia jakichkolwiek racjonalnych ustaleń odnośnie bieżących wydatków skarżącego i źródeł ich pokrycia (postanowienie k. 55 – 59). W dniu 7 listopada 2016r., po otrzymaniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, skarżący wystąpił z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, wskazując, że jest cudzoziemcem, nie ma żadnych oszczędności, nie jest w stanie zapewnić sobie przedstawiciela prawnego. Skarżący zaznaczył, że ma zasądzone alimenty na rzecz małoletniego dziecka w kwocie 350 zł miesięcznie oraz przekazuje kwotę 250 zł – 300 zł miesięcznie swojej przyjaciółce w zamian za udostępnienie mieszkania. Utrzymuje się z prac dorywczych, z których otrzymuje dochód w wysokości 750 zł – 1000 zł netto miesięcznie (wniosek k. 122 – 123, oświadczenie k. 125). Skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 23.04.2015r. do 31.03.2016r., z którego wynika, że nie posiada żadnych środków pieniężnych (k. 126), odpis wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 2013r. [...] na mocy, którego zasądzono od skarżącego na rzecz jego małoletniego syna alimenty w kwocie 300 z miesięcznie płatne z góry do 10 dnia każdego miesiąca (wyrok k. 127 – 129), zaświadczenia z Urzędu Skarbowego [...], z których wynika, że skarżący w 2015r. i 2016r. nie uzyskał żadnego dochodu i nie złożył zeznań podatkowych za wskazane okresy (k. 139 – 140), zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2014, z którego wynika, że w 2014r. skarżący uzyskał dochód po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 1.955,88 zł (k. 141), informację o stanie zaległości egzekucyjnej, z której wynika, że skarżący zalega z zapłatą alimentów na łączną kwotę 7.400 zł, zaś odsetki od zaległych alimentów na dzień 03.02.2017r. wynoszą 2.234,42 zł (k. 142) oraz oświadczenie z dnia 09.02.2017r., z którego wynika, że skarżący mieszka nieodpłatnie w mieszkaniu A. M. i nie ponosi żadnych wydatków związanych z mieszkaniem i wyżywieniem (k. 143). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Art. 245 § 3 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Aktualnie rozpoznawany wniosek jest ponownym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazać należy, że prawomocnym postanowieniem z 23 lutego 2016r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych (pkt 1) oraz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w takim zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata (pkt 2). Wobec powyższego rozpoznanie kolejnego wniosku skarżącego winno nastąpić w kontekście art. 165 p.p.s.a. dającego prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy. W tym miejscu należy wskazać, że w określonych sprawach przepisy prawa zwalniają skarżących od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Tymi kosztami są opłaty sądowe oraz zwrot wydatków. Oznacza to, że skarżący we wskazanych w ustawie postępowaniach sądowoadministracyjnych nie mają obowiązku uiszczać kosztów sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) oraz wydatków. Natomiast wydatki za stronę zwolnioną od kosztów sądowych z mocy prawa wykładane są z części budżetu sądu administracyjnego, w zakresie tego zwolnienia. Sprawy o których mowa, wymienia enumeratywnie art. 239 p.p.s.a. Według przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. g p.p.s.a. nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych skarżący w sprawach dotyczących udzielania cudzoziemcom ochrony. Nie ulega wątpliwości, że niniejsza skarga na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] września 2015r. orzekającą o odmowie nadania skarżącemu statusu uchodźcy i ochrony uzupełniającej, jak również nieudzielenia zgody na pobyt tolerowany. Sprawy wydawania tych decyzji regulują przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz U. 2016, poz.1836 ze zm.). Status uchodźcy i ochrona uzupełniająca są jednymi z form ochrony cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 3 powołanej ustawy). W rezultacie, skarżący w granicach niniejszej sprawy jest z mocy prawa zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. Ponieważ w niniejszej sprawie nie istnieje obowiązek ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych, rozpoznanie tego wniosku było zbędne, zatem zasadnie referendarz sądowy umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 249a p.p.s.a. Z powyższych względów, na podstawie art. 165 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia. Rozpoznając natomiast wniosek skarżącego w zakresie ustanowienia adwokata Sąd stwierdził, że zasługuje on na uwzględnienie, albowiem aktualnie skarżący przedstawił swoją sytuację finansową w sposób kompletny. W szczególności skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i małoletniego dziecka, albowiem skarżący nie posiada stałego źródła dochodu, nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych ani nie ma zgromadzonych środków pieniężnych na rachunku bankowym. Nieregularne dochody osiągane przez skarżącego powodują, że nie łoży on na utrzymanie syna alimentów zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 2013r., [...]. W tej sytuacji należało uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 165 p.p.s.a. należało zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2016r. sygn. akt IV SA/Wa 3630/15 i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie mu adwokata, o czym orzeczono, jak w punkcie 2 sentencji postanowienia.