IV SA/Wa 385/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał, asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2006 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Postępowanie w sprawie wymeldowania A. W. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...]w W. zostało wszczęte na wniosek J. W.. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Prezydent miasta W. decyzją z dnia [...] listopada 2005r. orzekł o wymeldowaniu A. W. z w/w lokalu. Odwołanie od niniejszej decyzji wniósł A. W., podnosząc w nim, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca, gdyż pozbawia go jakichkolwiek możliwości korzystania z mieszkania, którego jak twierdzi nigdy nie opuścił, bo się z niego nie wyprowadził. Wskazuje także, że wszystkie przedstawione przez wnioskodawczynię możliwości mieszkaniowe jakimi odwołujący ma jakoby dysponować są nieprawdziwe. Stwierdza również, że ograniczenie korzystania z mieszkania było i jest ewidentne, a wina za ten stan nie leży tylko po jego stronie, bowiem mimo wspólnego zamieszkiwania w spornym lokalu od 12 lipca 2005r. do tej pory mają miejsce szykany ze strony wnioskodawczyni oraz jej młodszej córki, na dowód czego dołącza do odwołania m.in. zdjęcia. A. W. kwestionuje podstawę prawną na mocy której organ I instancji wydał zaskarżoną przez niego decyzję. Twierdzi, że art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności odnosi się do sytuacji, w której osoba opuściła miejsce pobytu. Podnosi, że ustawa nie precyzuje pojęcia opuszczenia. Odwołujący wnioskuje zatem, że chodzi o sytuację, w której z daną osobą nie ma kontaktu. W jego przypadku natomiast sytuacja uzasadniająca wymeldowanie nie zaistniała, gdyż kontakt z nim jest możliwy, o czym świadczy m.in. udział w postępowaniu. Podsumowując stwierdza, że organ I instancji rozstrzygając w niniejszej sprawie dokonał bardzo swobodnej oceny dowodów powołując się na uzasadnienia wyroku rozwodowego wydanego znacznie wcześniej, bo [...] listopada 2004r., którego uzasadnienie odnosiło się do okresu poprzedzającego datę [...] lipca 2005r, kiedy to na stałe zamieszkał w spornym lokalu. Po rozpoznaniu sprawy na skutek wniesionego odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. Nr [...] orzekł o otrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji. Artykuł 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, stanowi bowiem, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, jeżeli opuściła ona miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób (wyrok NSA z 3 kwietnia 2000r., sygn. akt V SA 1784/99). Należy również wskazać, że jeżeli dana osoba została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu ( wyrok NSA z 21 marca 2003r., sygn. akt V SA 2950/00). Jednakże osoba usunięta z lokalu wbrew swojej woli i bezprawnie do niego nie dopuszczona powinna skorzystać we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. W przeciwnym razie opuszczenie lokalu należy traktować jako dobrowolne (wyrok NSA z 12 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3078/00). Z akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że przesłanka, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej została spełniona. A. W. opuścił dobrowolnie lokal nr [...] przy ul. [...] w W. w 1997r. Następnie wprowadził się do niego ponownie na krótki czas w 2000r., po którym wyprowadził się dobrowolnie i trwale. Do wniosku takiego prowadzą zgodne, wzajemnie się uzupełniające dowody, którym organ odwoławczy dał wiarę, w szczególności oświadczenia złożone przez wnioskodawczynię i samego zainteresowanego. Ustalony stan faktyczny potwierdzają ponadto zeznania przesłuchanych w sprawie świadków: M. B., U. W. i E. C.. Zeznania świadków M. C. i G. W. znalazły swe właściwe miejsce i zostały potraktowane jako jedne z wielu dowodów, ale nie jedyne dla ustalenia badanego stanu faktycznego. Treść wyroku rozwodowego Sądu Apelacyjnego w W. ma również znaczenie przy ustalaniu stanu faktycznego i jego ocenie w niniejsze sprawie. Potwierdził on bowiem, że A. W. opuścił lokal dobrowolnie w 1997r., a w 2000r. na krótko do niego powrócił. Dobrowolność opuszczenia przez A. W. miejsca zameldowania na pobyt stały również nie budzi wątpliwości. Wymieniony posiadał i posiada do lokalu swobodny dostęp, a jak sam twierdzi, opuszczenie lokalu było wyrazem jego ustępliwości w narastającym pomiędzy nim a J. W. konflikcie. Podkreśla również, że warunki panujące w lokalu były daleko odbiegające od normalnych na dowód czego dołącza zdjęcia. Utrzymuje jednak, że z lokalu nigdy się nie wyprowadził, a w jednym z pokoi posiada zmagazynowane swoje rzeczy. Należy podkreślić, że pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (wyrok NSA z 14 maja 2001r., sygn. akt V SA 1496/00). O charakterze pobytu w określonej miejscowości decyduje zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu, jednakże w razie wątpliwości co do charakteru pobytu organ administracji