IV SA/Wa 384/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 19 lutego 2018 r. skarżący, jako jedyne źródło utrzymania, wykazał gospodarstwo rolne o powierzchni 10 ha, oświadczając jednak, że nie przynosi ono dochodu. Ponadto podał, że jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2. Przekreślił pozostałe rubryki formularza wniosku przeznaczone na dane o stanie majątkowym. Oświadczył, że korzysta z kredytu klęskowego i ma zadłużenie alimentacyjne. Przekreślił rubryki formularza wniosku przeznaczone na dane o stanie rodzinnym. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że obecnie jest w trudnej sytuacji i nie stać go na ponoszenie kosztów i ustanowienie adwokata z wyboru. W. S. dołączył do wniosku kserokopie: 1) zawiadomienia komornika sądowego z dnia 21 marca 2017 r. o zajęciu wierzytelności w celu zaspokojenia należności alimentacyjnych wobec M. S.; 2) protokołu z dnia 1 sierpnia 2017 r. z oszacowania szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych przez deszcz nawalny i huragan; 3) pisma Burmistrza [...] z dnia [...] września 2017 r. w sprawie oszacowania i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym oraz 4) notatki służbowej z dnia 27 września 2017 r. w sprawie nawilgocenia gleby spowodowanego ciągłymi opadami, utrudniającego wykopanie ziemniaków. Ponieważ oświadczenie skarżącego i dołączone do niego dokumenty były niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości, w piśmie z dnia 4 kwietnia 2018 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: 1. wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym z rachunków bankowych otwartych dla działalności rolniczej, z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2. aktualnego zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, jakie i w jakiej wysokości skarżący otrzymał płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a także wskazującego numer rachunku bankowego podany przez W. S. do ewidencji producentów; 3. kopii decyzji określającej łączną wysokość zobowiązań W. S. z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok; 4. kopii umowy kredytowej, na podstawie której udzielono mu kredytu wskazanego w rubryce nr 11 formularza PPF; 5. dokumentów wskazujących dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym; 6. jednoznacznych oświadczeń, czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy wspólnie z innymi osobami, oraz czy skarżący nie ma jakichkolwiek zasobów (w tym oszczędności zgormadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, np. udziałów, polis, inwestycji, jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, wierzytelności), ani wartościowych przedmiotów. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 16 kwietnia 2017 r., W. S. złożył do akt sprawy wyłącznie kserokopię decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego. W rzeczonym piśmie oświadczył natomiast, że: 1. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i gospodarstwo rolne, poza prowadzeniem gospodarstwa rolnego nie wykonuje innej pracy, od kilku lat cierpi na schorzenie kręgosłupa, w związku z czym, nie powinien fizycznie pracować, zaś do pracy umysłowej nie ma odpowiedniego wykształcenia; 2. nie ma żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani rachunków bankowych, ponieważ wszystko, co miał zostało zajęte przez komorników sądowych w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi, 3. prowadzenie gospodarstwa rolnego i gospodarstwa domowego finansuje ze środków uzyskiwanych za płody rolne i dopłaty bezpośrednie nie wystarczają mu na zakup dostatecznej ilości środków do produkcji rolnej i na prowadzenie gospodarstwa domowego, dlatego zadłuża się; 4. nie otrzymał jeszcze umowy kredytowej, ponieważ komornik sądowy wcześniej zażądał wpisu zajęcia w księdze wieczystej, a bank udzieli mi kredytu, jeżeli sąd dokona wpisu w księdze wieczystej na rzecz banku. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W oświadczeniu z dnia 19 lutego 2018 r. skarżący zadeklarował brak jakiegokolwiek dochodu. Jednocześnie wykazał majątek nieruchomy w postaci gospodarstwa rolnego o powierzchni 10 ha i domu o powierzchni 120 m2. Nadesłał także dokument (zawiadomienie o zajęciu wierzytelności) potwierdzający, że prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne w celu zaspokojenia należności alimentacyjnych. Do wniosku dołączył również kopie protokołu oszacowania szkód, w którym powierzchnię należącego do niego gospodarstwa rolnego określono na 16 ha, powierzchnię upraw na 14,37 ha, zaś powierzchnię upraw dotkniętych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi – na 6,26 ha. Wobec tak przedstawionej przez wnioskującego sytuacji finansowej konieczne było ustalenie, jakie są rzeczywiste źródła jego utrzymania, a także jest relacja wielkości środków, którymi dysponuje do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. W