IV SA/Wa 3705/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 3705/15 w ten sposób, że przyznać J. P. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w [...]. J. P. wnioskiem z dnia 12 stycznia 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartym we wniosku i w jego uzasadnieniu skarżący podał, że: 1) pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną D. P.; 2) do września 2015 r. małżonkowie pobierali rentę strukturalną; 3) w związku z utratą prawa do tego świadczenia oraz ze względu na niemożność podjęcia pracy spowodowaną złym stanem zdrowia, obecnie nie osiągają oni jakiegokolwiek dochodu, utrzymując się ze świadczeń z pomocy społecznej; 5) są właścicielami nieruchomości gruntowej o powierzchni 19 arów oraz nieukończonego domu jednorodzinnego na działce o powierzchni 21 arów, którego budowę przerwali dziesięć lat temu ze względu na brak środków; 6) zamieszkują dwa pomieszczenia w tym domu o powierzchni około 80 m2. Skarżący wymienił następujące zobowiązania i stałe wydatki: 1) kredyty (342 zł miesięcznie); 2) telefon (60 zł miesięcznie); 3) internet (55 zł miesięcznie); 4) energia elektryczna (100 zł miesięcznie); 5) gaz (20 zł miesięcznie); 6) śmieci (30 zł miesięcznie); 7) leki (150 zł miesięcznie) oraz 8) żywność, odzież i środki czystości. Ponieważ oświadczenie wnioskodawcy było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, a także budziło wątpliwości, zarządzeniem z dnia 1 lutego 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia w terminie 14 dni dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody. Wnioskującego zobowiązano do nadesłania: 1) wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych; 2) oświadczenia wyjaśniającego rozbieżność pomiędzy oświadczeniem o stanie rodzinnym, a okolicznościami wynikającymi w tym zakresie z akt sprawy; 3) zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej; 4) kopii umów kredytowych wraz z harmonogramami spłat; 5) kopii dokumentów wskazujących wysokość niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. Brak żądanych dokumentów źródłowych w chwili rozpoznawania przez referendarza wniosku nie pozwolił referendarzowi na stwierdzenie, że strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych na poniesienie kosztów i spowodował, że postanowieniem z dnia 7 marca 2016 r. referendarz odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu 7 marca 2016 r. – już po wydaniu przez referendarza powyższego postanowienia – skarżący nadesłał przy piśmie z dnia 28 lutego 2016 r. dodatkowe dokumenty źródłowe potwierdzające jego stan rodzinny, majątkowy i dochody: 1) kopię zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] lutego 2016 r.; 2) kopię wypowiedzenia w dniu [...] września 2015 r. umowy rachunku bankowego; 3) kopię rezygnacji z dnia [...] września 2015 r. z posiadania karty debetowej; 4) kopię umowy kredytu gotówkowego z dnia [...] września 2013 r. wraz z harmonogramem spłat od [...] listopada 2013 r. do [...] lutego 2017 r. (kwota kredytu: 11.571,00 zł; miesięczna rata kredytu: 342,34 zł); 5) kopie pokwitowań wpłat rat wskazanego kredytu z grudnia 2015 r. oraz stycznia i lutego 2016 r.; 6) kopie rachunków za energię elektryczną za październik i grudzień 2015 r. na kwoty 239,82 zł i 236,32 zł; 7) kopie rachunków za gaz za grudzień 2015 r. i luty 2016 r. na kwoty 22,10 zł i 22,22 zł; 8) kopie dowodów wpłat z września 2015 r. za energię elektryczną (642,45 zł) i gaz (93,00 zł); 9) kopie dowodów wpłat za gospodarowanie odpadami: z sierpnia 2015 r. (90 zł) i z lutego 2016 r. (90 zł); 10) kopie trzech faktur za telefon i internet: z grudnia 2015 r. (114,83 zł), ze stycznia 2016 r. (119,56 zł) i z lutego 2016 r. (115,37 zł); 11) kopie trzech paragonów fiskalnych za opał na łączną kwotę 138,49 zł. Z nadesłanego zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] lutego 2016 r. wynika, że J. P. wraz z żoną D. P. objęci są pomocą finansową Ośrodka od 1 lutego 2016 r. do 30 kwietnia 2016 r. i otrzymują zasiłek okresowy w wysokości 514 zł miesięcznie. Ponadto w grudniu 2015 r. otrzymali zasiłek celowy w formie dofinansowania do zakupu kuchenki gazowej w wysokości 650 zł. W styczniu i lutym 2016 r. skarżący otrzymał zasiłek celowy: na żywność w kwocie 150 zł miesięcznie i na leki w wysokości 150 zł miesięcznie. Ponadto skarżący ma przyznaną pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 200 zł oraz na zakup leków w kwocie 150 zł. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, w którym wskazał, że złożył dwa wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, jak również wywiązując się z wezwania przesłał w terminie uzupełnienie materiału dodatkowego w postaci dokumentów źródłowych. Dokumenty dla obydwu spraw przesłał jednym listem, lecz w dwóch identycznych pakietach. Skarżący przypuszcza, że prawdopodobnie obydwa pakiety dołączono do jednej sprawy IV SA/Wa 3704/15 i dlatego w jednej sprawie przyznano mu prawo pomocy w zakresie całkowitym, w drugiej zaś sprawie odmówiono przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jednocześnie, zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, stosuje się do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie. Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w nowym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 powołanej ustawy). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 omawianej ustawy). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że skarżący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący korzysta z pomocy społecznej, na co przedłożył stosowne dokumenty, świadczące również o jego trudnej sytuacji życiowej. Z przepisu art. 260 powołanej ustawy wynika, że sąd orzeka reformatoryjnie, a nie kasacyjnie. Sąd nie może być zatem związany ustaleniami faktycznymi oraz prawnymi poczynionymi przez referendarza. Oznacza to, że dla Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie nie jest wiążące ustalenie referendarza, że nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych świadczy o niewypełnieniu obowiązków przez skarżącego oraz że uniemożliwia ocenę jego sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie skarżący jednak nadesłał przy piśmie z dnia 28 lutego 2016 r. dodatkowe dokumenty źródłowe potwierdzające jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, które wprawdzie wpłynęły do Sądu w dniu 7 marca 2016 r., a więc już po wydaniu przez referendarza postanowienia z dnia 7 marca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy, jednakże nadane zostały w polskiej placówce pocztowej w zakreślonym czternastodniowym terminie, tj. w dniu 29 lutego 2016 r. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uznał, że postanowienie referendarza należało zmienić, ponieważ sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na poniesienie przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym nie tylko opłat sądowych i wydatków, ale także kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi została spełniona i dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 §1 tej ustawy orzeczono jak w sentencji.