państwowej nie może się ograniczyć do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli takiej osoby co do jej zamiaru. O ocenie charakteru pobytu decyduje bowiem nie tylko werbalna treść oświadczenia woli, lecz również okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty (wyrok NSA z 19 marca 1981r., sygn. akt SA 3 14/81). Istotnie, A. W. utrzymuje, iż d 12 lipca 2005r. mieszka stale w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., a fakt jego częstszego bywania w lokalu po tej dacie potwierdza wnioskodawczyni. Trudno jednak uznać, że lokal ten stanowi jego centrum życiowe, w szczególności mając na uwadze pozostały zgromadzony materiał dowodowy oraz praktykę życiową. Sam zainteresowany twierdzi bowiem że mieszka w lokalu, ale jednocześnie, że korzystanie z niego jest mu utrudnione. Przesłuchani w toku postępowania świadkowie, których oświadczeń sam zainteresowany nie kwestionuje, np. M. B., który często przebywa w przedmiotowym lokalu i w nim nocuje nie potwierdzają, że po 12 lipca 2005r. A. W. powrócił rzeczywiście do spornego lokalu i lokal ten stanowi jego centrum spraw życiowych. Wobec powyższego organ stwierdził, że A. W. pomimo że utrzymuje iż powrócił do lokalu 12 lipca 2005r. i zamieszkał w nim na stałe to jednak działania podjęte przez wymienionego mają na celu pozorowanie zamieszkania i są związane z toczącym się wobec niego postępowaniem o wymeldowanie. W konsekwencji stwierdzam, że A. W. nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. z rzeczywistym zamiarem stałego w nim przebywania, a jak wykazało postępowanie wyjaśniające przedmiotowy lokal opuścił dobrowolnie i trwale w 2000r.. Miejscem stałego pobytu jest miejsce, w którym koncentrują się wszystkie codzienne sprawy, miejsce gdzie się codziennie przebywa, wypoczywa, prowadzi życie rodzinne i gospodarstwo domowe. Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie zaistniała, a sama werbalna deklaracja strony zainteresowanej, że ma zamiar przebywania w lokalu, zgodnie z powołanym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, nie może być decydująca w sprawie meldunkowej (wyrok NSA z dnia 21 listopada 2002r., sygn. Akt V SA 510/02). Ewidencja ludności służy rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób -a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji ludności niezbędnym jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać pewne czynności służące rejestracji miejsca rzeczywistego pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu, lub też -poprzez rozstrzygnięcia własne -zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją, a istniejącym stanem rzeczy. W sytuacji zatem, gdy A. W. nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. z rzeczywistym zamiarem stałego w nim przebywania, a postępowanie wyjaśniające wykazało, że opuścił go dobrowolnie i trwale - decyzja orzekająca wymeldowanie wymienionego jest zgodna z obowiązującymi w tej mierze przepisami i zasadna. Skargę na niniejszą decyzję wniósł A. W.. Żądając uchylenia zaskarżonej decyzji wskazał przede wszystkim, iż od 12 lipca 2005r. mieszkanie nr [...] przy ul. [...] w W. traktuje i używa zgodne z zasadami stałego miejsca zamieszkania, o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji jak również utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Stosownie do treści niniejszego przepisu organ administracji publicznej wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub tymczasowego i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Źródłem powinności organu administracji publicznej jest zatem dokonanie czynności wymeldowania gdy nastąpił fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu. Organ winien więc przeprowadzić rzetelnie postępowanie dowodowe celem ustalenia bezspornie, iż spełnione zostały przesłanki opuszczenia przez stronę miejsca zameldowania. Wskazać jednak należy, iż organ ustalając stan faktyczny sprawy winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym również zmiany jakie zaszły po wszczęciu postępowania, bowiem ich nieuwzględnienie prowadziłoby do rażącej sprzeczności decyzji z zasadą prawdy materialnej. Organ administracji publicznej zobowiązany jest więc do dokonania oceny stanu faktycznego sprawy według chwili wydania decyzji administracyjnej, (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Małgorzaty Jaśkowskiej i Andrzeja Wróbla, Wydanie II, Zamykacze 2005, str. 617) W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącego, zostało wszczęte na wniosek J. W. z dnia 22 maja 2005r. Zawiadomienie o wszczęciu niniejszego postępowania A. W. otrzymał w dniu 7 czerwca 2005r. Jak wynika z akt sprawy A. W. ostatecznie w 2000 r. z uwagi na okoliczność, iż doszło do całkowitego rozkładu pożycia małżeńskiego, opuścił sporny lokal. Posiada jednak swobodny dostęp do niego, ma swój pokój, i jak stwierdziła J. W. przychodzi do niego okazjonalnie, na godzinę lub dwie, żeby się wykąpać lub zabrać swoje