tym celu zobowiązano W. S. do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych (lit. a wezwania z dnia 4 kwietnia 2018 r.), zaświadczenia w sprawie płatności bezpośrednich wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz numeru rachunku bankowego podanego do ewidencji producentów (lit. b wezwania), a także dokumentów wskazujących wysokość wydatków gospodarstwa domowego (lit. e wezwania). Skarżący nie złożył do akt sprawy żadnego z wymienionych dokumentów źródłowych, a informacja udzielona przez niego w piśmie z dnia 16 kwietnia 2016 r., w zakresie obejmującym uzupełnienie oświadczenia o posiadanych zasobach, tylko częściowo odpowiada na wezwanie (lit. f), pomijając w szczególności oświadczenie o posiadanych udziałach. Podnoszona przez W. S. okoliczność prowadzenia z jego majątku egzekucji nie jest przez referendarza sądowego kwestionowana. Potwierdza ją dołączona do wniosku kopia zawiadomień komornika sądowego, jak i treść działu [...] księgi wieczystej nr [...] (https://przegladarka-ekw.ms.gov.pl - stan na [...] kwietnia 2018 r.), prowadzonej dla wykazanej w rozpoznawanym wniosku nieruchomości rolnej skarżącego. Jednakże fakt, że W. S. nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego i nie reguluje należności wynikających z prawomocnego orzeczenia sądu, nie oznacza jeszcze, że nie osiąga on jakiegokolwiek dochodu i nie ma źródeł utrzymania. Twierdzenie skarżącego, że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu i nie ma źródeł utrzymania, budzi tymczasem wątpliwości chociażby w kontekście informacji przedstawionych przez niego w piśmie z dnia 16 kwietnia 2018 r., w którym stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego i gospodarstwa domowego finansuje ze środków uzyskiwanych za płody rolne, a ponadto potwierdził, że otrzymuje dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych. Wątpliwości, co do tego, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków na koszty postępowania, jawią się jako tym bardziej uzasadnione w kontekście informacji znanych referendarzowi sądowemu z urzędu. Z danych ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym (nr KRS [...]) wynika bowiem, że W. S. jest jedynym wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "[...]" w [...], w której posiada udziały o łącznej wartości 5.000 zł. Przedmiotem działalności tej spółki jest m.in. produkcja soków i przetwórstwo owoców i warzyw. W rejestrze nie ma informacji o tym, że spółka ma zaległości, bądź że prowadzone jest wobec niej postępowanie likwidacyjne. Z kolei z informacji zawartych w wykazie beneficjentów wspólnej polityki rolnej, prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl) wynika, że osobie (lub osobom) o tym samym imieniu i nazwisku, co skarżący (gmina [...]) przyznano w roku budżetowym 2017 płatności w kwotach 13.389,73 zł i 8.959,94 zł. Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że gdy - tak, jak w przedmiotowej sprawie - oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony o braku środków finansowych. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). W. S. w istocie zaniechał tej współpracy. Nie przedstawił bowiem żądanych dokumentów, dotyczących jego sytuacji finansowej, a informacje udzielone przez niego w piśmie z dnia 16 kwietnia 2018 r., ani nie są wystarczające do oceny tej sytuacji, ani nie stanowią usprawiedliwienia dla niewykonania wezwania. Okoliczność, że rachunki bankowe wnioskującego są zajęte przez komornika nie zwalania z obowiązku przedstawienia wyciągów z tych rachunków. Z kolei deklarowany przez stronę brak możliwości pokrycia wydatków na zakup środków do produkcji rolnej i wydatków gospodarstwa rolnego z otrzymywanych płatności bezpośrednich nie zwalnia z obowiązku przedstawienia dokumentu potwierdzającego wysokość przyznanych świadczeń. Skarżący nie złożył do akt sprawy żądanego zaświadczenia, ani nawet dokumentu, który potwierdzałby, że podjął próbę jego uzyskania. Przedstawiany przez niego dokumenty (kopie protokołu z oszacowania szkód z dnia [...] sierpnia 2017 r., pisma Burmistrza [...] z dnia [...] września 2017 r. oraz notatki służbowej z dnia [...] września 2017 r.), dotyczące szkód poniesionych w gospodarstwie rolnym z powodu suszy i deszczów nawalnych, nie są wystarczające do stwierdzenia, że W. S. nie jest w stenie ponieść kosztów postępowania. Odnoszą się one do okoliczności, które miały miejsce w ubiegłym roku, a ponadto wynika z nich, że niekorzystne zjawiska atmosferyczne, które spowodowały szkody, wystąpiły nie na całości, lecz na części upraw. Należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). W konsekwencji należy stwierdzić, że W. S., odstępując od należytego wykonania wezwania, mającego na celu ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej, uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.