IV SA/Wa 378/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, asesor WSA Jakub Linkowski (spr.), Protokolant Andrzej Malinowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcie na rzecz Państwa nieruchomości rolnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2003 r. Decyzją z dnia [...] września 2003r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku L. K., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1966r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. z dnia [...] września 1966r., orzekającej przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha położonej w miejscowości N. powiat T., stanowiącej własność małż. S. i E. K.. Po otrzymaniu tej decyzji L. K. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] marca 2004r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu ww. wniosku - działając na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.- uchylił swoją decyzję z dnia [...] września 2003r. i orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1966r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. z dnia [...] września 1966r. W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji była niezasadna, ponieważ wniosek L. K. o stwierdzenie nieważności decyzji należało rozpoznać merytorycznie z uwagi na to, iż brak było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego. Rozpoznając ten wniosek merytorycznie organ naczelny wskazał, że brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1966r. o przejęciu nieruchomości. Zdaniem organu naczelnego przejęcie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa - w trybie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71) - było zgodne z prawem, ponieważ nieruchomość ta znajdowała się we władaniu Państwa w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 5 kwietnia 1958r. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł L. K., który podniósł, że odmowa stwierdzenia nieważności ww. decyzji jest niezasadna, ponieważ nie było podstaw do przejęcia przedmiotowej nieruchomości rolnej na rzecz Państwa. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, również z innych przyczyn niż tylko te, które w niej wskazano. Przede wszystkim należy podkreślić, że według art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu każdego postępowania administracyjnego z urzędu lub na żądanie strony organ obowiązany jest zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. W myśl art. 28 k.p.a. stroną jest nie tylko ten, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, lecz także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Te zasady określone w przepisach, art. 61 § 4 i art. 28 k.p.a. obowiązują również w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, o której mowa w art. 157 k.p.a. Z powyższych przepisów wynika, że stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji. Będąca przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1966r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. z dnia [...] września 1966r., orzekającą o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha położonej w miejscowości N., skierowana była do S. K. Jak wynika z akt sprawy, S. K. zmarł w dniu [...] stycznia 1972r., a spadek po nim nabyli: żona i pięcioro dzieci, w tym L. K.. Wobec powyższego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1966r., dotyczącej przejęcia na rzecz Państwa przedmiotowej nieruchomości rolnej, powinni brać udział wszyscy następcy prawni byłych właścicieli tej nieruchomości. W niniejszej sprawie obie decyzje wydane w postępowaniu nadzorczym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skierowano jedynie do L. K. oraz do P. Urzędu Wojewódzkiego. Niepowiadomienie zatem wszystkich następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania nadzorczego i niedoręczenie im wydanych w tym postępowaniu decyzji może stanowić przesłankę do wznowienia postępowania. Prowadzący postępowanie nieważnościowe organ naczelny nie powiadomił o wszczęciu tego postępowania, jak też nie doręczył wydanych w toku tego postępowania decyzji także podmiotom będącym obecnie właścicielami nieruchomości, które wchodziły w skład przejętego przez Państwo gospodarstwa rolnego. Prowadzone przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowanie nadzorcze dotyczyło interesu prawnego wszystkich wskazanych powyżej osób i w związku z tym powinny one mieć możliwość wzięcia udziału w postępowaniu, czego organ naczelny nie wziął pod uwagę. Przedstawione wyżej braki w zakresie określenia stron, które powinny brać udział w niniejszej sprawie, są takimi wadami postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, które same przez się prowadzą do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Zgodnie bowiem z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W myśl art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. okoliczność, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, jest przesłanką wznowienia postępowania. Niezależnie od wskazanej przyczyny obie wydane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzje nie odpowiadają prawu, wydane bowiem zostały z naruszeniem art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W sprawie niniejszej bowiem zapadł już wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003r. sygn. akt IV SA 2839/01. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny - uchylając decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2001r. w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1966r.- wskazał, że organ prowadzący postępowanie nieważnościowe powinien dokonać oceny prawnej, czy do przedmiotowej nieruchomości mogły mieć w ogóle zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Powyższa wątpliwość –jak wskazano w uzasadnieniu w wyroku – wynika z faktu, że Skarb Państwa stał się właścicielem majątku S. K. na podstawie wyroku karnego Sądu Wojskowego z dnia [...] grudnia 1950r. i był już wpisany w księdze wieczystej jako właściciel tego majątku w dacie wejścia w życie wskazanej ustawy z dnia 12 marca 1958r. Wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003r. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania, były wiążące dla organu, który jednak nie zastosował się do tych wskazań i nie przeprowadził analizy materiału dowodowego w zakresie wskazanym przez Sąd. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.