ubrania. W ocenie wnioskodawczyni, skarżący przebywa na stałe pod adresem ul. [...] w W. Jak wynika jednak z notatki Komendy Rejonowej Policji [...], nie ustalono czy A. W. przebywa pod tym adresem, z zeznań sąsiadów wynika zaś jedynie, iż pod wskazanym adresem sporadycznie widywany jest jakiś człowiek, którego personaliów nie udało się ustalić. Analiza materiału dowodowego wskazuje, iż skarżący nie kwestionuje okoliczności, iż z uwagi na konflikty rodzinne w 1997r. opuścił sporny lokal, na chwilę powrócił do niego w 2000r.. jednak ponownie go opuścił. Należy jednak wskazać, iż w dniu 12 lipca 2005r., skarżący oświadczył do protokołu, że od niniejszego dnia na stałe powróci do spornego lokalu. Jak wynika między innymi z oświadczeń złożonych przez J. W. (k- 29 i 57 akt administracyjnych), oraz córki skarżącego U. W. (k- 26 akt administracyjnych) po tej dacie A. W. wprowadził się do spornego lokalu i zaczął w nim nocować. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, iż w jego ocenie podjęte przez skarżącego działania związane z powrotem do spornego mieszkania, mają na celu pozorowanie zamieszkania i są związane z toczącym się wobec niego postępowaniem o wymeldowanie. W ocenie Sądu powyższe stwierdzenie organu nie zostało jednak poparte żadnymi przekonywującymi dowodami. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, zaś, iż skarżący faktycznie w trakcie postępowania o jego wymeldowanie wprowadził się do spornego lokalu, oświadczając iż z zamiarem stałego w nim pobytu. W trakcie kontroli meldunkowej przeprowadzonej w dniu 27 października 2005r. ustalono, iż skarżący zajmuje najmniejszy 9 metrowy pokój. W pokoju tym znajduje się szafa ubraniowa, z której umieszczona jest duża ilość ubrań męskich oraz przybory toaletowe, miejsce do spania. W kuchni A. W. wskazał niewielką szafkę, na której stoi garnek, zaś na ścianie wisi jego patelnia. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 6 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobyt stały oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z przywołanego przez organ II instancji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 1981r. Sygn. akt SA 314/81ONSA 1981/1/24 wynika, iż o charakterze pobytu w określonej miejscowości decyduje zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu, jednakże w razie wątpliwości co do charakteru pobytu organ administracji państwowej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli takiej osoby co do jej zamiaru. O ocenie charakteru pobytu decyduje bowiem nie tylko werbalna treść oświadczenia woli, lecz również okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Skoro więc w rozpoznawanej sprawie organy uznały, iż pobyt skarżącego w spornym lokalu po 12 lipca 2005r. nie ma charakteru pobytu stałego, to winne były na bazie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazać okoliczności, które w ich ocenie potwierdzają tą okoliczność, czego nie uczyniły. W ocenie Sądu istotną kwestią dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest wyjaśnienie przez organy charakteru pobytu skarżącego w domu przy ul. [...] w W.. W trakcie toczącego się postępowania J. W. wielokrotnie podnosiła bowiem, iż skarżący zamieszkuje na stałe pod tym adresem. Organy nie przeprowadziły jednak właściwych ustaleń w tym zakresie. W dniu 7 lipca 2005r. dokonano jedynie oględzin w/w budynku, które nie wniosły nic do sprawy, bowiem ustalono jedynie, iż na terenie posesji przebywał jakiś mężczyzna, który nie podał swoich danych osobowych (k- 17 akt administracyjnych). Organy nie odniosły się także do wniosku J. W. z dnia 20 września 2005r. (k-48 akt administracyjnych), w którym domagała się ona przeprowadzenia w obecności skarżącego dowodu z zeznań osób zamieszkujących w sąsiedztwie domu przy ul. [...] , na okoliczność obecności A. W. w tym budynku. Ustalenie charakteru pobytu skarżącego pod tym adres jest w ocenie Sądu istotne, z uwagi na okoliczność, iż na rozprawie w dniu 5 lipca 2006r. oświadczył on , iż obecnie tam przebywa. Mając zatem na uwadze, iż to na organie spoczywa obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, 77 i 107 § 3 Kpa. Wobec powyższego w niniejszej sprawie organ winien ponownie przeprowadzić postępowanie administracyjne, celem rzetelnego ustalenia zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, czy skarżący zamieszkuje w spornym lokalu z zamiarem stałego w pobytu czy też nie. W tym celu organ winien rozważyć możliwość przeprowadzenia dowodu z wizji lokalnej zarówno w spornym lokalu jak i w domu przy ul. [...] w W., pod kątem wykazania przez skarżącego, charakteru pobytu pod tymi adresami Organy winne się także ustosunkować do wniosku J. W. w przedmiocie przeprowadzenia dowodu z zeznać osób zamieszkujący w sąsiedztwie posesji przy ul. [...] w W. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z treścią art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 cytowanej wyżej ustawy.